V
f.D^
I
^jiinri^w?
5t ^>iU»
^•'
!. 1
U,
a>
M CijL\C:i
m-^'Ua)iUDjl
^
I "■
,'n
C.,V'^
Cibrar^ of Che t:heolo0ical ^mxmxy
PRINCETON ■ NEW JERSEY
•a®^
PEESENTED BY
DANIEL A. WHITE. I.IBRAR7 C017DXTZ0NS.
The Library to be under the control ofthe Direc- tors, who may withhold such books 1'rom circulation, as they may deem expedient.
Each Member shall be entilled to take from the Library, one folio, or one quarto, or two of any lesser fold, with the plates belonging to the same, upon sign- ing a receipt for tlie same, and promising to make good any damage which may be sustained when in tiieir possession, or lo replace the same, if lost.
No person shall lend any book belonging to the Tnstitute, excepl to a member, under a penalty of one dollar for every oflence.
The Directors may permit other persons than mem- bers 10 use the Library. No member shall detaiu any book longer than four weeks, after being duly notified that the same is wanted by anolher member, under a penally of twenty-five cents per week.
On or before the first Wednesday in May all books shall be returned, and a commiltee of the Directors appointed for Ihat purpose shall examine the Library" and make a report of the condilion at Ihe Annual Meeting.
^
V
ir
IV-
/
\cerrt
lOANNIS CAL-
uini opulcula omnia m ^^^^-^ vnum volumcn collccta. ^^'^e.
Quthiis acceptlihelhs nucprinmm editus,De ceternct 'Deiprcedejlind- tionejdduerfus Alhertu ^ighiujn Campfnfefn^o^GeorgiumSiculum.
L 0 corumfacr<£ Scriptura in his omfculis ohiter inter^retatoru index.
vetrc.
^^iufh^Hc CuA^tUt/n} iiT}l'ei/h%' .
g^iffnj J\fti<er.
\
NICOLAVS GALLASIVS PIIS LE-
Boribus S.
Quim hdBenus quamplunma ^ \cteruin ^ recentiorH authorum fcripta hominum incuriaperierint, qu<£ maximmn nobisfruSlum adfer^ re potuijjefitmos profeSlo^extremis hifcc teporihus,quibus tnagncegra- uefque calamitates imminent, diligentiores effeoportetin conjeruandis thejauris auihus Dominus Ecclefam fuam locupletauitinif admodiun" grati effc Velimus.Acfedulo occurredum effraudibusfathana, qui hac nobis cripere.,atque e medio tollere modis omnibus conatur, vf iteruid^ Batis errori^ feminibus ,nos inermes atq^ incautos facilius opprimat.Ne" viini cnim,nifi cccco^pcrfbicuunon cjl quidfuperioribusfcculis acciderit^ ^ quam late grajjatafit fuper?litio ^r impietas, quufublatis dotiori-' bus (^' doBrina yjharffque tenebris fathan oculospcne omnium incredi- hili aftutia pcrfirinxit.Nullii quidem artibus efficcre potuit "vtfacra: li- terce interirentifed ita ab earum leSiione ^ yera interpretatione auer- terat omniu animos , vtfabulis ^ mendacijs potius quam vcritatilocus effet^Vanifquec^ friuohs quceflionibus potius quam folida: fcriptura tra Siationi^ycl ipfi theologiiC candidati incumbcrent. I ta perierat legitimus yerbivfus ,ita Ecclcf<£ adminifiratio ^ dfciplina euerfa, itajacrilega ^detefiabilia comcntapro "veris infiitutis Dei recepta erant. NHc quic infgni Dci benef.cioJdcrae literce ab impijs eiufmodi comentis Vindicat<e fuccque puritati reHituta fint abijs quos Dominus nosiris tcporibus ad- uerfus Antichrisii tjranidem excitauit : danda efl opera \t eorujludia, prceclaras aSiiones ,infignefque\irtutes imitemur.Ac potifimum in id to to animoincmnbendum cji,vtpuritatem doSirina tueamur, quafola cul tus Dei i(f religio confcruari poffunti Qua igiturfde (y diligcntia,qua reuerentia ^ modefia pr<£Jlantes hi Viri Iocosfacr<£ fcriptura traSia- rint.^quaprudctia (f dexteritate aSius iQ^fraudes aduerfariorum dcte^ xerint.,eoru7nqueinfidiasVitarinty quamfcite mon^sirarint fucos (ffal Idcias imposiorum , quanto pietatis jiudio accenf errorum monfira op- pugnarint, quanta \ehementia in AntichriHum eiufque mancipia inue^ Siijint,dili^entcr nobis animaduertendu eji.Et quo rarioresfunth^ do- tes,eo maiore jludio viros qui ijs pncditi fuyit , (j-' quce ah ijs proffifcun- tur,ampleSii dcbemus:vt attcte diiigcterque contcplemur quemadmodu yji fintgladtovcrbi, neinanieiusfflendore aut joniLUContenti fimus. Vorro inter veritatis propugnatores qui nojlris tcmporibus excellue- riint,qiiamfdcIcmlirenuii,fortem,^inuiSiufepra:bueritD.CdIuinu^,
d.ii.
fic teflantur eximia eiusfcripta.-^t^ aUenopracomo non indigeat. Um ah ineunte adolefcentia fwiulat(jue a Deo ^ocatm c (? , tanta conjlantiafi- demfuam non diBisJolumfedfcripti^ etiam acfaSlis te?iatanifecit,yt multos, \hicunque -verfatm efl, relifierit tefles eius lumims, quod ac- ceptum a Deo,cateris quantum infefuit, communicauit. Qmdfipro- pto Cf alacri animo Dominum yocatemfecjuutus efl, ac Viamfcmelin- greffmynec laguori nec ociofe dedidit: ^uo etia magis progrejfus ef CT grauiores fu^siinuit pugnas , eo ardcntius in hoc injUtuto perfeucrauit. No» referamfingula,qu(e alio locofortafis aptiora erunt.Sed hac mi- hinuncper^ringenda putaui , quo magis pcrj^icuum fit omnihus ,non frufha colleSia effe in vnum corpus opufcula qua a tanto viro iam ah oSiodecim annis fuhinde profeSlafunt. Nam maximo \fui erunt ijs exercendis O" confrmandis qui adyeritatis propugnationcmfefe accin £mt . Quod \>t reipfa expertifunt ij quijludiofe ea legerunt., ita omnes quieodemfiudio ducentur,idem experturos fpero ac confido.Non leuis autemfuijfet iaBura,plerofque lihros qui hoc opere continentur,inter- tre. quodfacile, vtalijs plerifque,accidijfet ,fifetnperexcufi feorfm ac fparfi effent.Na etfi perexiguifunt nonulli, \herrimos tamefruBuspa riunt:^ doShrinafecuIis omnihus accomodam coprehendunt. Ac quan- uispkrifquehactemporaria Videripofint, doclrinam tamen \tilem ac perpetuam tradunt, quapij non minus inpoSlerum quam hoc tempore aduerfus Euagelij hofies muniantur.Nam \t \idemus,ca quce Augufii- nus aliique fanSli ac celehres \iri olim aduerfus idolorum cultores, hx- reticos,acfeduBoiesfcripferunt, nohis hodie maximo \fui ejfeine duhi temus quin hi lihrifummopere profuturi fintpo^eris, quihus grauiora profeSlo hellajufiinenda erunt, nec cum ynius tantum generis hoSlihus decertandum erit.Noua in dies errorum portenta parit diaholus: yete- ra etiam renouat atque interpolat, ^ tamfpeciofo colore tcgit, ut nun- ^uam extitijfe Videantur. Artificia mira excogitat, quihus yeritate aut obfcuret autfuffeSiatn atque inuifam reddat. Quamohrem his certami- nihus exerceri nccejfe efi,\>tinfidias eius Vitare, ^fraudulenta confilia detegere poj^imus : ^ quum manus confcrendce erunt,forti ^ inuiSto animo ohfifiamus, ac cofidamus fore yt Dominus (ficuti admonet Vau- lus)Sathanafuh pedes nofiros hreui conterat.ltaque infigne exempht in ■ hoc prafiantiEcclefia pafiore nohis propomtur,qui cum varijs ho^ihus fepenuniero congrejfus efi.Nec enim \niusgeneris hofies negociu nohis faceffunt. nunc ah exteris impetimur, nuc a domefiicis ,hoc efiah ijs qui noflri "videri \olut,quum tamen alienifimi atque inimicifimi fint.Qua-
tanfe aduerfus exteros O' ^pertos hojles gejferit nojler Caluimis , Vf ■nmcinfolentem Pighij arrogatiam cohibuerit^nuncputiciasSadoleti hla- ditias Cf cabmnias dihient, nunc Sorhonicos cenjores conuicent infci- ti<£ <Cf impudentix fua ,nknc Concilio Tridcti?io laruam detraxeritide- tji^ue vt fe^nper occurrerit infidijs Antichrijli, impiaij^ue eius tjrannidi feje oppofuerit,ac tadem "vr lenonum eius,hoc ejlinterimijlaru, laqueos diremeritjn Uhrifacile indicahunt.Sed cum ahjs ctiam hojlihus non mi- nus perniciofis ci negociumfuit:qui quum xeritatisfautorcs -iideri ve- lint, errores nihilominus (^ wcndacia admifcent, quihus omnia peruer tunt ac corrumpunt. Quemadmodutn ij qui ex Anahaptijlanm gcnere cxorti nouii necis gcnus animis inferehaf.fuadentesfe hoc modopurga- torij fgmentii fiblaturos: ac f error errore toUipojfet. Cuui ijs primuni AureUacongrcJJiis^tam apertis Scripturce tejlimonijs eorildeUria cnfu- tauit^vtfatim corum viruSyquod longiusferpebat, reprejfcrit:atquefc opem tuUt mukisquorum anuniiam ancipiti cogitatione di^rahebantur, Vt etiam docuerit ea qux omnibusjeculis prodefeyQffj^em beatce acim mortaUs "vita cofrmare pofint.Vosiea quu\ideret phmmos quibus no- ta erat Dei\eritas,nihilominusfenefandis impioruin facris poUuere,ma, mfque fortunarii aut \itcc rationem habere quam Dei.,eos aculeis verbi Jiimulandos.,ac tumpriuatim tumpubUce excitandos putauit : ne dege- nerarent tademjumenque iliud diuinuquod in animis eorum accefum e- rat,extingueret. Itaque vf c^uod priuatimfapius monuerat,puhUce quo- que tejlaretur, epijiolas duas edidit, quas de hac re ad quofdam amicos €X ItaUafcripferat : vt quam detcjlandum fit cora Deo idololatria: cri- fnen,omnes intelUgerent.Graues tunc auditce funt querimonue multoru, quife itapuvgi atque e \eternofuo excitari agrejcrebant ., quafi Jeue- rtor ac rigidior erga ipfos Caluinus ejfet. Sed ijs repugnantibus atque inuitis,tantmnfuisexhortationibuseJfecit,\>tplurimiquifucumDeofi- htqueprius faciebant,culpamfuam agnofceret, aUamque omnino Viuen di rationem ineundam efefateretur,(^'reipfa Chrifianos fe inpoHerii prceherent. AUj Jibi iridulgentes ,€xternum idolorum cultum peruicaciter excufare, atque horrendumfcelus vanis coloribus obducere non dejlite- runt.Quamohremfcepius ineunda ha:c pugna fuit,aUifque Ubris ojien- dendum quam inancs eiufnodi colores ejjent. Exortutn ejl deinde altud heUil aduerfus Anabaptijlas ,quoru dogmata priusfepulta, rurjus cmer ferant:item aduerjus fanaticam Libertinorii feSlam, qua lcues qucedam no?lrorum ac Vicinorum mentes abrept<e erant . Horum impietatem ac \efaniam itapatefecit, vf newo, nifiadmodum hehes,ab ijspo^ieafalli
a.iii.
polJk. Sedne longiorfwiperfe^uendiifingidis quce ad reformandam Ec ckfiam,adi^^^^^^°^ P^"^ doSirina rudium anmos ,ad fcandala vitanda, ad tokrandam cruccm,ad curiofas artes reiiciendas^ denique ad confer- uandum reli(ionisjhtum his libris apcr te fdeliterque docuit , exeorum kBione quamytdes ac fruBuofi fint ,melms intelliges. Eos quidempk- niores atque vberiores haherepotutf]es,fiiteruipje manum adhibuijjet: fed quaks ab mitio prodierunt, nunc etiayn extare maluit,quum jjspure acperfiicue omnia traSlentur. Necfane Viro grauiffimis rcbus occupa- to importuni effe \oluimus,'vt ea rurfus traFtaret qu<£ iafidcliffme tra- didiffet . nam maiora in dies ab ipfo cxpeElamus . Acceffit etia hifcc die- hus perutilis ac neceffarius liber De a:ternapra:dcfiinatione,de qua va- ricc quafiiones tum a kuihus O' curiofis ingeniis.tum ab hofiibus \crbi avitatafuerunt.yix ceite ipfum hoc tcmpore cditurus erat, nifi infoles makferiati cuiufdam erronis proteruia eum pepulijfct. Tantus enim e- rat omniim Ecckfiarum conjenfus inhac doBrina, \teius argumeti tra Batio non admodum necefiaria yideretur.Sed quu hic impofior errcri- bus,quos exputidis Geoygii Siculi CT J^ighiilacums hauferat,ccckfiam nofiram turbaffet,fiatim obuiam cundumfuit, atque edito 'vjms manu nofirum omnium confenfu, monfirandum quid in hac repijs omnibus ex Scriftura authoritatefcntiendumfit: vt ^ vanas quafiiones "vitet, ^r aternoDei confilio trihuat quod arrogates (^ "vani homines impioprce- textu detrahere non dubitarut. Sed infcekrato eorum conatu benignam er^a nos Dei prouidetiam agnofcamus ,qua ejfeBuefi vr maxime pro- dejjent ea quibus ifiife maxime nocere poffe exifiimarunt. Nam clario- ra ^ illufiriora rcdditafunt qu<e iampridem muhas piorum alioqui ho- viinum mentes implicuerant, atque cmninofatifjaBum iis quorumfance dcfobria: mentes erunt . Veruicaccs enim ac morqfos autfafiidiofos ho- mines quibus mlla fatiffaciunt yel apertifiimx rationes , nihil efi quodmoremur. Viis ,modcfiis ,placidis ac minime contentiofis h<ec omnia. fcriptafunt, quifi yt integras mentes Deo offerunt, \t ei in ohfequium addicant,ita intcgro ^ cddido ad hcec animo accejjerint, magnam pro- feBo ex his libeUis confirmationem vberrmumque fruBum percipiet. Yakte,
Ceneuce,pridie Cal.Mart. fM. D. LIT.
PSYCHOPANNYCHIA, C^V A R E F E L-
litur qnormdam imperitorum error , qui animas poH mortem 'vfque ad yltimum iudicium dormire putant.
AuthoreloanneCaluino.
PRAEFATIO lOANNIS CALVINI
ad amicum quendam.
QJ/" V M mecumpridcmnonnullipijViriagerent,^fuhindeetiam in?{arent ytpuhlice aliquid ederem , ad eorum intemperiem compefcen- dam,qui de anitnarum ve/ dormitione^yel interitu, imperite fimul ac tu~ multuofe hodie difputant: nullis tamen haSlenus nec precibus, necflap-i- tationihus cejfera.adeo mihi ab omni contentionis genere ahhorrebat ani mus.ht erat tumfane quod excufarem:partim,quiafperabamfore \t ine ptum iTtud dogmdjlatim , nullofubfcriptore, euanefceret: autcerte in- terpauculos nugatores deliiefceret : partim, quodmihiminime expedi- tum erat cum ijs manum conferere, qui flaret ah aduerfs partihus:quo- rum nec cajlra^ Jiec tela, necjubterfugia noueram. 'Nondum enim quic- quam adme perlatum erat,prater murmura q' raucosjlrepitus:^t con- gredi cum ijs qui in arenam nondum prodierant , nihilprorfus aliud vi- deretur, quam acrem claufis oculis \erberare. At defuccejfu longe ali^ ter accidit quamjheraueram. Siquidem blaterones ilti tantafirenuitate in partes fuas incuhuerunt, vt aliquot iam hominum millia in eademfe- cum infaniam traxerint.Et ipfum etiatn malu (vt Video') incruduit. qui- dam enim principio confufe garriehant,mortuorlt animas dormire:ne- que definichant quid perfotmmvellent intelligi.Emerferunt poflea -^- '^yjfm iyH,quiprorfus eas iugulant,fedfine^ulnere.\llorum quidem er rorem nonferendum,horum yero infaniam grauiter coercendam exifii- mo. "vtrofque nec ratione, nec iudicio niti.Werum id alijs perfuadere no itafacile ej}:nif\anitatempalam,(f(quoddicitur)in os refellam: qucc non nifiin eorufcriptis deprehenditur.Dicuntur autemfuas nugas ne- fcio quihusfchedulisyentilare,quas niihi necdH videre contigit.Tantum ab amico notulas quafda accepi: quihus perfcripferat qua \el ex ore lo- . quentium excipere illi curfim licuerat,yel\>ndecunque colligere, Altcra igiturexcufatio quanquaex dimidia partefuhlata ejl, oh notulas:ex al tera tamen mihi nunc quoquefuperejl.Verim quu illis fufurris , (y qua- maxime pollent,garrulitate, clanculumfe infinuates,non paucioresfuo
a.iiii.
€noreilld{ue£t,^udmfiexcufis lihrispublicecurfitarent: caufamihi ha here non Videor fiin yeritatis froditor dicar , // in tanta necefitateta- ceam ac diffinihleni . Certe quando perniagmm opera mea yjim mpe- ritiorihus (f »"'"^^ exercitatis fore confido, nonulhim ctiam o- medio- criter eruditis, qui hoc argumentum leuius attigerint : non duhitabo a- pud bonosomnes deponerefidei mea rationem: non illam (juideinfortaf fisfatis in^ruciam omnibus CT niachinis , fdbus impetuni in ho^Lcmfa -. ciat, er pntfidiisyciiiibus arceatifed nonpenitus exarmata. Quodfiper
eorum importunitatem licuiffet, cj^ui hac fomnia in yulgus fpargunt^ li- hens abflinuiffem me ab hocgenere certaminis: quod non tdntumfruBus refert,quantum infumit opera: quum prdfertim hac inparte •valcrc exi- flimarem Apofloli exhortationem ,fiquando vfuiforet, vr adfobrietate fapiamus. Et qnanquamifii,quam optamusfobrietatem, nobis nonpcr- mittut:modice tame ,aut etiaju intra modumdifferajn.Atque \tinam in- uenta effet alia ratio, qua maluhocplus nimio pulhdafcens mature reci deret:ne,\elut cancer,magis ac magis in diesferpat. Neque tamen nunc Eufe.icci. primum nafcitur . Siquidem lcgmus Arabicos fmffe quofdam huius do- Aueli.rib.de' ^^dtis authorcs : qui iaBarent animatn cum corpore vna emori,indie HaTrc.c.Svin 'ipi({lQi>ftrunque rcfurgerc . Et aliquanto pofl tempore, loannem epifco-r loan.i.deauo puffi Komanum,quemfcho!a Varifienfis ad pahnodiayn adegerit.Ycrunt ne pafcH^pdo fecuUs aUquotfopitu7n^nuperperahquot ex-Anabaptiftarumf<£ce exci- ^'^- tatumScintillas cmifit . U<e yero longe latcque peruagata: , iufiasfaces
accendcrunt:quaytinampluuia illa \oliitaria, quam Dominus harcdi- tati fua fegregauit ,primo quoque die extinguantur.Agam autem citrd yllius odium,citra priuatam cuiufquam contumcham,denique citra co- uitiandi procacitatcm , \t iure nuUus qucri dcbcat fe lajum aut leuiter etiam offenfum eJfe.QuanquamfpcSiarehodie ahquos hcet,infania car" pendi, mordendi,fugiUandi hhidine ccjluantes, quos fi fummo digito at- tingaSf flebditer deplorant fcindi vnitatcm E cclefice, violari charitatenu Wis refhonfumfit,prmum,nuUam nos agnofcere ynitatcm, nifiin Chrt^ flo:nuUa}n charitatem, nifi cuius ipfefit yinculum . Ejfc ergo hoc caput coferuandce charitatis, \tfidesnobisfanSla atque intcgra maneat . Dc- indc^nuUa charitatis offenfione hanc difputationem trahfigi pofjc:raodo talesaures afferant, quakm cgo linguam afferre fiatui.T ihi autcm,or- tiatifiimeyir ,hanc lucubratiuncula nuncHpare ,cum ?nultis nominibus vi fum efi:tum hoc prafertim "vno^quod inter ifios\anarim opinionum tu- multus,quibus fhiritus vertiginis Ecclefht qutctem exapitat, firmum te ac integrum furnma prudentia ac moderatione confifiere perj^icio. Aureha:. M. D. X X X I I I I.
LECTORIBVS.
Qjy VM difputationemhacreIegerem,ammaduerti,qucedaminter
dijjerendi cotentionem^paulo acrius atque etiam ajj^erius ejje diS{a:quie
anres (juorundavi dclicatulas radere fortaffe pojjent. Ef quadofcio no^
nuUosbonosViros , duibus de hoc fomno aliquid in animum in^illatum.
fucrit^\elnimia credendifacilitate,\el ignorantiafcripturce,qua ad re~
fifendum,pro tempore , nonfuerintfatis armati : in corum offenficnem.
(quoniam nonperuicaciterpeccant, nec maliciofc)quoad per eosliceat,
volim incurrere . Voluiigitur hiccommodum eos pramonere, quitales
funt^ne quicquam incontumeliamfuam trahant :fed quoties altqua di-
cendi libertatc euehor.fciant me agere cum nequi/fimo illo Anabaptifla-
rumgrege{e quorum fcatebris hcec primum,-vt dixi,aqua profluxit)qui
necfic quidempro meritisfuis traSlantur. Cum quibus fic pugnam infli
tui, \tfi inpofterum obluBentur,fenfurifint,fi non valdeperitum^cer-
te confiatem \eritatis defenforem: C vtmihi audeo degratia Deipro-
viittere,tnuiBum. Quanquam nec cotra eos,nifi modice,bilem effudi: \t
qui ab omni procacitate ^T loquendi petulantia perpetuo abHinue-
rim: ficque fere \biqueftilum temperauerim , yt docendo effetaptior,
quam cogendo : trahere tamc p offet eos qui duci nolint. Omnes certe in
Viamreducere magis qua inceffere, animusfuit.LeSlores aute,fiquifu-
turifunt, hortor (f obteftor per nomeDei CT Domini noShri lefu Chri
?li,vt inte(rril iudiciit ad legcndii adferat, c^^wiw/?, quafiparatayeri-
tatifede. Scio quantii gratia habeat nouitas ad demukendas quorunda
aures.Sed dehemus cogitare,vnam cffe -^foceVita^qua efl ex ore Domi-
ni.Uuic vnipatere debere aures noHras,qui{ de dochrinafahitis agitur:
cateris omnibus claufas efte. tUius,inquam,-verbii n'6nouiiefl:fed quod
fuit a principio^cfl.cffemper erit.Etquam errat.qui verbiiDei,peruer
foyfuo' ignduia defitii,quii in lucem redit,nouitatis nomine infamat:
tapeccant in altera parte.qui, \elut anUines^ quouis -vento impeUiitur:
imo ad qualibet leuem auram nutat cT infkSiiitur.An hoc efl Chriflum
dfcere.quibufuis doSirinis, etiam veris,fine yerbo Dei aurem accomo-
daref Si accipis ytab hominc:n6ne cr" mendacia eadefaciUtate hauriesl
Qmd enim homofuum habet,nifi vanitatef At nonfic iUi,qui quit rece-
pijfent •verbum,firutabanturfcripturas,an hac itafe haberent. pracU
rum exemplHfi quide imitaremur: \>eriim nos nefcio qua defidia,feupo
tius contcptu,y>erbum Dei recipimus. Yt quit tresfyllabas dtdicerimus.,
flatimopinione fapietix turgeamus ,0" ^^tumnon crepemus ,nobts dtui-
tes ac reges.Binc tam mukos yideas,qui in omniiifeculoruignorantiam
tratricevociferatur, no minus ipfi indoSlifed quidfdcias^.Chrifliani vi- dcri yolut, <;^ dicutur.ciuia alic^uot capita locoru communiu dcliharunt. ^quuncfcire aliquidpudeatfde omnibus cofidentijfime, quafi ex tripo- de,refpodent.Uinc rurfum totfchifmata,tot crrores,totfdeino[lrccfca dala. qua occafione nomen ac verbum Dci blafphematur intcfimpios. Tandem (quod ejl caput mali) dum oh?iinate tueripergunt, quodfe- mel temerc ejfutiueruntitum oracula Dei confulutit, ex quihus errorum fuorum patrocinia quarat.\hi,T>eus hone,quid non inucrtuntf quid non deprauat atq; corrupuntl^t adfenfum fuii, no dicoinjieclat.fedVi incur uet.Scilicet \ere dixit Voeta, Furor arma tni^iifirat. Ha:ccine cjl difccdi Viaherfare ac \olutare fcripturas ,\tlihidim noslra:fcruiathtfcnfui no shofuhiiciaturlquo nihil eflfolidius.O fonticam pcslctn., (j" certijfima ^izania inimici hominis:quihus vult ohcacare veriifeme. Ef adhuc mi- ramur vnde totfeS}<£ intcrcos quiprimhm nomen Euagelio dederat.,ac Mat.ii.d.45. rcnafcenti yerhofEquide terrct mc dira illa demdiatio,Auferetur a vo- his regnu Da',c^ dahitur gentifacientifruBH eius.finem hic conquere- -di fdciam.Nam longU volumen confcrihendiifit,fi in hanc temporii per- uerfitatem ad iuslH modu dcclamare liheat. Nox yero,fratres,tot exem plis moniti^velfero tande fapiamus.Vendeamus femper ex ore Domini: 0 nequid ad eius fapientia addamus aut ddmifceamus denoflro^ne^ye^ hit fermentum,totam maffam corrumpat,Q' Jalem ctiaipfium, qui in no his efl, infatuet. Vra^flemus nos Domino quales \ult hahere difcipulos: pauperes, fiapientia nofira: inanes (^ yacuos : difcendi auidos,fied nihil fcietes,autetiafcire yoletes,nifii quod ille docuent: quicquidefi cxoticit, ■ von fiecus ac prccfientijjmii \enenuvt,fiugietes.VoIo autc^ ijs occurre- rc^qui confiliii meum reprchendent : quod de re nihili concitem ingentes pugnas, atque i^cec leptologcmata crueyitis difijidijs decidam .non enim dcfiunt quific me accipiant. H/> rcjjicnfiutn fiit: quii cx proficfifio tentatur X>ci yeritas: nullo modofierendit cffie, netantillii quidcm cx ca delihari. Nf c rem efifie nihili aut c6tcmnendd,Vidcretcnehris diaholi extingu i Dci luce. Deinde,maioris momentiefifie hanc caufiam, qua a mukis crcdatur. "Neque tamcn[\tfialjo interpretantur)ad cruorcvfique dijfidet, qui alio- rum erroribus non acquicfcit. Keprchcdi eoriicuriofiitate., quihas qua:- (}iones,reuera nihilaliudquam ingcyiij tornienta,cxagitaret .V ofiqua aii ' tem mouerunthanc camarinam:reprimenda efieorHtemcritas: nefiupra \eritate inuakficat.ld an ejfecerim,neficio ^yolui certe: (^quod optimiiha hui,dedi. Ahj ,fiquid mcUus haheant,in commuiie honum confierant. Bafika. M. D. X X X V I,
LIBRORVM HOC VOLVMINE
contentomm ordo Q' catalogus,
• Vjychopdnnychia^ qua refellitur quorundam imperitorum crror,mi ani
ntdspo^ mortem yfj^ue ad \ltimum iudiciu dormire putant. pag.i.
■ EpiJloU dua: Vriorj defugiendisimpiorumillicitisfacrisy (^ puritate
Chrifliana: religionis obferuanda. hltera^de Chrijliani hominis ojfi cio infacerdotijs Vapalis Ecclefce yel adminiflrandis vc/ abiiciendis.
J^.^^' . . ... ^%'^'
.\dcohi Sddoleti Komani Cardinalis Epifola adSenatumpopuhmaue
Geneuenfem, cpnd in obedientiam Kom. Vontifcis eos reducere cond
tur. Cum lohannis Cdluini ad eam epijlolam rejlonfione. pag. 9 4»
■ De Ccend Domini. ji^' IS^ pag.u,^»
■ Epinicion Chrijlo catdtum ab lohanne CaluinOjCalendis lanuarij,an..
no 1541. fag.1^9.
■ Citechifmws Ecc\efi<£ Geneuenfis , hoc efl Eormula erudiendi pueros in
doSirind Chrijli. A" ■ ^^
Eormuldfacrdmentorum adminijlrandorum, in yfum Eccleji(£ Geneue- fis confcriptd. ji* ^ - p>ag.zo<^. '
, Ibefenfo fana O' orthodoxa doSirin^j deferuitute o* Uheratione hu- mani arbitrijyaduerfus calHnids Alberti Vighij Campenfs. pag.ziS.
. Admonitio paterna Vaulitertij Komani Votifcis ad inuiBifimum C<£
farem Carolum ^uintum, Cumfcholijs loannis Caluini in eandem
epijlolam. JC^j^. /''^^•352»
• Articuliafdcultatefacrdc Theologia Varifienf determinatifuper ma-
terijsfdei noflr<£,hodie controuerfs. Cum antidoto^^ pag. 378.
' Denecefitate reformanda Ecclefa,dd Cafarem Carolum quinium O^^^f^i^ip^s, aliof^ue ordinesfspine imperij conuentum agentes. Jt-' -44-- pag.^io.
Breuis inHruBio muniedis fdelibus aduerfus erroresfeSia Anahapti-
Harn m. Iteni , aduerfns famticam O' furlofam feciam Liherfi-
norum, quife Sfirituales ^ocant. Item, EpiHola ad fdcles q ui de-
giit Kotomagi, aduerfus Fracifcamwt quendam Lihertinorum erroris
JeBatorem. Jl'-f4' pag.^66:
Admonitio qua oSienditur quam ereChri?liante reip.foret,SanBorum corpora (fyreUquias yelut in inuentarium redigi: qucetaminltalix quamin Gallia,Germdnia^ Hiffania, caterifque regionihus hahentur
f '''" ... . ^ n-^^ii'
. De \fitandisfuperJlitionihus,qua:cumJjncerafdei confefjione pumant.
Item excufatio aduerfus Vfeudonicodemos. Quihus accej^it refpon-
fum Vajlorum Tigurincc Ecclefice. yf "• 4-^ pag.6o±.
' ABaSjncdiTridentince. Cum antidoto. J{' ^^ ^ P^r-^Ji»
, Vera Chri?iian<e pacijicatioTiis ^'Eccleficereformandceratio,\nci cum appendicc. ^'^^•JA'^-
■ Admonitio aduerfus Ajlrologiam quam iudiciaria yocat, aliafque prce- terea curiojitates nonullas quce hodieper \muerfumfere orhemgnf- fantur. A" •■^^- f<ig' 8oi.
. Confenfw mutua in refacramentaria^Miniflrorum Tigurince "Ecclefice^ C' D.loannis Caluini Mini^ri Geneuefis Ecclejice^iam nunc ah ipjis authorihus edita. j' 5i-. pag.itz.
■ Defca nialis quihm hodie plerique dhjierrentur^nonulli etiam alienan- , turapuraEuangelijdoBrina. jf'- So . pag.Si.^,
De aterna Dei prcede?linatione , qua infalutem alios ex hominihus ele gity aliosfuo exitio reliquit:item,Deprouidetia qua res humanasgu hernatfConfenfus Vajiorum Geneuenfu Ecclefice a lo.Caluino expoji tus. i'.n. ' ^^g-^79'
Q^VAE CONDITIO ET VITA animarum poft hanc vitam.
N H^ C DISPVT^T IONEexpoliend.i,yt
non multum amefludij ponetur, ita dahitKr opera,quo
fenfutn meum quam ftmplicijiima perj^icuitate , explica-
tum haheant ledores.Etftne quacunque de re inftituatuv
diSfutatio^cum -vhiquc plurimitm refert , remipfam qu£
agttatur,(^fcriptcriprohe perjpcdam ejfe,^leCiori per~
Jjiictte defnitaminc attt illefuosfnes tranfiUat, ac logitn
cratione eua^etiir-.aut hic inipfo difputarionis campo, fine certa viaaherret:
tum idlfcro pr^frtim in omni controuerfta dtligen}er ohfertiandum: quando hic
non doccndi folum hahenda cura,fed cum aduerfario negotium efl,qtiicerte (yt
ferefunt hominum ingenia^nec^VincifelinqHampatictur ,nifi inuitus.necvi-
Clum fe fatehitur ,qtiandiu cauillando,reffitando,tergiuerfando , ludere ac de~
liciis facercpoterit.H£c autem optima premcndi ,flrtn^endique aduerftrij ,ne
aua elahatf{r,ratio efl-.ficontroucvf^ caput ita defignate dilucidcque expliccSj
ac in medium proponas,yt,quaf inrcm pr£fentem,manu confertumliocare pof~
fis.Be hominis ervo anima noht^' ccrtamcn efi,quam alij fatentttr quidemejfe
aliquid: fed a morte,ad iudicu yfquedtem , quo e fomno fuo exper^efet ,ftne
memoria,fl>ie inteUi^entia,fine fenfu dormire putant. ^lij nihil mtnits quam
fuhffantiamejfe concedunt: fed 'Vim duntaxatyit^ ejfe aiunt,qu£ cx fpiritu
artcri<e,aut putmonnm antatione ducitur:^ quiaftne corporcfuhieClofuhfifie-
venequttjideoynacumcorpore interire ^ euanejcere Jin^unt,doncc totttsho-
Mofufcitctur. Nos "ycro ^fuh^antiam ejfe ipfam contendimtis , i& yerepofi
corpoyisinteritumyiuere,fenfu yidclicct 0* intcUi^cntia prxditam : acytrun-
queeuidentihui ScripturA teflimonijsnos prohaturos recipimus. Valeat htc
cuicquid efihumanxprudenti£ : qu£ multaquidem de anima cogitat ,nihil ta~
men certum percipit.Valeantphilofophi:quibtii , cltm in omnihu^ pene rehitifo-
lenne fit ,nec Jinem,nec modtmfacere diJfenfonihus,hicita intcr fe rixanturf
Iftyixduos tefles hahiturm fis ,m quacunque tandcm opinione acquiefcas . De
animiX.facultatihwspr£clare aliquot loctsPlato:argHtiJiime autem omnium.A~
riflotcles dtjferuit. Veritm quidjit aninla^^i^^ynde ftt,Jrufira ahijs ^yniuer
fa omnino ftpientumnatione quxroi ,quanquam multo certe &* prudentim ^
Jjnceritis Jtnjertmt,quam iflt noflri,quiJe Chriftt dtjcipulos cjje gloriantur,
Prius tamen quam lon^im pro^redtmur , anja logomachi^ pr&cidenda, quam
arripere ex eo poJfent,quodnuncJpiritum ^ animam promtfcue yocahimns td,
de quonuncnohti controuerfa efl:interdumpvt diuerfa,difltnc\e enuntiahimta.
Nam hic eflyfus Scriptur£,dare hui yerhis yarias acceptioncs : quarum plenque
dumnv,U.im hahet rationem,yt qu£que prtmafiht occurrit,tammordtctts reneCj
f^ peruicacirerdeJcinchint..yf(liquottes le^erunt animam pro^itaiid perpetunm ., .„
putant ,(^ acerhe cbnjirm^nt.yAt fl quis contra ohijciatyerjum Dautdts :^ni~
ma eorum in yita henediceturiinterprtt.thuntur yitam inytta henedictl Si~ i.Sam.n.
mtltter filocus tUc ex Samuelc proJeratur.Peryitam tuam,^peryitam ani-
m£ tii£:an ifits yerhnnthil fignifcari dicent ? Nos itaquefcimm, animam fA-
» PSYCHOPANNYCHIA,
pfal.TiS. piRiffil pro l/haponi,-i>t in ijlii locif^nima mea in manihw meis.Ite, Qujtre MatM- ^''Cfro carna mem dentihw meis,& animam meamporto in manthfts meisUte, Luc.i:. i\J onne anima pluris eftquam efta''- Item,Stulte,amma tua hac noCie repetetur ahs te.Etfmilihus,quos ifti anmicid&femper in ore hahent.No tamen efl^quod fhi inde tantopere pUceanf.fquidem animaduertere dehehant, illic metonymi- ce , anim& nome^pYo^^italifuYpariiquodanima^caufaftliit&jC^uodqHe^yitaco flet anima-.cpuamfgurainter elementa pueri quoqu? perd'fcunt . Quis yero non mtretur tantam hominum cofdentiam,qui (^fhi defemagnum aliquid perfua-' deant,atque alijs etiayiderfyel:nt,qui tamen docendifunt tropos ^loquendi fchematalScimus ^pro yolunta tefeu defvderiojiccipi, non ahfmiliratione: nempe iCuialioluntatis «^ defyderiffedes eft . Qm fenfudiBa efl anima lona^ Genf^^. th£,congltttinata anim£ Daurdis:^ anima Sichem adh^fffe cil Dtna,flia la^ Aao.4. coh:^ Lucas dicit,multitudinis credentiti fuiffe corynum,^ animam ynam. &.,C3. ' Qjiis l/ero nonyideat iftis hehraifmis mulravim tneffe^Benedic anima mea Do Luc.i. rnino.Magntfcat anima mea Dominu.Dic anims, me£,falus tua ego fum.pluf- ijue ntfio quid exprimi ,quam fdtclum ejfet,fne adieCio^Benedic dominti^Mx gntfco DnminujDic mihi,fhts tua egQfum..Aliquado fimpliciter pro homme ammato . Vt,cum dicunturfeptuagin tafex anim& defcediffe cum lacoh in .AE- F^"' X'' g^ptu.Item,^ninia qu£peccauerit,ipfamorietur. .Antma qux decltnauertt ad Leuic.^o. magos 0* ariolos , morte morietur,^9*c.Nonnunquam ^^ flatuyocari,quo Jpi rat ac rejhirant homines:in quo yitalis corporis motus refdct.Qmmodo hos lo cos accipio:^nxietasapprehenditme,etiamfitota animamea adhucinmeefl. Aao. 20. Et,^ntma etus in ipfo eft .Er,Reuertatur anima pueri intra vifcera eins.Quin >-R^g-' 7 ^ £,^^ loquendt forma ,quayulgo dicimm animaeffUri ^expirari,Scriptura Gen.3f. ^^'mam egredt dicit . Vt de Rachei.Egrediente auteanima{nam ipfa morieha- tur)yocautt nomeu pueri,Ben-oni.Sctmus Jpiritum effe flatumac yentum,^ hacrationeyocari a Gr£ctsfrcquetiu:>'^''»'.Scimi^s,projryana.^nlIull:i/fur pari apud lefaia.Concepimui^parturtuimtis, ^peperimwf^iritti^fxpijitme Gal.f. yeio ,quod cx JJiritu Dei regeneratu eft in nohis.Nacum P aulus fcrthit ,jiirt- tum concupifcere aduerfus carnem:nonintelIigit, animampugnare cum carne, aut rattonem cucupidine:fd anima ipftm,quatenus a Spiritu Det regttur,fe- cum lu[\ari,qu,atenus adhuc fpiritu Dei l/acua eft ,futique cupidttatihm addiiia. Scimws,dum fmuUunguntur,per .Anima,yoluntate dcfignariiper Sptritii ye- ro,intelle[\u.SicloqutturIeftiits,^nimameadefyderauitadteinnoCie:ftd^ i.The.5. infpiritu meo intra me liigtUho ad te.Et Paulits,ciim precatur "Vr Thejfaloni- cefcs inte^rofntfjiritu,^ anima (^ corpore,ita yt in nuUo pojitnt ctdpari in aduetuDomini noftri lefu Chrifti:hoc enimyultpvt recla omnia cogitet ^ ye lint,necmehrafua exhihcat arma intquitatiipeccato.Eodepertinjt,quodfcrihit H(.br 4 '^^'hiApoftolw : fcrmonem Dei yiuum ejfe , ^ penetrantiorem omnigltdio anctpiti,pertingentemyfque ad diuifoneanim£ (p^Jj^irititscomp tgumque,^ meduU.iriim ,difcretorem cogitationu n cordis. Quanquam inhoc poftremo loco, nonnuUi per Sptritum,malunt inteUtgere cjfemiam iUam,cui ineft ratioacyo- ltinras,de qua nunc dtfceptamui:per .Animam auttnfPtiitalemmotum, 0*fenftis quos philofophi fuperiores ^ inferioresyocant, id ejl *'ef*^'>(^ ^"'^'""' .Verum cuinytrunque plurimi6 locis ejfentiam immortale,qu£ in horhine yitxCaufa ejiy
Jign.ji.
psychopannychia: 3
fignificet,non rixandi caufti captent ex nominihtts ,p:dremif>fxm percipiant, quocunquef^nijiceturnomine.Jd liero cjuamyerumfu,nmcdocea,mm.
T Ncipiemus auteah ipft hominh creatione,in qua perJj>iciemui,qualU ah ini- Gen.i.
tiofaCitiffuerit.Sacra hiftorianohis, ante creatum homtnem , commemorat Dei confilium deftciendo ipfo ad imaginem &*fimilitudinemfuam. Qu& yerha der.orporenullomodoaccipipoJfunt.Inquo,tametfmirahileoptuDet,pr&cdi.te rts corporihti,screatii,apparet,nuUcitameneim imao-oeffulo-et. o uU enirn hxc lo- ■^'"^■^'- ^
?r ■ 7 ■ J- ■ . r ;• i ^ o^— ' hex.au-
quitur^Factamus hominem admaginem &pmilitudtnem nojlra: nempe,Deus, guft.c. 4. qutffiritus eji.qm mtll(( QOrportf efide repr£fentari_poteJi. .Atqui,ytimago '^5^'"'^ corporea,qu£faciem externam nohis refert,dehet adyiuum exprimere omnialt- T '* nctmenta ^ omnes duBui,yt ex piCturayelfculptura concipiamu^,quiicunque in cxepLiri conjjici pojfuntuta hxc imago Deidehet,fuaftmtlttudine,dtquam Dei cognitionein animtf nojlrts inforntare.j^dioquofda eorum ficnuo-urip^t dtcant imagincm Dei referri adtmperium guodtyadttum ejlhomini inhrlu^,: quod homo ca in partefimile aliquidcum Deo haheaf.cuius impertum ejl in om- nia.In que lapfum Chryfojlon.iisquoque inriditJ»m nimia contenttone proue- hittir contra injanos anthropomorphitas.SedScriptura nonpatiturficfe eludi. NaMofes,nequis inhominis carnehacimaginem conJiirueret,prtus e itmo ter ^ 'Jtm«,f o r&cor0iJormatiinarrat,Jednullamimaginem Dei referens.Deinde aitindi- L • tum Uiteo corporil/itx f\>triiculum:yt tum demueluceret in homine Dei imao-o, c^^^'.'
ctim omnthtifutspartihfa conjhxret. Quid tgiturUixertt altquii,an Jftracutum Jal^^HiV. illudyt[£,imagineeffe Dei putas'iNonftne.Quanquamid cum muitvs,necfor m Pfi-^j taffe improhe, dicerepoteram. Quid entm,fi contendam^verho Deiconftitutum de.fpiriw difcrimen.quo tJiudyit^JJtracuLu^a heluarum animis di^inp-uatmj Vndcentm & amma h.thent ortum aliorum antmalium animi£fProducat(inquit DeuS) terra animam BaCHex yiuentem,^ C£tera.Ita in terrareJoluantur,qu£ de terra emerferun t.jAnima conger.s, yero hominunonde terra eftjed ex ore Dominiihoc efl^ex liirtute fecreta.Sed hic inqua,non h^reome pugnam mihi faciant.fedynum tantum ohtinereyolo: Imagtneipfam effe extra carnem:ahaqui . non admodum prAclarum foret elo-
gium hominii,quod ad imagine DeifaClus fit:quod tamen nohii tantopere Scri
pturpicomendatur,acfuhinderepetitur.Quidenimopitserat,Deumdeltheran- ^ ;
tem tnducer€,^quaft in coftliummtttere ,fiyulgare aliquidfaCluras erati NanX ]-.'■:.
reliqua omniayteffent,dtxit:^faOafunt.CiimadhacimaoinemyentumeJ}A *
yelutfingulare ffecimen edituru6,fapientia,m fuam ^yirtutem aduocat,^fe-) cum cogirat,antequam manum admoueat opert . Hos ergo loquenditropos, qui tcv^ivrs-wK^itjadhalbutiei noJlr£ modulos ,Dominum «'"■i^i''''!"'^'!' nohn fo-urat, andenihilo taanxieMoJes affeciauithcno potitis imaomem Dei,qu£tnho- mtne relucet,magnifice comendauitinec femeldtxiffe contentits,fepim repetit. Qu^tcquidnugentur Ifel philofophi,yel ijit Jomnicitores,hahemm nthtl ejje quod imagineDei ferat,njJl^mumDLCMj^mJ^mmjJL Hic non ejlagendum con cob.j. iecliins,yt tnquiramus,qu<£ft huitts imagtnis ftmilttudo ad fnumarchetypum: quado tdfacileex.^poiiolo difcere licet:qui dum prxcipityt induamm nouum hominem,qui renouatur in agnittone ,fecundum imagtnem e:tis,qui creauit tUil, p l . liquido oJ}tndtt,qu£fit hxc imago,aut tn quo cofiJlat.Etalihidumfcrihiv.Indm ^ *' '
B *
4 PSYCHOPANNYCHIA.
te nomm homin€m,cju'i fecundttm Jpeum creatus ejl,m iuflitU ^fanClitate -ve
Ep'^«' '^- yitatis . Qu£ omnia cum i>no yerho comprehendere 'yolumui,dicimu4 hominem,
^ frj^^-^Jl^-^irijryif.inunieffeparticipemfapientix^iufliti^ <^ bonitatis Dei.
Hoc feciuuti funt duofacrifcrtptores:quorum alter,cum hominem diilribuat in
duoi t>artes,corpus de terrafumptum,^ animam,adquam refertDei ima^inem,
Eccle.17. breuitercomplexMeJl quod Mofes longim profecutmfuerat.Creauit,tnquit,
Sapi.i. j)^ui hominem ,^ fecundum imaginemfuam fecit illum . .^lter ■vero,ciim ex-
eveticeyeUet defignar€,qHo pertineret Dei imago,yocauit hominem inexi£x^
minabiiswyq^i creatus effetad imagtnem Dei. Quorumfcriptorum authorita-
te aduerfarios nojlros nonl/alde premerem,nifi eos ipfos nobtsopponerent.Qui
tamenytcunque,aliquo loco nobts effe debenuft non yt canontci, certel/tl/ete-
res,yt pij,yt multorum fujfragijs recepti . Verum eos omittamtn, iUam imagi-
ncm Det in homineretine.mu4,qu£.,nifiinfpiritu,fedem habere nonpotefi.
SEd iam,qu£ apertim deanima Scriptura loqiiitur,audtamm.Cum de anima- i.m.i. <x rumfalute P etrus loquitur,(^ cum carnalia defyderia militare aduerfm ani '• mam dicit:^ ciim cafttjicare antmas nofiras prxcipit, ^ Chrifiumyocat Epi-
fcopum animarumnoflrarum,qiiidfihiyeUet,nifi anim* efftnt,qu£ faluaren- tur,qu£ oppugnarentur aprauts defyderijs, qu£ cafiifcarentur,qu£ab epifcopo lob 4. fuoChriJlo rep-erentur?Et in hijloria lob legimtmQuanro magu qui hahttant do mos luteiis,^ terrenum (jahent fundamentumi Quodfanedc anima,fi propins animaduertas^dici inttUige$,qu£incorporcluteo hahitat .iVo» enim homtnem lioiluteum appeUauit:fed dicit yas luteum incolere : quafi bona pars homints p tr ^?''* ^i^ anima)domiciUo iUo terrcno contineatur. StcPetrits : Iuftum,inquit, arhttror, quandiu fnm in hoc tabernaculo , excitareyos percommonitionem: ciim fciam breui futurum,yt dcponam hoc meum tabernaculum. Qm loquendi forma,nifiyaldeJ}upidifumw ipoffumits inteUigere& aliquid ejfe in taber- naculo,^ altqutd quodcxuatur tahernaculofVel(yt ait ipfe)tahernaculumde- ponat.Eandem dijltn^ionem carna a Jhiritumanifejlam Jlatuit author Epifto l£adHtbr£Os:ciim parentescarnis noilr£,aquibtii genitifumm,nominat:ynii Eodem. autem Deum,PatremJj>irituum . Etpaulo poJJ-, ciim regem c^lefttf lerufalem Deu nominaffet,fuhijctt ciues,angelos,^ fjiritm iujlorum-perfedorum. Nec x.Cor.7, yideo quomodo altter inteUigt poRtt tUudPault : Has igiturhabentes promif- fiones,mundemm nos ab omni tnqutnamento carni; ^fjtrttm. Namfatis con- J}ar,iUic non cjfe coUationem ,qua altbiytifolet: cnmjjiritui inquinamentum , tribuat,qno nominealijs locufgnificatmera puritatirn. ^ddam 0- locum al-
ter^m-.quanquamliideo eos,qut calumniariyoUnt, protinm adfuM gloffasde- i.Cor.i. lapfuroi.Dum enim att,Qji^tseJl hominum, qui fciatqu£funthominti,ntfifhi- ritm hominis,qut tn ipfo efUta,^ qu£funt Dei neinocognouit ,niji Jpiritm Dei.Poteratdtcere homtnem fcire qu£ fuafuntfd partem lUam yerbo appel- ' Uuitjin qua refidet l/tscogitandt 0* inteUigendi. .Atqueetiam^cupt dicit ,ffi- Rom.S. rttum Dei tejtimonium rtddere JJtrttui nojlro, quod fl^ Deifumus,n6nne ea- dem loquendtpropnetateyfus eJi^Qu^id,qu6d yno^^erho conuincere eos potui? fcimus enim,quamf£pe Chrtjli lioce damnatus fit error Sadduc£orii, cuius par- Aao.xj. ^^i^ "^y^^ Lucas in ^ldts fcrtpfit,quod fptritumnon effe dicerent . Verhafunt:
Sadduc^i
S,
PSYCHOPANNYCHIA. f
S addiiC£i au:ci7i dtcun.t,non ejje yefurreuionein ,nequ€ ttnp-elum, ne.jue Jpiri- tum:Pharif£ i yeyo I)£c omnia conptentur. Vereor ne de Spirttit fn^iO ciinUcn- '^' "^" tur hnc intclligi,aut de ^n^ciis.Cui ohieclofacile ejl occurrcre .Nam ^ ^no-e losfeorfnni pofit:(^ certum cft P harifa tUti nuUam fere finjfc Sptritusfan- Cunottttam.^tque etiam idmelius ajfcquentur,qui Grxce norunt: Lucai enim fine adiedionearticuli jdixifrvi^f^^jndieciurus induhie ,ftdeSj)tritu finciolo- cutm cJfct.Hocfnon iUis os ohjlrutt,non yideo^itu rationel>el traht , yelduci prfint:niffortedicant, neque damnatam fuiffe exco S adduc^orum Ppinionem, ^uodffiritumnegarentinequc prohatam phartfsorum ,quhd ajTerercnt.Cut ca~ utUoipfa Euan^ciijidiyerha ohttiant.vbi enim Pault conffionem pofuit,Pha^ rifiumfe cffc: Juhdit eam Ph^.riftorum fententiam . ^uti^ituroportet caUi- dm ZfTtnatitiofim fuiffePault fimuUtionem:(quodrecipi non dehettn confef- fione fdei)aut cum Pharif&is defpiritufnftffe. Qtfodfnohisjidemftciunthi- flori£,hocperindc inter ..-dpflolos certum er.it ac ajnilttutum , atquc mortuo^ rum refurredio,aut aliquodfmilefdei nojlrxcaput. Nonpinhtt huc adfrihe- E«.hif . reyerbaPolycarpirvirt,omnihus i^ didis ^f.tdis,J])irantis martyrjum: qui Eiuf.c.i/. ^ difipuliis ^pojlolorum fuit.e^ ita fyncere quod ah tlltsacceperat,pcj}ens tradiditjytnihil ynquam immiferifcrmentipajfidfuerit.ls i^tturirner mtil- taspr£(. iira yoce<,qua6 famm&admotti^i cdtdit,eo die repr£feutandur.-i f dixtt coram Deo tn fpiritu.Qm eodem tempore Mcli, o eptfcopu^s Sarderift^,virpa- •E'm'c.i4 rh fynceritatii ,iihrum fcripft de corpore ^ anima:qui f hodie exta^ec fuper- futii ejft hic lahor.^diO autem h£c fntentia meliore tHoJ-Jculo yaluit , yt TertiMiamis rcponat eam inter communcs ^ primas antmi t onctptiones,au£ a Cg j^ re- nattira conmmntcer apprehenduntur.T arnetji tammultis rationtim pii<',i.iturn furre.car eji,qu£euinceve,ntfjallor,dehueruntquodcontendckirit : nenipe,antrnam aut "-^' Jjjtritum hominiifuhfl.tntiam ejfe a corpore dtfindam: qu£ tamcn nmcjtihijii- entur,certtor€r» adhuc eiia retfdemfacient. Venio entm ad td,qmdfci,ndo lo- co a me propofttum erat.Eam ipf.tm animam, ab interitu corp-m fperjittem manerefcnfuac intelli^entia prxditam . Fallitur autem qut exijttmutme hic aliudqutdptam ajftrm.are,quam anim£ tmmortalitatem . Stquidcm qui animam yiuere fatenttir,tllamque ftmul omntfenfu fpoliant,prorfus ammamfigunt, qu£ nihil anim£ haheat : aut animarn tpfarn afe tpft aueliunt : citrn eiwnatu- ra,fnequa conffereyllomodonequit,ftt,mousri, fcntire , l/tgere^intelligere: ^^ j atqueOit aitTcrtullianus)anim£anima,ferft44fir, IJlam er^o immortalitatem carne €X Scripturadtfcamifs. chnfti.
CVm Chriftusfuos hortatur,ne timeant eos qui occidunt corp(0,animam .m- Matt. lo. tem occidcrenon pojfmtfcdeum ttmcant,qut ciimoccidcrtt corpu},anima ^''"^'^•' fottftrnittere ingehennam tgni6:an non tnnuit animumfpereffe poft mortem^ 3entgneyero ineo nohifumcgtt Deus,qKcd animits nojirof ijiorum ^rbttrio nonpcrmtft,cui adeo exfactlt eas trucidintiaut certe , quta non poJfHnt,conan- tur.TyranriitorqHent,fecant,yrimt,-yerhcr.xnt,fuJ]?cndimt,fcdcorpits:jli-iS(ft: Dctts,qui lus hahet tnanimam,yteam mtttat tngehennamignn. ^l>,t i"-ttit,r animareliqua cftpoflmortem:autfalfum eft,tyrannu pottftucm nonejjctn a- ntmam.Hii(yt aKdio)refpondcntyantmam quidem adprxfcns occidi,<ii.mmon
loan.i.
loan.19.
i.Petr.j»
PSYCHOPANNYCHIA.
infliiitur:fednonperire,quiafiiturur»efi,-i>tffcitetur. Qua yia euadereyo-
lurit,concedantof>ortetnequecorf>us occidi, quodetiamfufcitahitur. Et qui*
-vtrunque conferuaturindtem iudicij , neutrumperit.Verhum autem Chriflifa-
teturcurpus occidi ,*mmim ejfe faluam tejlatur . Hacdicendiforma, Chriflus
ytiturdefua ipfius morte,cum aif.Soluite templum hoc, & intriduofufcitabo
illud.Dicehat autem de temflocorporis fuiiquaratione animam aheorumpote-
(late €ximit,quam etiam moriens in manus Patris commendat, litLuccu fcrihit,
luc-JJ- ^ Dauid prxdixerat.Et Stephanus etus exemplo , Domine Iefu,fufcipe Jpiri-
Aao!?. tum meum.Hahent hic quod^arriant,ChriJ}um Patri, O^Stephanum Chrifio,
-^iitamcommendare^indiem refurredionis cujlodiendam . Sedverha aliterfo-
nant,pr£fcrtimtllaStephant.EtEuangdiiia addit de Chrtsto,quod inclinato
capite,tradidttjpiritum:qu£yerha adanhditum, autp^hnomm a^ttationcn»
refjicere nojt pojfunt.
NEcminus euidenter.y4pofiolufPetrui,animas4morte (^effe, c^-yiuere ojicdif.ciim tradit ,ChriJlum h'ts,qui in carcere erant,Jpiritihui prxdicajfe: nec Jhtritihui modo piorum ,remiJliomm adfalutem:fed tmpiorum quoque fpiri- tihm confuCtonem.Sic enim illumlocum interpretor, qmi multa in^eniatorjit: ^ berfUitfurum me honisomnihn^s confdo.Nam cumdchumilitate crucis Chri- fti locutus ejfet,oJlendiJfetque pfos omnes oportere ad eius imagtnem conformx ri,nedeJheratione conciderent, continub attexit rcfurrcdionif menttonem,yt doceatquiht*strihulationihttsfuturtisfitfnis.Commemoratenim,Chrinumnort fuccuhuijfe morti-.fed^eafuhaCia^l/iCtormemerfffe.ldfuiilierhtidicitmorttji- catum quidem carnej-viuifcatum tamen fpiritU :eodem fciLcet fenfu,quo Pau~ lusfcrihttjpajfum fuiffe in humilitate carnu , excitatum autcm 'yirtutesptri- tn^.Iam litliirtutem ipfam adfequoquepertinerefdeles intelligerent ,fnbiun- p-it Chrifium hane nirtutem erga alios exeruiffe; neque erga viuos modo , fed etiam mortuosidt inde no tantum er^aferuos fuos ,fed incredulos quoque ac p-ra ti.t fu<e con:emptores . Porrh intelligamui dejeiliuam effe otationem, deeffeque ex duohitsmemhrk alterum.cuius generismulta fmt in Scripturis cxempla,pr<£^ fertimlihi multxfententiix, yna claufAa coUigumur , quemadmodum hicfahum ejl. Necyero miretur quifquam,includi carcere fanllos Patres,quiredemptio- ncmChri(licxpe^ahant.Qj4jaenim,yeluttfuhnuhe ^ ymhra,emintis lucem profbiciehant(yelutiquireliquias diei Didentfuhferum crepufculum,ai(t diem 'yenientem fentiunt ,ante auroram)nec adhuc hahehant exhihttam fihi Dei he- nediciionem ,in qua requiefcerent;eorum expeClationem ,yocauit carcerem. E- rit igttur fenfus .ApofioliXhriflum tn Jj)trttu,ijs qui incarcere erantjj/iritihus prdidicajfe ,hoc ejlyirtutem redemptiontsper Chrijlumpartx, mortuorum Jbiri- tili*sapparuijfe,<tc exhihttam ejfe . Hic deejl atterum memhrum , quodadpios pertinehat,qui hunc fruCtum agnouerunt ^ perceperunt . Exprimit autem de incredulis,qui eundem ipfi hunc nuntium receperunt in confufionem . Viderunt enimlmamejfe redempttonem:aqua excluf,quid aliud poffentquam deSjiera- velvideoiftosiamfremere,acmutire,gloff.im hanceffee capite meo eJftClam: hii legthus fe nonfuhtjci.Non addicam ergo eos meis tigihus,fed hoc tantum ro- gabojan nonf^iritus carcere clauft, Tftritusfint^. Clarius ejiquodapudeundem
fcripto^
PSyCHOPANNYCHIA. 7
fcriptorem leptur: inhocmortuUpr£dicatum tjje Euangdium j^Vt iudicentur ^' P«r.4, JecundumhominescarneryiuantauttmfecundumDeumj^iritu.Videttspvtcar- ne inmortem tradita ,Jpirittm afferat inyitam? Cumentm relatiofttyit£ac morttS}fer antithejln , alterummori clarumefl/ilterumyiuere.
T Dipfum exSoIomone difcimunqui mortem hominis defcrihens ,lonvo difcri- Eccl. vld;
"*■ mine animam acorporefeparat. Donec,inquit,reuertatur pululs in terram, 1/ndeerat, ^J^iritmredeatadDeum, qui dedtt tUum . Scioeosparum ajfici hoc argumento: quoddicuntyitam redire adDeum,quieft fonsyitx, : itaque nihil amplitts effe.Stdlicrba ipfa clamant ,fibi hoc modo yim inferri,ytnullum ftt operapretiumrefellerehanc argutiolam ,indignam ^ leCiu ^ auditu^ lam hocfionijicet illis oportet animiti redire ad fontem'Mt£fu£perfomnium . .At- <^uehuicfententi& re^ondet quod efl apud Efdram, quemequidem fcribtorem etsnon opponerem, nifiipfol/aldeniterentur . ^udiant igitur fuum Efdram: Terra reddet qu£ in ea dormiunt,^ inftlentio hahitant : & promptuaria rcd~ ^' "*" dent qu£ illti commendat£ funt anim£. Nuo^antur,promptuaria,ejje prouiden- tiam Dei: animoi "yerh^cogitationes :ytliberyit£ ojfcrat cogitationes in con~ ffeCiumDei . <^£ in hoc tantltry. ah en dici conftat , quia,cum tacere pudeat, nihilhabentmeltm quoddicant . Quod ft ad huncmodum liberetScriptur^ cir- cumuoluere,peruertere omnia promptum effet . Nifjiltamen hic (quanquam a- lia multa fuppetuni) de meo contraproferam, qu.indofc ipfe fcrtptor a calum- nia tuetur . Paulo enim antedixerat : Nonne de his interrogauerunt anim£ itt- ilorum in promptuarifsfuiSfdicentes : Vfquequo Domine Jperamtts Jic ? qttan- do yeniet fruBus are£ mercedis noflrx i ^c. Qu£funt tjl£ anim£ , quxtn- terrogant ^fperant ? Hk cumculum alium effodere eos oportet, Jl fubterfw' ?ere yolunt*
\7E»iamui nunc adhiiioriam diuitis (^ Za:i^ri:quorum alter,pr£teritUhu hicis..
ins mortalttath labortbus ^ £rumnts, tadem infinum .Ahrah£ delatus efi: alter in tormenta delapfus.lUe tormentapatitur.hic recipit confolatione.Ma- gfium chaos interpofitum interhuiuigaudia,i^ lUtui affltdionem. Suntne h£c fomniaport£corne£,de quapoet£ fabulantur 1 Veritm ,yt habeant efugtum, quo elabantur,faciuntex ht{ioriaparabolam:aiuntqueJiCiionem effe,quicquid de^hraham ,diuite,paupere,yeritai loquitur.Tantum reuerenti^ ^ Deo , ^ yerho eius deferunt.Cedo,proferantynuduntaxat in Scriptura exeplum,ybiin parahola ,nomine aliquts y ocetur. Qujdftbi h£c l/erbayolunt^Erat qutdamen- dicuinomine La:i;jrui,^utyerbumDei mentiri oportet,auf)/eram ejfenarra- tione. Idetiam animaduerteruntyeteres Scriptur^interpntes : nam.Amhroft- mNarratio efi,inquit/nagts quamparabola,quia nomen additur.ldipfum.ftrir- J.w.mu ttt Gregortm . CerteTertullianHi,Iren£u^,Origenes,Cyprtantts, Hteronymits, quafihtfioriamreferunt .Ex qiiibttsTertuUtamts arbttratur indiuittsperfona, Herodem firnari : inLa^i^ro,! oannemBaptidam . Verbaautem Iren£i funt: ire.hb. Nonfabulamnarrauit nohu DominKs,La:!^tri(^ diuitis,0*c.Et CyriUns dum ^co"."»- ni} ondet ^rrtanis , qui ex eo loco machtnamjlriiebant aduerftts ChriQi diui- «pS.'
B +
8 PSYCHOPANNYCHIA.
nltatcm,nonreftllitytparahoLifn,fedvt hi^oriammterfretatuy . Hoc nr.t^if
?mE^e ridiculum , quod enorifuo fri&tendmt ^agtiftminnmcn, quem cxuiUxntHr m
Cy.epi.3 ]j(inc obmionem confcnfjfc-.opimr.qui.i quod.tloco dixcrit ,ln pxr.ihoLi pt:r L-t,
EraT^q ~rrwn,Chriilii intclligendHm:per diiiitem,P hartf£Os:cum nihti altudfi^nifcet
&«5- cuam harratione tramferri ad paraholt,fi LaT^ari perfona,ChYi{lo:diititis }P ha-
PjIIj'"' *" n/i« (ittribuatur.Hic mos eft toru,qui inprxntdicatamopintonem toto impetu
Cyril. ia ff.).untur : cumyidcnt nihilfihi effe flahtle,quo innitacur,nonfjllah.xru-dectp!(~
Cap^i'.° i^ } A^ '^fi^ literarum aptces infuum commodum rapiunt. Ne q;tidt.tmcn ad~
Lib.!5. cie Ij^f- ohfl:rep.int,^lihi ipfefcriptorprofttetur,fepro hisioyia recip.re.E mt nunc
?'■"■* ' (^ yendantfuosfumos in media luce.Neque tamen ejfuvcre poffunt :,quin fem-
pcrin cofdem incid.tnt laqusos .Vt enimconcedamns cjfe p.xrahula>}2(q.vodmini
rne ohtincreptjf^nt^quid alsud cuincentjquam cffc coUationem ^quis, fine^/eri-
tate stare non pctcfi ? idfi nefciuntmagni ifli thcologi , dfcant ex elementis
£rammaticorum:'^ parahoLtm inuenient ejfe ftmilitudmem fumptam ex yeri-
tate. SiCjCiiiH diciturfnominem quendam hahmjfe duosfAios,quibtisdii{ijltfuas
fortioncs,opQrte::eJfe tnrerum natura ^ hominem^t^ flios ,^ hdiredttatem^
^ dtmjioncm porttonum. Deniqiicjixceft perpetualex p.tr,ihoU,l/t primtim
conciviamiis rem m.dam j^ytproponitur: deinde, exea conceptione deductmur
(idftnempar.ihoii&:hoceft,adretnipfam,cutaccommodaturftmiltt'.ido. Imiten-
Ho.ij.m ttirChryfoftQmum,h.tcinrefiiU>y!.ytichtUim.ExiftimauitqHidcmtlleeffep.ira-
T^j^'!^*-., ho!am,ex qua tamenl/eritaiem f:pe eliJt.Vt cum inde probatjmortuorum ,ini'
ainde. in jf,cii in certtscjje lock,oftendii^cnenndigranitatem, ^ delictarum perntciem.
The^^^la- ^^ ^''' ^"'^^' >"^'^""^ ycrhori-.mperdendiim ftt , confuLtntfeafum communem ,ft
pfum. o«c/» hahcntz^facile ajfeqticmurytm atque rationemparaholx.
Qnan •' «juam.ho
mi.4. in T~^ T nu.indo fathjieri,qHant& innohts cfl,6mnihnsMoUinr.is:nonnihtl difiere^
MattK. V^, ^ , ,^ / ■ rj c> '-T^ ■ ■^
vidctur ^^i^ hoc loco de animarum qutetc,qt{£ tn certapac promiJi!ontiDei,a corpo-
rarr.-!re. rihtis foUiuntur . S iquidem , per ftftum .Ahrah£, nihtl aiiud quam quietem iUam vt hiilo- •' r • 7 ,- / Ti • ^ <•;;/■
r«m. Scriptur£ nchts defgn,ireyoLmt. Prtmiim,nos quietcm yocamits,qiiar,i tUiJom-
mim.Nequeftne ahhorrercmn-s afomni nomini-, nif tam eorummcnd,icijs corrit
ptHm,(^ pertc poUiitum cJfet.Detnde,pcrquietem,non dcfdiam,iut "veternttm,
autaUquidfmtle ehrietatts,quale animx ajjtnvmt,intetitg:mui ■■fcdcofcientijo
tranquillit.item (^ fecuritatem:qu<)i cu/i! Jemper f.de-i adtuncla fit ,nunqu.im ta~
men perfatiir,aut fuvs numerts conftat,n)fipoft mortnn. ^udit quidcm ex ore
Dei henediclionesJideUumEcclcJia,qu,'i h.inc terr,tm adhuc^^^ielut adHena,tnco
lit . ^mhulauit populusmeui inpulchritudine pacis,^ in tahernaculis jiduci£,
^'"^f^^ ^ /■» rcquie opulenta. Quf cjr >pfa rurfmgratiasagtns occinithenidiceti Do minc:Domtne,dahis nohi>'> pace.Omniaeritm opera nojlra operatns es nohts.Hac pa.ehahent acccpto Euangelto fdeles,cHm D'. u.qucmpriiis tudtcem cogttabat, fjiPatreeJfe ytdcnt:fe pro flijs ir£,jUios grati£:cjjufa in fe yifceramifericor- dt£Dei: yt iamnihtlahud^ Deo exp>edent, qtiam honitatem i;;^ manfuetudi-
Ij^ 4 ncm.Ve, un.quoniam miUtta efl^l/ita hominis fnper terram,-ieceffe efl eos,qui fe.itiunt (^ aculeos peccatt,^ c.trnii reUquias,in wwido preffuram hahcre,in Deo auteii! confoLitione.atqj ita nonplane animoejfecopjfito ^ tmperturha- fo.Vcri}m)Cum (arnctn (p* cocujitfcemi,%m{<iu£,<;eu hofes domefIici,eorilpace>n
infeftam)
PSYCHOPANNYCHIA. ,'
infeflant)exuerint;tmcy^ro demum acquiefcunt,^ apud Deum rejident . Sk enim loquitur Prophetailuflmperit , ^ nonefiqutrtcogitct in corde fuo : ^ lefai. jj^ yiri mifericordi£ coUip-untur:a facie enim malitix coUedw cfl iudm . Veniat pax^requiejcat in cuhtli fuo ,qm amhulauit in dtreClione fua. .An noneos ad ta- cemyocat, quihta paxfuerat domeiltca ? Sed qutaiUiipaxfueratapud Deum, fugna cum mundo.eos ducit in altiorem vradum pacis.ldeo E:^chtel ^ loan- Ezechi i nes,cumyeUent defcrthere thronumglori£Dei,circundanteum iride ,quamfci~ Apo.4. mu4 effe fivnum faederU inter Deum^ homines.Qmdalio loco clartuside lo- ^"^'^' annes docuit.Beati ,inquit ,mortui ,qui in Domino moriuntur, amodo iam dicit . Spiritnspvt requiefcant a lahorthin fuis ,^c.Hic t^itHripfeeflfinus.Ahrah*. Ipfe enim efl,qui promijiam fthi infuofemine henedtiltonemjta propto anima coplexm eftjl/tnihtlduhttauerit , quinlierhum Deijl/irtm ejf:t ac yeritas. Et quafi iam opere Deus impleuijfet quod promtferat jfemen lUud hencdtdum,non minmcertafde expeCiauit,quam ji manihtt^ cotrcdaffit^ac omnihm animt tor- porifqi fenfthtis percepiffet. Itaq; teftimoniureddtt tUi Dominm nofter,c]uod^°^°'^' yidertt diemfium ,^ gauifm fit .En pax .Ahrah£.,en qutes,en fomnm:modh non poUuaturfando iflorum dormitantium orejjone^tum rtomen. Quid enimfuauim potefihahere confcientia in quo fecure acquiefcatjuc pace: qitx, tUi c^leftis o-y^ ti£ thefauros aperit^qu£ dulcedtnecalicti Domini inehriat^ Quid,o dormitahu- di,cum audttts ehrietattm,an nonliertigtnem capi:is,^rauedinem, crajlum car- nalemque fomnumyeflrumco^itatts^ H£c enim ebrietatem fequuntur imomo- da.H£c yos qutdemjpro yeftra crafitie:atinteUt^unttheodidaat,eodedicen- diyfufomnumyocari,tranquiUitattm confcienti£,quam Dominu^fm laro-ttur in domo pacu:quo ehrieta6,ajfluentia dicitur,qu.i Dominm fuos fttiat tn dcmo opulenti£.Si .Ahraham pacem hanc poJfedit,medtus adhuc tnttrhoftium tncur- fm,lahores,dtfcrtmina, tmb ferens fecumfuam carnem,hoftem domefttcii, quo nihileft perntciofm.quantam putamusetmpacem^liht extra hoiltumicim, te- loriimque iaclm euolauit?M tretur nunc aliqutf,cur requiefcere in ftnu.Ahrah£ dicantur ele&i Dei, qui ex hacl>ita adDeumfuum tranfierunt:newpe, qubdin fedepacii recipiuntur cum^hrahampatrefdelium, yhi Deo fruuntur adfatte- tatem,citra faftidium, Quaohrem ,non ahs re .Augudinm quoda loco: Qmmad- De ciuit. modum,inquit,finemheatorum appeUammliitam £temam,ita pojfumm yocare "' ''* face.Nihtlentmmeltmdare poteJl,quinthilaut maim autmeltmfeipfo dare pote(t,qut Dem eftpaciA.Poflhac ergo,cim definu .Ahrah^ fermo fet ,non rrf,.cor.i4. fiant adfuumfomnu.quontaeorumyanitateargutt ac conutncit Scriptur^^ye- »The.f. ritas. Eft,inqua,requies tUa,coeleftis Ierufalem,hoc eftliifio pacts^in qua Dem p.tciidat felfidtndum fui6pactjicis,tuxta Chriftt promiJium.Quottes autcm hu- Match. J, tus pacti memtntt in Jacrts Itteru S pirttm , adto famtltartterytitur dormitndt O' qf^iefcendi tropo,ytnthtl ftt magvs ohuium.Exuital-ut ,tnqutt DauidfanCii tuiMtahimtur tn Cuhtlthm fut5..Alteryerb:Viuent mortui tut,tnterfeflttuire- P^'-}-^'^')'
r T- r I 1 1 I I- w iefa.26.
Jurgent.Exfergtjcimtni,^ lai;date habttatores puluerts :quta ros pratoru,ros . tuus:0' terram ^ioantum detrahes inruina, Vade populerm, inrra in tahema- culatua,claude oftiatua fuperte , ahfcondere ad modtcum,donec pertranfeat indi^natio . Qu/n Hehraica lin^ua,hocyerhum vfurpar adft^mfcttionemcu- tujui^ftcurttatii ac fiduci£ . Dauidrurfum : In pace tn idipfum dormtam ^ V^^^-'^'
15 psychopannychia:
Ofec.r. yequiefcdm . Et PropJyeta: Percuti.mfadni in die illa cumSenia agyi,^cum Dolucre cceU, cjr cu^n repttli tcrr£:nrcum,& gladium,c^ hellum conteram de terrai^dormire eos faciam abfquetenore. Mofesycro: Daho pacem in fnt-
lob.ii.' ' btpsvedni,!^ non erit qui exterreat . /» libro yero loh : Ethahehujidiiciam propofita ttht fhe,i& defojfnsfecurusdormics . Reqwefces, ^7' noneritqui ex- terreat ,^ debrecabuntur factem tuam plurimi . Cumretnos Latinum quoque prouerbiwn admonet:Dormire tnytranque aurem,profecure agere.Dormtunt ip-itur ^pacem habent -viuentium anim£,qu£yerbo Domini acquiefctmt , nec prxire Detfui^oluntati cupiunt.fed quo i'Je liocauerit^fequi parat£,fib eins ma, nufe conttnent. Quod illts pri&ceptum eft: Si mor.im fecerit eiu!lferitas,cxpe~
Habac.i. ^«t tUam. Item, Infpe ^flentio erttfortitudo yeflra . Ciim autem cxpeflent
Ida.js. aliquid quodnon ytdent,^^ dcfjderent quod non hahent: conilat pacem eorum efie imperfccia .Rurfum ,dim- certo expeclent quod expec\ant ,(^ fde defyderent quod defyderanv.clarum efl,quietum effe defydcrium.Hanc pacem au^et c^ in ' melitts prouehit moxi^UA huiia mundt milttta foltitos, ^ quafiexautfjoratos, ducit in locum pxct6:ybi dumtoti animo ^ affe^u tn Deo h&rent,nthtl hahent n>elim,qub auertant oculos ,aut defyderium retrahat.Dccfi tamen adhuc quid- dam,quodvidere cuptat:nempv,fumma (^perfc^a Deigloria, adquam fempcr afpirant.VtnuUaftt iUisimp.tttentia dtfydcrij, nondum tamenplena ^ perfe- £la quies.Siquidem requiefcere dicitur,qut cft vbi effe appetit: nec modns dcfy- derijjinem habet , ntft eo peruenerit quo tcndehat. S i autem ocult eleclorum ad fupremamDeiglortam, ')ielutadfcopum, collimant,femper incurfuefl eorum defyderium, donecimplctafiterit Detgloria^cui implementum affert dies ittdi-
Pfal.17. cu.Tuncl/erum erit tllud:Sattahor,cum euigiUueru,a^ ecluyuUns tui.
y ' \ 7 T autem reprphos omittamu6,quihw quid accidat,non magn& cur^nohts ef
^ fe dehet,yelimmihtbon.afdere^odcant,')iri.dt'iUisf^esrefurrecitonts,nifi
quia Chrtfifii refurrexttl Ipfe eft entm primogenittn mortuorum, i&prmtttA
refurventiu ■ Quemadmodum tUe mortuus eft ^ refurrexit, ita, nos in eo mori-
mur ac rtfirgimtts.Si entm mors,cui obnoxij eramtii,ytncenda iUifuit permor-
Coloff.i. tem,haudduhtc morte eandem fuhijtjqnam i^ nos, atqueidemin morte pajftts
Apo-'- eft,quodnospatimur. idplanumftcit yeritas,cui/iyocatprimogenitt(mortuo~
rum,^ prtmttias refurgentium. .Atqueitadocuit,ytjideLes in media morte i-
pfumfihi ducem agnofcant:^ dum mortefuam ipftis morte fanClific.itam aJJ)i-
Philip.j. ctunt^nuUaeim maledi6ltonemformident.Q^dfignifcatPaulns,dum ait,con.
formem fe ferimorti eius,donec perueni.it ad rcfurreclionem mortuorum .Hanc
enim conformitatem,hic percrucem tnchoatam,profequehatur,donec eammorte
adimpleret.Nuncp.iultTper,o fomniatores,redeatiiadcor,t(^vohifcum conte-
its ,quemadmodum Chriitm mortuta eft. Num ttic ett.im dormiebat,ciim ')/tgila~
S loatmf. rettnfalutemyeftia^. Nonfic ipfe defeioquttur:Sjcut,tnqitit,PuuerJhabetyi- .,
' ? tam infemetipfo^ fic dedttFilio haberejdJixLmJrLfemeti pfo . Qui in feyimy it^
habet ,quomodo eamperderetlNequemihireIfondeant,hdtcaddtutnitatemfhe-
Augufli. dare.Si enim ei datur qui non hahet ,homtnt tgitur,non D eo,datum eflin fe ha
it,fe"n^ ie>-e ytta.CiimentmlefitsChriflitipeiftJiiitisj^Jlominiixquodeftnaturayt
— mis dure. I^^iM.id eft^ratiA "Vf homo , Vtfic deplenitudine eitts Qmnesacctptamuif^^grtt
tiam)
PSYCHOPANNYCHIA. „
tiam pro grdtitt . ^pud Deumyitttm ejfefi audiant homines, quantur» injefhei concipiant:cumfimulfciant,f)eccatkfut6,nubeminterfe ^ Deum opbofnam:.^t hdis^dmum yMremaojMSQ^i^fo^^^tto efj ,quodDettsPater^hri^um vnxerit oleo lxtiti£prx confortibw:^uhd ipfeChri^f^homo acceperit aPatre dona inhomi-, f^ihtiilLin naiuyanoEra^dtantrj^rte^oJfim^^ Qua ration^e^hmiiturbami foafufcitatum puerum,glorifcaffeDeum, c^ui dedijjet talempoteii.uew homil nthwHocprofeCio ytdtt Cyrtllu4,(juinohifcumin huttaloci expltcatione confen^ tit.ciimautemdtcimm Chriftum,quatenH6homo eil, habere^Mtam in femetipfo nonipfumfi5i caufam efre-»tt£dtcimu6:fedhoc tgntiim, omnem-vitxplenitudi-
■-- -_ij -J- ' ^W : -i~~. -■^""■"f "frntc/n VIICIJ uicrfiruui
nema DeoPatreeftufameffe in Chri^um hominem . Omd fdmiliiv-i r,rfjil,fn dinepltmumfieri potesl. Fons,€X quo omnes hauriunt,ex <j::o nuuU defluunt & deriuantur,aqH.-imtn femetipfo habere dicitur.nectamen exfemetipfo,fedexfca~ turi^tne,(ju<eilli afidue fubmintslrat quod^ riui^ Ltbentibips, ^ haurientibm hominibii>fujftcere pnftt.Er^o ChrtQu^ habetyitam infemettpfo ; hoc e{i,yit£ plenitudine,qua Cjt- ipfe ytuat,^:;^ fuosyiuificet:nontamen habet exfemenpfo, ijueadmodt^mipfealtbtteJlatur^quodyiuitpropterPatrem.Etcitmtj^eii^tJDeu^^ -\,itdjnhabereliybi hominernaffumpJir,dpnum accepit hoc a Patr^jJ^ir^mj-S etiamparjULbAbtreuiifkmtipfo .H£c nobu certijiimam fidemfaciunt,cl}riilurl extingui mortenon potuiJfe,enamfecundum hominem:^ quanquamvere acnd turalitcrin mortcm rradttmeif ,quam omnesfubimii,s,donum tamen iUudPairJ ftmperretinuiffe.Vera mo.sfuit,corport4 ^ anim£ folutio. C£teru.'n,anima yi- tam fuam nunqu.xm ptrdidir, quA Patri commendata,non poterat nonftlua Jfc. jdvoluntyerbaexcOrnionePetri,qmbus ajftrmat impoj^ibilefuiffe te,ieri tpfim .£i amnrte,yt Scriptura impleretur.Quoniam nonderelmques ani//uimmeamin m- femo,nec dabnftndum tuum yidere corrupttonem.In quaprophttta^ytconctda^ mus animamyitam effe,duo perit ^ expeClat a Patre Chri^u/,: ne aut yitamfu- am in perditionem deferat , autje tn corruprionem yenire fmat : quod irnpLctum ed.Nam anima eim,dtuinayirtutefujfulta csl,ne inperditionem t ueret:^;^ cor- ftts eimin fepulchroferuatum e(i adrefurrtCitonem.H£C cmnia yno ytrbo com flexus eii Petrm,cum dixic,non potuijje tenertamorte Chrtflum.^fif^oS*', hoc €fl,mortii imperto fuccumbere ^^ in mortti poteilatemyenire,aut k mortecom- frehendi.Qupdautem Petrmtntll.t conctone,'.miJfadi^utationede anima,cor- foris duntaxat incorrup(ionemprofequttur:tdf,icit,ytJuo ipforum teiitmomOt luddtos conuincat,hanc prophenam non pertinereadDauidem, cuimfepulchrum apudeos extabat, cuius cadauernouera.it in putredinem coUapfum, citmDomtni noSirt refurreclionem abnega,e nonpoJlent.Prxbuit (^ nobts ahud aro-umentum tmmortalitatis antm£,fux, ciim lonam trtduo tmmcrfum tn yentre cett , mortiifu£ ^°""** typum coiiituit:ftc enim fcfuturum inyentre terr£,tribm diebm ^ tribmnodi- vus.^tquiJonaidelientrepifa.iclamauitadDomtnti,^ exaudttm efi. Venter tlle,mors eii. .Animam igtturftluam in mortc habuit:Jet udum quam clamaret ad Dorninum. Ifa.tc quoq;,c^ut f^uram Chriiii^eJ?it,^ amorte patrtredditmcji; quodam,yt att ^po{t'dm,reJurreciioniS typo,^tobis lieritatetnfo-ura aperiticiim Gen.u. enim impofitm ejfet altart ,par.ita yiaima,^^ aUtgatns cfctpotlea iujfu Domi- "'''■"' nifolutm efi.Sidarifs,qui interyepresh£jerat,inytcem Ifaac fuppoftm esi. Quid efl autcm quod Jfaac non moritHr^mfquia quodpropnii cji homtnts,immor
„ p S Y C H O P A N N y C H I a:
ule ChriftM pr^flitir.hoc c^,amma?^nes yero,anmal irrationalc ,qui in eiut locumadmortemfuhjlttmmr,corf^mefi.Quhdautem alli^atur lfaac,animarc- pr£fentat,qu£ inmorte ChriJliJ]>eciem morientn dedit : &' dat ctiamquotidic /» yultari morte hominum:vhi omnia,humana opinione,credunturextincla:cumta men exl/incukfolutaft Chrijlianima,c^nofir£ qHoquefoIuacur,antcquampe~ rcant. Perfricetfrantem nunc quiTfi am cxyobis,^ laCict mortem Chriiiifom- mmfuiffe-rvel omnino in caQra .ApoUinani transfu^iat . lUe quidcm yipUuit, dum incumberetin falutemye{lram:vos autcmdormmfomnumyeftrum,^te~ nebriic&ctt.xt'tiohrmi,ytgilia5nonexauditli,
S Tr) Rxterca non hoc tan-tum nos confolatur,qu(jdchri(lm caput mfirum, inme-
-*■ dio ymhr£ morta nonperijt :fedad hancftcuritatem acadtt eius refurrcBio, ~
qua mortts dominumfe confiitutt , acnosfupramortem extulit, quicunque par~
Coi j teminipfo habemus. Vt non dubitauerit P aulw diccrcl^itam nodram abfcondi-
GiU. fam effe cum Chrtilo,in Deo .Etaltbt.Viuo ego,iam non ego,fcdlfiuit in me Chri
£lm. Qu.idfupereil,nifi')it aperto ore, Chri^urn inanimisdormtentibusdormirc,
^ dcfiderc ciamcnt ? 5/ entm Chrifius eil qui in lUts yixit , tdtm efi qui in iUi4
morttur . Si liita Chrifit noiira c(i,quiyitam noiiram fnirivult morte, detr.t-
hat Chrifium e dextera Patrts,^ infccundam mortan deturSet . Si mori iUepo-
teft,certamors nosfequitur: ftnuUum habet'yit£fncm,neque ammA noftr^, qtt£
iUi infiidifunt,firtiri yUa morte pofiunt . JE t qutd adhuc laboramus ? ^nliero funt
Ioan.i4. obfcura eiiiiyerha? Quia egoyiuo,&yosliiuetti . Siyiuimtts,qui.tyiuit:crgofi
Ioan.(J. ^gyjffmy^iprc intn non yiuet.^n obfcurum eft quod promift,eum infc manfuriim,
^ fe ineo,qut perfdem fibi lunO^ts fuerit ? ^ucU.tmtM ergo k Chnjlo membra
fua,{tyolumn4 ipfis yitam adimcre.NoJlra hisc confcjiio cj},quamfuti armkfttis
injlruximtti:ln S^d.tmquidern omnes nos eJfem'ortnos:fcdin ChriJloyiuerc.Hxc
Rom.S. rpi^.^difj^ i^magnifce k Paulo traciantur.nempe ,quod f Chrijli Spiritas hahit.tt
tn nohts,corptis quidem mortuum cjlproptcrpeccatumj atjfinm liita efi proptcr
iujlitiam. Corpwfciiicetyocatmaffampeccati,qii£.excarnlsnatiuitateinhomi-
ne refidet^SpiritumyerOjpartcm hominifffiritualitcrrcgenerat.m. Qmre,cum,
KoYa.6. paulo ante ,ob peccati reltqutas in fe h£rentes,miferiam fuam deploraret,nofim-
pliciter optahat toUi,0* nihil cjfe,ytex tUa mifcria euadercf.fed Itbcrart a cor~s
pore morturhoc ejl, m.ijiam peccati in fe intcrire : ytfjiirittisptirgatus , c> quaft
def£cattis,pacem cum Dco haberet: hoc ipfo declarans, melioremfui partcrn,cor-
poriiltincults captiuam tencri,acperrnortem Itberatum iri.,
VTinamreliafdc perciperepoffemtusqualcfitregnumDei, quodcfi intraji- deles,etiamdum hanc^yitam viuunt. N am ftmul facile effet inteUigere, in- choatam yitamfiternam . Promiftthocnobisqui JaUerenon potejl . Qutyerba, loan.j. j jY^ ^^^ audit, habet yttam £ternam , & tn condcmnationem non yenit :fed tranfinit a mortc inliitam. $i tranfitu^ faBns eji inyit;.tm £ternam,cur eam mor- te intcrrumpttnt f .Althi: H£c,inquit , ejtyolmt.ts Patni,yt 'omnis qui cre- dit in Filium , non pereat , fedhabeat yitam £ternam : ^ ego fufcttabo eum in nouifimo die . Rurfum , Qui edtt carnetn meani', ^ bibit meum fanguincm, habct yitam £ternm3 0* (^go fufcitaj)0 em in nout^imo die , Nonficut co-
mederunt
l03.n.6.
P ST CHOP ANNY CHIA: ?>
piederunt p<itres yeffri manm, ^ mortui Junt. Qui ederit panem hunc , yiuet in liternum.Nolite hucyeilra commenta mgerere, de dienouijlimo.Duo nobis poUicetur/vitam (£ternam,^iUam refurreCiionem. Duo ciimaudiatn, alterum tantiim ampleciimini .Magis etiamyos conuincit altera Chriftiyox.Ego fum, jojj,_ij, inquit,refii,rre£lto (^yita. Qui credit in me,etiamftmortuw juerit ^y iuet . Et omnis quiytuit ^ creditinme,non morietur in &ternum .Nec euadentf dixe- rint,non mori eum tn ^ternum ,qui fufcitatur.c^uoniam non idtantumyoluit Do minus,fcdnunquam accidere poffePnt mortantur . quem fenfummeltm exprimit grAcaphrafis,ybi legitur,»" »«" i<<'tx:quodlatinis in feculum fio-nificat. Qua lo~ quendi formafignificamm nunquam fore ,id quod in fcculumfuturum negamns. Stc alibi: Quifermonem meum feruauertt,mortem nonyidebit in £temum. Hoc inuicitim fiat argumentum contra eos. Non yifurum mortem eum, qui fermonem Domint feruauerit. Quodynumfatis effe pojiit Chrifiianis ad armandam fuam fdem,contra eorum frauitate.Hoccredtmus,hocexptdamHs. lUts autem qmdre itquum,nifi~)it fortiter dormiant fomnumfuum , donec eos exper^efaciat ciangor tuh<e, qui ,yt fur ,deprehendet in tcnebris dormientes?
TCTffdelts anim£yita,D€HS eft,perinde titque ipfa,yita ejlcorporis: quideji '-^ quod anima,quamdiu in corpore ejl, ipfum agitat ,nec ynquam ita ottofacj}, intentionemque fuam remittit,ytnon altquaofftcij parte fun<ratur , Dewaut^m yelutagendofatigatuiceffatiSitanta eji yisanim£,in majfa terr£fus7i,ienda, mouenda ,impeUenda:quantayts erit Dei tn antma,qus,natura agiiis efijmouen-. da cJt* agendafEt audentalij dtcere ,animam euanefcere:alij ,yi fua non exerceri, pofl diffolutam compagem corporis ? Quidergo refpondebunt adcarmen Daui- disi quo prtncipium,medtum,^finem,yt(£ beatorum defcnbit . ihunt, inquit,de pfai.n,. yirtute in yirtutemffidebitur Detn deorum in Syoni^^el (yt habent hebraica)de abundantia in abundantiam . Si crefcunt femper donec Deum yideant, ^ ah iUo incremento tranfeuntadDeiliiJionem, quomodo eos fepeliunt ifii m ebrietatc C^ altafocordtaf
T Dipfum teflatur ^pofiolus ,&" multo apertius:yt,ftrumpantur,fpiritut Dei j_cor. f.
■*• ampliu6refifierenon poJiint.Sctmm quodfterrenumdomicilium huius taber nacult de(iru{}umfuerit,£dipcationem habemm ex Deo , domtcilium non m.ann Jacium,£ternum inccelis.Nam in hocgemih'.Hi,dQmtcilio noflro,quodeftecotlo, fuperindui c:iptentes:f tamen indutt,rton nudi reperiemur . Etentm ^qui fumus in hoc tabernaculu^gemimtts onerati,propterea qhodnolumusexui ,fedfuperindui, ytabforbeaturmortalitas ayita.Poitpaulo: Itaque bono animofumusfemper, Crfcimusquodcitm domifumus, in corpore : peregrinamur a Domino(peyfidem entwambu[amfis,^nonperjj)ecieyn)conjidimus4utem&maniprobamf{i,per~ egreabejfeacorpore, (^ pr^fentes effe apudDominum . Hicrtmam tnuentunt: tn dtem tuduij conftrenda ^pofioli l/erba,quo ^ fuperinduimur,(^ ahforbe- turmortalttjti ayita. Proinde hdic ,mquiunt ,yna clanfula comprehendit.Apoflo Iw- Manijefiari omnes oporterecoramtrtbunali Chrifti.Veriim,cur tliudfuper- tndut magts adcorpus referunt,qu^m adDei benedtcitones, qutbusamorte lucu lenterabudamus'<Quis cogitl^itam lUam accipere dc refurreciionefCimfmplex (Srpromptusfitfenjus ^poflolt,Nos quidemcupere egredi ex hoc corporis erga-
C
,4 P S Y CH OP ANN Y CHI A.
jlitlo^fcdnoytl/agemur inccnt fme hoJjiitio.Ejp enirn meliorem domum,quam
nobis Dominuspr£paraitit:ft tameinduti,^ nonudi rcperiemiir.IndumentU f~
quide noJlriiChriiius ejlj&^armatura illa,qud nos indmt .Apodolus.Etfcriptum
Epjief, 6. eJl,quodrex cocuptfcetdecorecoiugis fu£,qu<efortis crit tn munertbtis,cuius om-
Pfal.44. ^pfoloriaintrinfecus. Denique fimauit fuos Dominus,qnos i(-p*inmorte,^ tn.
ApOC .7. O J r-L r • '■ J I I 17
refurreclione a^nitunn est.Cur no potius refpiciunt ad td qmdproxtmedixerat,
».Cor.4. &" cuibancipftmfententtaconedit^Licetis quiforis ejl homj nojler cormpatur,
tameeumouitnttis cfi,renou(iride dte in diem. Q^od aute .Apoftolm claufuUm
iUam fubdidit, de manifeftatione coram tribunxlt Chriflt,mct^t6 eosjlrin^itxum
prtwdtxtffetnos ^ domi,^ pere^re agentes ,cotindere ,1)1 tUiplaceamtps.Cum
per domun,corpns inttdigat ,quid i-fl tUud peycgre^.Vt ergo nihtl addamiis ^licrhit
(ineinterprete hoc loquiitur:nos,^ tncorpor:)(^ extra corp^t^ ctitendere,-vtpla
ceamu-s Domino:deinde,nos fenjuros Det pr£fenti,rm,cum ab hof corporefepara-
himtir.Ia.mnon perfdem ambtdaturos ,fed per Jjieciem : quoniam hoc terr£pon-
dus ,quo premimii-r ,nos aDco ,quafi maceries ,lo}igo interu.tUofeparat.Iftinuga-
tores contra,nos per mo rtem ^long^tu/i k Deo d<fceJJuros ^arriunt, qua,vdum fu-
Pfl 8S nim iti hacyita.De qu.tbus entmfcriptum eJh:Domi'ie ,tn lumine 'vulttistuiainbtt
Roma.S. labunt.Item,IpfeSptrituste(limontumredditJj)trituino.(i,-o,quodfiltjDeifu-
mus.Etmulta eti-t-sgeneris^his ^ lumcnyultus Dci, z^fpirtuts teitmoniuma-
dtmurit. Quodfiyerum eji ,fcelictores nunc fumus , quampcjl morttm. Etfientm
fuh elementi6 huius mundl^vtuimn-Sjhabem^c^ tamen habttationem e^ polttiam irt
PKihp. S--' , ■ I I ■ -n . ; y • t
c<}ens,yt ait P aulits.Vbi autem-yeternt^ tU'. ,<^ rerum ommi.m obltuto animas a
morteexceperit,perdunt quamcunque hahent fuauitatcm guilus f^iritualvs. Me
lim nos docentfacrx liter£.Corpus,qtiod corrumpittir,ao^rduare animam,^ ter~
rena hdhitatiorte deprimifenfum mnlta cogitantcm.Si corpus, anim£ eft carccr,
i'i tcrrcna habitaii-o,comptdcs Junf.quid antma folutahoc carcere. exuta his y in-
culis^nonnefibi reddttur,^ quafije colligit^.Vt dnere liceat,tantiim iUi accre-
fiere,qHantum decrtfctt corpori. Veitntnolint,hoc femper in confijfo ejl . Vbi
molcm hanc corports ai ijctmus ,ceff.ire pu^nam lUamfhintus adiierfns carnem,'^^
carnti aducrfi-:-Jj>iyitum. Deniq.ie mortificationem carnis ,effe l/iuifcationem
Jfiritus.Tum tgitur antma^excujits fordtbus, yere eftf^iritualts ,yt confntiat
')ioiuntati Det,necfentiatcarnis tyranmdem fibi repu^nantem ■Ttinhactran-^
^uiUitate refdeat,nihil altud,quam Deum cogitans . ■ Et tunc fcilicet do>7»ic,
cum eleuare fe ,n,.Uo pondere aggrauante , poteft i Tunc Jlertit ,cum multa per~
cipcrefenfu ^ cogttatione potcft ,nuUo impedimento tnterpclUnte ? H&c
nonfotum errorem tilonim produntJed etiam mai:^n itatem tontra Det operet
C^ 'yirtutes, quas eum in fanClis fms opcrari Scrtpt:ty£ pr^dicant . Nos agno-
famus Deumyeiut nafcentemtn ele{itA fuis , i^ dediein. dtem crefcentem:quod
n-os docet Sapiens : Inflorum , inquit, femita , qu tfilux crefcens in perfeclum
Prouer.4 ,. _ ,/ . ,-^ / . . "^ ; ; r ■ ^
Philip.i. dtem.Et ajfirmat .Apoitoim . Qut.iqut ceptt in ^obts opns bonum,perpciet
■ ■vfque in dtem Domint lefu . ijii nonfofum optis Dei adternpus intermittunt ^
Jed etiamextingunt. QHtprins tbant de fide in pde,de yirtute inyirtutem, ^
l)catitudinis «-uitu Jrucbantur ,cumfc tn Det cogtt.itione exerceretH eos 0*
fde, ^ yirtit[e,(^ omntDei cogit.ttione exuunt d'efides:t.intiim (i^yeternofos
tnjlratis coUocint . Quotnodo enim profefium tUum interpretanturl .An
"' '^ ■ extfli-
PS Y C H OP A NN Y CHI A. ly
exiftimant animtts perjici,cum dormiendo fao^imntur : yt pingues ^ nitid£ offe- ranturin conjjjedum Dei,ciim ad iudicium Jcderit? S i micamJaU^ haheret,nonita crajje balbutirent de animaijed quantum dtilant coeli a terra,coeleslem animam a terreno corpore difcernerent .Ergo ,cum defyderat ^poftoli^diffoiui, ^ ejflcum pbilip.i. ChriJlo,ctn illuliideturyelle dormire, yt nuUo ampliits Chrijii defjderio tenecttur? Nempe,hocfuit eim defydertum,qui fciehat fe aliam ^dificationem hahere ex Deo, domum non manufa£lam,fi terreftris dommfui hahitaculi diffolueretur. Pulchre yera effetcum Chrijlo,oui defineretl/iuere yitamfuam,
/^ Vid?an no horrent ad yocemDomini,(^uiliocansfe Deum ^hraham,Ifaac Matt. ;i. ^"■^^ ^ Iacoh,ftmul reffondet,feDeum effe^iuentium, non mortuorii^Ne- "'^" "' quet^ituriUe efteis in Deum,ne(jueilli fdnt '» populum.Sedaiunt h^c tumdemU 'Vera fore ,cum mortui fufcitahuntur adyitam . Ciim etiamyerba fc fe haheant: De refurreClione mortuorum non le^iJlisquoddiOumeft^nontamenfcfeexpli- cant.Cum enim Chriflo^negotiumeffet cum S adduc£is,qui nonrefi^rrecltonem mo- do negabant,fed animarum quoque immortalitatem : hoc ynol/erho duos errores conuicit.Nam fiDem,yiuentium efl Deus, non mortuorum ; .Ahraham autem,I- faac^ Iacoh,defunclierant hac yita.cum Mofi Deus loquercturjicens feeo- rum ejfe Deum,coUigitur ergo eos aliam yitam yiuere, Ejfe enim eos oportet, quorum DeusfeDeumfacit. Vnde ^ Lucin addit : Omnia enim iUi yiuunt.non i«.<---t«.-i^ inteUigens omnid^iuere Dei pr£fenti£,Jcd eius l/irtute . Hocergorelinquitur, ^hraham,lfaac,(& Iacoh,yiuere.Cui fententi£ accedttiUud ^pofloli : Siue >/- R-om.i^. uimtts,Domino yiuimu-r.Jiue morimur,Domino morimur : fiueyiuimtis,fiue mori- murDominifumus.InhocenimChrifim mortuuseji (^ refurrexit jl/tyiuis do^ minetur,^ mortuis, Quid poterat folidiHS erigi ad fulciendam Jidcm nojlram, quam dicere,Chrifium mortuti dominari? Non enim dominari potejlnijt his qui funt.cum fuhieclos ejfe oporteat ,yhi fit tmperium.
"P Cce etiamtejlimonium contra eosferuntin coelo,coraDeo, ^ .y^n^elvseius, '~-'anim£ martyrum,qu£clamantyocemagnafuhaltari: vfquequo Domine,non ^^°^-^- yindicasfanguinem noflrum de h'i%qui hahitantin terra ? Etdatxfunt iUisfloU alhx,^ diBumefiiUi^Pvt requiefcerent adhuctempusmodicum: donec complean- turconferuteorum,ii^fratres eorum qui interficiendifunt,fcut ^ tUi. Clamant mortuorum anim£,daturiUisflol£alh£ . Quid ofpiritus dormitorij ,yohti funt fto- U alh£? pulutnaria fcilicet ,in quihns ad fomnumdecuhent . Videtts iamfloLis al- hasfomno non conuenire.Vigilent oportet,qu£fic induuntur . Qupdfl/erum efl, haudduhteftoU alh_£^ncipium Hori^ defimant .quod diuina liheralitasmar- tyrthus impertit ,donec expeClaturdies iudicij. Non enimnouum efi, inScripturU fioUmalbam^gloriam^feftiuitatemfigurare^gaudium.Naminyeftecan- ^ . dida Dominus inl/ifione colfe^us eft Danieli..y4pparuithochahituDomintis in Matc.17, monteThahor. ^pparet .^ngeliis Domini ai fepulchrum mulierthus inyefle ^J*" '^* tlha.^pparent eadem fpecieZAngelidtfcipulisincoelurefficientihHs^poftDomi- Ado.i.
AQ.O.
niafcenfonem.Eademfuitffectes ^ngeli apparentU Cornelio ,Etcumfilio,qui dif?ipata fubf}antia,ttd patrem retierfus erat , reddita eft primaftola ,fymbolum fuit gaudij^fefliuitatis.Deinde,pclamabant mortuoriianim£,no dormiehant. Quado igitur ifto fopore perfundi ca-perii: ? N eque mihiohtrndat quiTfiam,quod
16 P S Y C H O P A N N Y C H A.
fanguh^hel damabat adBeum . Vttlgarui tropm efl ,fateor, rem ipfam loqui: fan^uinisejfuftonemylfindiclamponulare . Hocyero tn ioco,ajfeC\um marryrum per clamorem nobii repr&fentart certum tft,quudeortim defyderium fine -vllafio-u- raexprimttur,^ petitto dcfcribitur.VfiuequQ Dominenon y!ndicAs,^c.i)ua~ f°'-°' f.f;jfi codem libro Joannes duplicem rej^urreclionem prodidityCjuemadmodum mor tem duplicem.Nimirum priorem anim£,dnte iudictum: alteram , cum corpm fufci- t.tbiturj^ cumanima quoquefufitahitur in gloriam . Beati,inquit , qut hahent partem in refurre^ione primatin hn,fecundA mors non habet locum . Itaqueyohis horrendum efi,qm primam illam refurreUionem a^nofcerenon yultisjqu^tamen ynus ingrejfus efl ad heatamgloriam,
T_T Oc etiamacerrimnm tclumeftcontraeos, qHodreJponfumefl latroni implo . ■*■ ranti mifcricordtam. Rogauerat tUe, Memcnto mci D omine ,dum yenertstn
luc.ij, regnum tuum:^udit , Hodie mecum erti in Paradtfo . lUefe ajftiturum latroni promittityqui 'yhique efi.Et paradifum promittit,quiafatiidcliciaru.n hahet , qui Deofruitur.Nequeillum reijcit in longam dterum fcricm ,fed co ipjo die yocat addelicias regnifui. laciatur tftorum cauillum , quo Chrifti yerbum eludunt.
j.petr.j. Vmi6,inquiunt,dtes,ficut mille anni,in confJ^eBu etws.Sednon mcminerunt Deum humann fenfhns fe accommodare,quoties homtntbm loquitur.Neque legunt diem Imumin Scripturif pofttum,pro miUe annti.Qjttiferat hunc tntcrpre:em,q:<ictim audierit exDeo,aliqutd hodie futurum ,cogitet annorummtUia^. ^nyero, ciim Niniuitti lonasdenuntiaret, .Adhuc quadraginta dies j^ Nintus fuhucrtetur: poterant iUi expeClare Dei tudiciumfecure,doncc quad.agies mille anniejfltie- rent(Nequehocfenfudixit PLtrus^mtUeannoSjincbliJiecluDeijficutdiemynum. Sedcim pfeud(propf)et£, aliqui ,d:es ^ horas fuppiitarent,yt Deum mend.icij ar~ ^uerent ,qui non ad primum eorumyotum promffifolutretiadmonet apud Deiim ejfe £ternitatem,cui mille anmliix funtynum momentum. Quonir.mliero fcn- tiuntfe teneri adhuc implicitos ,contendunt ,Hodie,in Scriptuns fgnijicare tem^ pus noui Teftamenti,ficut Herij^^eteris .Huc torquent quodin cptslola ad He-
Hebr.ij.l br^oslegititr:ltfu6 ChnfMheri,^ hodie,ipfe infccula. Hlc yerh toto coclo er-. rant.Nam fthert tantiimfuit,aliquadocoopitcJJequi noerat ante initium yete-
„ , r rii Teftamenti.vbi erit leftis tUeDeus ^ternm, tuxta humanitate etiam primo-
Apo.13. genitws omnts creatur£,^ agnus ab ortgtne miidi occiJui.Dtinde,JiHodte tdtem poris defignat,quod intercedtt inter diemiudicij, & ChrtQi humanitatem,hahe- rnusParadifum ohuenturti Lttroni ante eum diem,quofurgere animAs afomno fuo docent.^tque ita,eorU cofejiione ,extorquehitur ,impletam promifiionem latroni 4atam,ante iudiciu:quam ,nifi pofi tudtciu,implendam negant.QuhdJiyerhii tUud ttdtempus trahitt ,quod tudicium fequitur.cur addit author EptfloU, Et infecula? ^tqi,l>t palpare pofiintfuoi tenehr.u:fi rejjjiciehat Chrijliii in eaprornifitone tem pui tudtcij ,n'o dehmtdtcereHodie yfedjuturo feculo, Que.idmodu lefaias^cum yel- let fignipcare refurredionis myfiertu,yocauit ChrtJiii,Patremfuturifeculi.Cifm 4uteheri ^ hodie ^ infecula dixerit .Apoftolf0,pro eo quod dictmns,futt ,efl,i^ crit,(qu^trta tempora nobis Aternttatem deftghant)quid aliud agHt fuis argutio- lis,qu.im fenfum .y^pofioit peruertiitiHac effe proprietate primi vocabuli,yt tent
Iefa.30. pm Aiemiic 0 iine.it, licet cx Propheta dijcere,qui fcrihtt prxparatam ahhejlerno
impifs
P S V Ciil 6 P A JJ N Y cVl VJ ^1*7
imbtls p-ehennaxum fciamtts.ex Chrifliverbis.pr£pararum ab Aternp UnemDia- ^, holof^ angelis ettK.Vtaent hic^quibusejt alujuia tudicij aut janix, mentis, nthtl futurumiUts reliquum, quo eludantmanifejlam adeb 'Veritatem . Eji tamen adhuc quiddam quod objlrepunf.fic promijjumfutffe paradifum latroni eo dtCy quemadmo dum indtiia mors primis parentibus ,quo die gujlarentde arbore fcientt£ boni ^ mali' Quodytillis concedamui,hoc tamen extorquebimu.s,latrQnem eo dierejlitu- tum a miferia,in quam inciderat ^dam , quo dte legem fibi diciam pr£uaricatu4 fueraf.fuiffe igitur reddttam latroni immortalitatem. Deinde ciim de mortejta- tim difjeram,fatis(ni fallor)explicabo,quomodo eodie mortut fuerint primtpa- rentesjquodie fe a Deo abalienauerunt,
NVncmihi ad eos ferma con»ertatur , qui bona pace confcientix , promiffo- rum Dei memores , iniUis acquiefcunt. Hac inquam fratres,h£cyobiijides non excutiatur, etiamjiomnes inftrorum port^e infultent ,ybi Deum habettsfhon forem,qmyeritatem fuam abnegarenonpotefi. Voxeius efiminime obfcura,ad Ecclefiam adhucin terrn peregrinantem-.Non erittihi ampliw fol adlucendum ieCi.So. per dtem,neque Jplendor lun£ illuminabitte ,quia erittibi Dominm inlucem fempiternam , Qupdfifuo more adyltimam refurreBionem nos trahunt ,prom- ptum crit refellere^ anttatem ex finguliilierbtf capitis.quibus nuncDomimts pro- mittit fuum Chrifium,nunc Gentes inJidemcooptandai,^c . Semperinmemori amnobnredeat quod Spirittti docuit per os Dauidis: luflnsyt palmaflorebtt,Ji cut cedrtps in Libano multtpticabitur.Plantatiin domo Domini,tn atrijs Deino- pfal.91.' Jiri fiorebunt-,adhucgerminabunt,in fenecluteptngues ^'^iirides erunt.Ne^Vos terreat quod omnes natur^yirtutes defcere creduntur : citm auditis feneclutem ')/irtdem ,pinguem ,1^ germinantem . H&c '^obifcum reputantes , txempio Daui- dii occintte anim<eyei}r£:Benedic tfnima mea Domino,quifatiat bono os tuum.rc ^jj ,q, nouAhiturPvt aquil£,iuuentus tuaX^tera Domino permitttte,qui cujiodn tntrot pi^i^i: o. tumnojirum^t^ exitum noJirum,ex hoc nunc,(^ yfque infeculum. Hicejiqui pluitimbremmatutinum^ferotinum,fupereleBosfuos . Dequo nohtidiclum €ji:DemnoJier,Dettifalutis eji:^ Domini Dei egreffiismortts.HancPatnsbo- nitaiem expofuit nobvs Chrifin4,cu,m dtxit:Pater,quos dedifli mihiC^olo l/tyhi eo-o P'*'-'^'-
I, •' f II- I in ]■ ^ Ioan.17.
fum,^ tUi mecum jint:vtyideant clarttatem meam,quam dedtjvi mtht.
I_I ^ncigiturfidem,omnibmprophetijs,Euangelica l/critate, Chrifio ipfofub ^ nixam,teneamui.S piritum,imagtnem ejfe Dei,infiar cuitts yigeat,tntelli- gat ,xternus fit . Quandiu in corpore tfi,yirtutesfuAs exerere:citm ex tUo ergtfiu- lo egreditur,ad Deum migrare , cuim fenfuintertm fruitur,dum in Jj)e heatx re- furreclioniirequtefcit.Hanc requtem,tUt tjfe paradifum . Sptritum yero reprobi hominu^dum terribile iudicium in fe expeClat, torquert tUa expedattone , quam ^pofiolMohid^^^^t^^^idefijformtdabtieml/ocautt. Vltra tnqutrere ,fe immer- gere tjiin abyffum myftertorum Det,cumfatnfit didictJfe,quod fttis habiut do- cuijfe Spirifts optinm magifier.cuins l/erbum eji:^uditeme,^ ytuet antma ye ftra. Quam lUe fapienter,prit ifiorum yaniioquentijltma arrogantta :luStorum mini£ tnmanuDeifunt,^ non tanget iUos tormetum mortts.VtfiJuntocults in fipientum mori,iUi autemfunt inpace,^c.Htciints efi nojirxfaptentix ,qux (yt
C tij
. jt 1? S T C H O P A K N Y t H I Ai
fohria eJl,^DeofuhieCiat ittt nouit eos c^uifuj^rcife niiuntur,fent^er corruere^.
NVnc cunis excuttemM,in quibstsfopitns aninnu componunt:^ papauer dilue ntus,quod iUii <td concilimdum fomnum propinant. Circmferunt enim ali- quotScriptur(£loco$,<]uiyidenturifti fomno fujfra^ari : tum , ijuafiadliquidum dormitio prohata fitjfulminant in eos,qui non Jlatim erronfuo confcntiunt .ob~ ijciunt brimum,non aliam homini infufam animam a Deo, quamqu£Jit illi cum beftiAsomnibmcommunis.Omnihuienim ex Aquo Scriptura attrihutt animamyi *^'°*'" uentem.Vtcumdicitur.Creauit Deuscetegrandiayi(f;*omnem animam-viuentem. Gcn .7. JtemjBina ex omni carne, in qua erat Spiritu4 yitdt : ^ alia etufdem generis. Etji nufquam facrd literdcmeminijjent ,nos tamen liquide admoneri ab.Apojiolo, antmam illam 1/iuentem nihil dtjferre a prxfenti yita,qua corptts hocliegetatur. i.CoMj. VerbafuntiSeminaturin corruptione ,furget in incorruptione : feminatur in in~ firmitate,furget invirtute:feminatur corptts <inimale,furget J^irituale. Quemad- modum fcriptum eJi,Fa£itts efiprimitSu^dam in animamyiuentem : nouij^tmns in J^irituml/iuifcantem.Fateor animaml/iuentem non femel attrihutambeflijs, quia^* ipfi&^itam fuam degunfS)/erum aliter ill&liiuunt ^aliteryiuit homo.i^- nimal/iuens ejt homini,qua fapit (p* intelligit:anima iUn l/iuens ejl , cju£ motum ^ fenfumdat corpori.Citm igitur animx hominU infitratioj inteUeCitis , yolun- tas,quiiiyirtutes nonfunt corpori adnex£:nihilmirum , ft ftne corpore fubftftat ; necpereat inftar brutarum,qu£ nihilaliud habent ,quam fcnfus corporeos . Quct ASto. 17. ratione non eruhuit J? aulm,poft ethnicum iUum poetam ,genn6 nos Dei appeUare. Itaque iam,~)/t yolentjCommunicent beluis antmam '\iuentem cum bomtne , cunr eadem prorfitsyitaftt omntbu^, quantum ad corpus attinet:yerum ex eo gradum fihifacerenon pojfunt ad confundendam cum heluis ,homtnn aninam, Neque mi hi ohtrudant ^pojtoli "verhum ,quod magis nohtfcum ,quam contranos pu^at; FaClui eJtprimm.Adam tn animam yiuentem , noutjlimus in f^iritumytuifican- tem.Ejlenimantypophoraad eorum qu^Jtionem , qui de refurre^ione perfuadc- rinonpoterant.Sic enimohijciebant: Quomodo refurgunc mortut? Quali corpo- re yenientlCui ohieClioniyt occurrat .Apojiolus ,ftc eos aggrcdttur. St yfu dtfci^ n}us,f€men(juodviuit,quod crefctt,quodfru{lum reddit,priui tnortuum effe:cur non tnftar feminis ,corpm quod mortuumfuerit,refurgere ppteft? Et,ftnudum a,c ficcum granum fementem refert yberiorem,poJlquam mortuumfueritp»trtute mi rabtli,quam iUiDeus indtditicurnon eadem Deiyirtute,corpmfufcitahiturme- lfm,quam mortuu fuerat^, Et ne adhuc mireris ; yndel/iuit homo,ntfi qutaforma- tmeji in animamyiuentem^H^ctamenanima^tametftad tempm molem corpo- ris agitat acfuJiinet,nontamendat tUi immortalittttem aut incorruptionem: ^ quandiuetiamfuamyimexerit , non tamen per fe ipfafujficit ,ftne adminicutis cihi,pottis,fomni,qu£ f^nafunt corruptionii.nec conjiantem lUt ac continentem datjiatum,quin alijs atque al^s inclinationihus fubtecium ftt , vhi autem Chri- Sic loaw.fi'*^ ""^ fccum ajfumpferit ingloriam,nofolum erit animale corpus,ab anima yi turTertul uifcatumfcdjpirituale, quale nec mens nojir^ cogtt4re,nec Itnrua exprimere po- epiiij^ad f°J^-^'^^^ igitHr nos non aliudfuturos in refurredione,fedtamen alfos:deturyer Fortuiu- hoyenia..Atqueh£C quidem de corpore diCtafuni", cui antmafuh elementts huius "^™' mHndiyfam admtniftratiyhi (futemfi^ura hmtts mttndt pr^terierit, participa-
tio^lori^
P iS Y C H O P A N N Y C H I Al i9
tioglort£ Deildfupra naturameuehet . Hahemu^yerumac^ermanumZ^to/Ioli
fenfumiln quo explicando ciim Upfui effet ^uguilmtu,(yt nunciffi) errorem
poheaa^nouit, ac correxit inter fua^retraclationesif^ alibi etiammulto aper-
titti idipfum traUat.Ex q uo loco pauca tranfcriSemus.^nima in corpore animali c
"V/Wr quidem-.fcd nonytuificatyfque ad auferendam corruptionem . lu corpore m c.io.c-
verb (hiritali,quando adh^rens perfecle Domino,ynus (hiritusejficiturStcliim- V-^V^* r n ■ ■ I rr ■ I r ■'^ " „ ^ Colcnua
pcat,ytjpiritale corpns effiaat:abjumens omnem corruptionem, nuUam metuem
f€par.xtionem.Dentque rvt omnia tUisconcedam de animayiuente(in quo mmine,
ytiam dixi,non h£reo)illa tamenfedesima^intsDeifemperfaluaconfifitf.fue
animam,ftuejpiritum,ftue quiduis aliud nominent.Nec magtA adrefellendum dif^
fcile eft,quodex triceftmofeptimo E:i;echielts capite olucimt: ybi Propheta qu*~
dam refurreclionn hypotypofin faciens,yocat ^iritum a quatuoryent'vs,qui yi~
tam infpiretaridis oJiiSus. Inde optimefibi cotli^ereytdentur, homtmsanimam
nihi lejfe aliud,quamyimfacultatemque motionts fine fubilatia:qu£,yii inmorte
quidem euanefcat,in refurre^ioneyerh iterum recoUtgatur , Quafyero mihi eti^
am non liceat eodemmodo coUigere,f^iritum Dei autyentumaut euanidammo-
tionem ejfe, cum inprima fua yiftone E-^i^echiel ipfeyentum nominet,pro £terno
Dei fpirttu. S edhomini non prorfw fiupidofacilts erit folutio huiufmodi , quam
honi iftiyiri,pro fuayel infcitia,lielruditate,nonibferuant . Vtroque entm lo-
cofaBum efljquodjieri fubinde folet a Fropheths : qui res f^irituales achumano
fenfu altioresjcorporeii acyifibilibttsfymholts f^urant . Citm er^o E-^i^cbiel ex-
freffa cJt* qt*af' nconica yifione ^ Jpiritum Dei (^r hominum f^iritus fub ocu-
iosquodammodorepr£fentareyellet,idqueejfetafpiritualinaturaalienum:fimi-
litudinemfumpfit arebus corporets,qu£ ima^inis l/ice effet.
/^ Bfjciunt fecundo, animam, tametfi immortalitate donataeffet, inpeccatum tamenprolapfam:quaruina,immortalitatemfuaohruerttacperdidertt,H£c condituta erat poenapeccato,^denuntiataprimiipar€tihus:Mortemoriemini: Et Paulus ait,Jlipendium peccati,mortem ejje. Et^ ropheta,animam qu&peccaue _ rit ,morituram clamat .Hac tlli,aut ftmtlia. Sed quxro primiim,Mnon etiamDia Roma.V. holo redditum eil idem peccatijitpendium ?nec tamen tlleftc mortuus ei? ^l/tnon E^^'-*^- femperyi^ilet,l/t non circumeat, qu£rens quem deuoret^ ytnon operetur infilijs diJfideti£.Deinde,(in omnino altqu^ fnU futurus eft eita mortls,annon'i St entm nuUns efi,yt certe fateri eos oportet : igitur iUi , quantumltbet mortui , ignem ta men£ternumfenttent,^ -)iermem,quinQn montur . HxcnobiscLtrumfaiiunt, fuam anim£ immortalitatem,quam ajiertmus,quam que boniyelmali fenju cojla- Yedicimu$,etiam tumejfe , ciim mortua eJi,mortemque tUam , altudquidpiam effe quam quodohttnereyoluntinnihilumredio^i.Neque idettamtacuerunt Scrtptu- r£,ft animum inducerent , iUts potiusfenfumfuum accommodare,qu4m arro o-anter ajfirmare , quicquid cerebrum adhuc afomno fumofum dtCiauerit . .An yero ciim Deus aduerfns hominem peccatorem,fententiam hanc pronuntiat : Puluts es, ^ in puluerem reuerteris, aliud dicit,quam quodfumptum e terra eft, in terram rediturum? Qub igituranimaUn infepuichrumdefcendit,ad marcorem ^ putre^ dmem^u^tque ijia quide,paulo poji apertius.Nunc qutd tergiuerfamurf^udiui- mus quod terr£ eji,terr£ etiamreddendum.CurJfiritum hominislub terns demer-
C 4
jo p S Y C H O P A N N I C H I A:
o-imu^^tNon dicit Uminem in terramredituruw.fed quipuluts e{f,reuerfurum /» ^uluere.Isl^erbfuluis eil,qui formatttseilde limo terr£:ille in pulueremreuer^ titur,nonlhiritu5,quem aliunde quam e ternt arxeptum,DeHs homini dedit, ^d Iob.io. huncmodu legtmm in Itbro lokUemento quia ficut lutum fecerv< me,&* inpttl- ucremreducesme. Hadenttsdecorpore. Paulopbdfuhditdejj/iritu: Vitam<!^ mifericordiam tribui^i mihi,^ -yifitatto tua cu^odtuitjpirttum meum.lUa igi turl/ita non erat reditura inpuluerem . Mors antm£ lon^e alia eft : tudictumfci- licet Dei , cuitts o-rauitatem mifera anima ferre non poteft , quin tota confunda- tur,concidat,^ diljereaf.yt (^ Scriptur£ nos docentj^ l/fu ipfo experttfunt, quos Detps horrore tUo aliquando perculit . Vt enim ah ^dam incipiamui, qui primus exitiale illudftipendium meruit ,quo animo putammfuijfe , imoqutdo- mninofutffe,cum horrtbilem iUam yocem audittit : ^damvhi es .<" Facilius fane ~ cJlco<ritare,quam dicereiquanquam ne cogitari quidem pot€^,nififentiatur. Et quemadmodum maieda^ Dei quam fit fuhlirm ,yerhis expltcari non poteil : ita nec quam terrihtlufit ira ijs, qutbtis incumbit . Vident prxfentemDei omnipo- tentu o-rauitatem • quamyt effugiant, inmiUe ahyffos fedemergereparati funt, effuo-ere tamen nonpoffunt . Jit qms non fateatur hanc ejfel/eram mortem? Hicrurfum dico ,-verhuopni nonhabereeos,qui aliquando confcienti^ caute- rio compunclt funt : quiyero experti nonfunt ,audiant Scripturas : quihttsDe- tisnofter,to-nis confumenseil:qut dum in ludicio loquitur,occidit . Talemnoue- Deut.4. rant,quidixerunt:NonloquaturDomintisnohifcum,neforte moriamur. Vul~ Exod.zo« j^ r^^y^ f^^ fitanimxmors ? Deo carere, a Deodefertam rjp^fhi vpHn^m f-Jp Si entm DeuSjetus^yita eft;perdit yitam fuam ,cum perdit Deiprinfentiam.^t- que^t quod dtclum e(l inyniuerfum,partthtis ofiendatur : ft extra Deum luxnon efl, qudi nofli noj}r£ luceat ; "vt/ luxtUafefubduxerit, antir.a certe in tenebrtifuts fepulta , c£ca ejl . Tuncmuta ejl,qu£ conftert nonpotejl ad falutem , quodcre- dtderit adiujlittam . Surda efl^qus.l/iuam tUaml/ocemnon audit . Clauda ejt, imo fe fujltncre non poteft ^ybt non hahet cui dicat :TenuiJli manum dexteram meam, ^ inl/oluntate tuadeduxtjti me . NuUo denique yit£ officio fungitur. Sic enim loquitur Prophtta , cum^ult ojtendere fontemyttdsejfe apudDeum: Baruc.3. j~fjr^^^y- Jitprudcntta, ybi ftt^^irtm^yhi fit inteUecliis ,ybi fit dtuturnitaslfitdi ^-viBw^l/bt fit lumenoculorum^pax. Qutdyltra admortemrequiritk^. Et , ne hicaqua nohvi h^reat ,nobifcumcogttemtii,qualem yitamnohtsattuleritChri- r iiji. fttii:^ fuccurret,aquogenere morta nosredemertt . Vtrunquenosdocet .y4po^ Jloltn: S uro-e ,inquit ,qut dormis ,i& exurge kmortui/i,^ iUuminahitteChrtfttts. Vbinon ctnertm alloquitur :fed eos qui inuoluti peccatts,inferos ^ mortem ftcum Eplie.i. ferunt . .Ahbi : Etyos,cum tffetts mortut peccattSj conuiuijicauit yos tn Chrijto, colof.i. donartsyobii omnia dtlida.Ergo quemadmodum .y^pojtotttsnos mori peccato di- °^' ' citjdum extinguitur concuftfcentta innob't6:ita <&* Deomorimur,dumyiuenti concupifcentidi nojlrt&in nohi fubie£\i fumiv: .Imo yerb (ytynoyerho complecia- mur quoddeyiduadeltcianteait,') l/iuenteSimorimur.hoc eft,tmmortalesfumits admortem. Quia licet animafenfumfuum retineat,tamen mala concupifcentia quafi fiupor qmciam tftmentu.Iamyero qualu qtfaltierat iUa animx mors,Chri- Jtuitamenpro nohueadefunCmefl . Quodentm propJietijs promtffum erat,de e- ttnlitciorta contra mortem itf^femortejuaprxititit . Prophetx pronuntiahant:
prx.-
leu.25.
psychopannychia: m
Pr£cipttahitMoytem in £ternum.It€m,Ero mors tua,o mors:moipff tutn,o infer-Ofe.iu ne.^poftoli iamfaClit dtnuntiant. Deslruxit quidem mortemuUumtnauit autet» j{^°^j V yitamper Euangelium. Rurfum.EtenimJi perlmin^ deliClummors re^autt per ynum : multo magtiij qui exuberantiam gratis, acceperunt,peryitam regnahunt in Chriflo . H£cfulgura, non yerba,fipofuntfu{ltneant. Clim enim ex .Adam dicant ejje mortem , quodfatemur : non ijuam tpfifngunt ,fedeam quam tn ani~ mam cadere nuper docuimus : nos rurfumyitam a Clmfio : quod infcian nonpof- funt.In comparatione u4d£ ^ Chrifti^otimcontrouerfiecardo liertitur . Con- cedant primum ^poflolo necejfe eft , non modo infiauratum in Chrtfto idomne quod in.Adam coUapfum futrat , fed quanto fuerit ejfufior grati& quam peccati ~)iirtus,tanto Chrtftumfuiffe potcntiorem in reftituendo,quam^dam tnperden- do .P alam enim prxdtcat ,non ejfedonumyt peccatum :fed longe exuberajfe : nort quidem inplures homines:fed abund.inti(tijn qutbus exuberautt. Rcfpondeantjji yolent,exuherajfe,non quia abundantiorem "yitam dederit ,fed quia multapecca- ta deleuerit:cumynicum.Ad£peccatum nos in ruinam detraxtjfet. Hoc ego de- mum poflulaham . Deinde ,ciimaltbitradat,aculeummortUeJfe peccatum, quid h.ihet mors quo nospungat^hi aculem mortiiretufus, imo confumpttts eft ? .At- qut, nihil aliudagtt multucttpitthiPsEpifloU adRomanos, quam ytplane decla- ret,peccatum ejfe penitus abolitum:ne in Jideles imperiumfuum exerceat . lam "yerbft yirtttf peccatiZex eft : ciim occidunt eos qui tn Chrtfto yiuunt, quidaliud Roma. 8. quam in maledtBionem Lcgk eos retra hunt,qu(£ e medto fublata efi? Quamobre conjidenter ia£iat .Apoflolus,nuUam effe danationem ijs qui funt in Chrifio lefu, qutnon fecundumcarnt .tmbulant ,fed tuxta JJ>tritu.Scilicet in eos,quos .yipofo^ lus ab cmni condemnattone liberat,grautJ?imamfententiampronuntiant:Morte moriemini.vhiautemgratia,ftmors adhuc regnatinter eleilos Deif Iam(yt ait ^pofloltis)pcccatum quidem regnauit in mortcm-gratia yerb regnat in yitam x- ternam.qus, ft peccatum fuperat ,nuUu morti locum relinquit. Ergo ,queadmodum morsper ^dam ingreffa regnauit.ita nuncperlefum Chriftum regnatyita.Sc.i- mttsautem quod Chriftus excitattts amortuts , iatnnonmoritur: mors iUtl/ltra Roma. 6. non dominahitur . Quod enimmortum futt peccato ,movtutis futt femel: qubd aute ')iiuit,yiuit Deo . ^tqs hicyidere efl,yt fuum erroremfuo ipftgladio confodi.tnt. Dumenimpoenam peccati mortem ejfe dtcunt,ftmul projitenturhominem ,fi la- pfus non ejfet,futurum fuijfe immortale . Nam ((sr quod coepit,aliquando nofuit: (^ quodpoen£ eft,non eft naturx.Contr.\ .Apojioltts,peccatum ahforberi agrati.t clamatfvt aduerfus eleCios Dei agere ampltus non pojitt . Obtinemus igitur,ele- iios DeitalesnunceJfe,qualtifuerttantepeccatum.Adam , EtyttUecre-ttuseft inexterminahiUsitta <& nunc eos effe, qut per Chrtftum in meliorem naturam re~ creati funt.Neqs obftattUud.Apofioli: Tunc Jietl/erbum: .Ahforpta cfi mors in yiQ.oria.Quando Fieri,pro Impleri dt{lum,nemo injictari potefl . Implehttur e- '* ^'"■•'^ ntm in corpore,quod nunc inchoatum ejl in antma. Vel pottii6,In animafimul^ corpore impltbitur,quod in anima duntaxat inchoatum eJi.Nam ^mors hotc co- munii,qua yelutcommuninaturx necefttateomnes difungtmur,magfs efl elcdis Dedifcri naturaiti quidam tranfitus adfummum gradumimmortalttatts,quamautmalum, """«^ *'»- aut pc£na:atqu€,yt att .Augufitnus/tihtl aliud quam carnii occafus,qHi non CQU- ne&bruV. fmit coniuncla,fed diuidit:cm origini fux ytrnnque reddit, cap.43.
11
psychopannichia:
l^ 'T-' £rf /0 loco afftrmt, qnod toties dormire legantur , c^ui mortui funt . Vt de
Aao.7. 1 stebkino obdormiuit in Domino.Item,L(fxjrm riofterdormit. Item,No-.
j.The.4. litefoUtcitieJfe de dormientibm . In ltbrnl>ero Regum fepiftme , IT ytxaltx phrafts Scriptur&ftfamiliayior. Maxime "^ero ini}ant,cum arripiunt fenten-
lob 4. '■''^'" ^^ ^'''^° lob-.Liinum habet f^em:fpr£cifumfuerit,rurfum yirefcit:^ ra- mi eiui puUulanf.Homol^ero ybi morttmfuerit,^ nudatns atque confumpttis,^- hi qu£fo eft^. Quomodo firecedant aqu£ demari, ^ fluuius yacuefadtts arefcat: fic homo cum dormierit,non confurget ,nec euigilahiturdefomnofuo, donec atte- raturcoelum. Siantm& ideo^yiohtsdormire credantur,quia morslrocatur Dormi-
pfal.9. tio : primitm,anima Chridi eodemfomno correpta eft. Sic enim in perfona ipfitts
pfal.4o. loquiturDauid: Ego dormiut,^ fomnum coepi, &> exurrexi, quia Dominusme-
Iefa.ii. cum eil-Et audit ab inimictsfibi infultatibnsyerbum iniquum : Nunquidqui dor- mit,non adijciet yt refurgaf: Si autem nihil tam humile atque ahie^iumde anima Chriftifu^icandum efl,lit diffutatum eilfuftu4,nemo ambigat,quin Scriptura extcrniim dunt.ixat corporu compoftionem Jj)e^auerit:^ tUuddormire ahhomi num aTbe[\u duxerit . Hac entm duo promifcue leguntur : Dormiuttcum patribns fuKi^j^pp^fitus eft patrthus fun.Cum antma non apponatur aninm patrumifed rnrpw in fepulchrum patrum deferatur. Eft etiam feciidum me-,quodtmptis quo- fvup nfjrthu/i attribuit Samuel hanc dormitionem in Regum hiitoria : quodidem "yidere eft in pofleriorthus librtA Regum,^ Itbrii Paralipomenon. Ciim auditvs dormire impium jcogitaiis anims, fomnum: qu£ peiorem habere carnifcem nonpo teft, k quo torqueatur,quam malam confctentiam , vbifomnm inter tales angu- fltii/sl Imptj entmficut mare feruens ,quod quiefcere nonpotefi,^ redundant flu-
Iefa.?7. ^^ ^jj^ jn conculcationem ^ lutum. Non efipax impijs,dictt Domintis . Et ta- ' " tnen Dauid,cum vellet exprtmere confctentis, aculeum acerrime pungentem:lllu- rnina,inquit ,oculos meos ,ne~\nquam obdormiam inmortem. Eccefauces infero- rum mtferum obftdent ^U peccati exagttat,^ tamen dormit:imo yero ideo dor.- mit, quia hxc paiitur . Hic etiam ad prima difcendi elementa rtijciendt funt , qui necdumdidicerunt »"■''' ""''''^^'X'"' a parte interdum totuminteUtgi ,interdumato to pArtem:cumh£c fgura toties^yfurpatafit in Scripturti. Nolo mthi fldtmhabe- ri, niftpritts locoi altquQt protulerim, qui euincant fynecdochen effe inyfu tUius
Iob.7. -ygyyi^quotiespromortelegitur . .AnyerocumIobdiceret,Eccenuncinpuluere^
dormio j^fmane me qu^Jierts non fubfiftam: extfiimabat animamfomno perfu-
' fu/n iri^ .Atqui, non erat conijcienda tn puluerem . Ergo non inpuluere dormitu-
ra erat . .Alto etiam hco, cum diceret : Et tamen fmul in puluere dormient,^
piai^s?. 'yermes operient eos . EtDauid: Sicut^ulnerati dormientes tnfepulchris: art "yidentur yohn antmcts yermibm expofuiffe , quas arroderent? Idem nos do- cetPropheta,qui fcripturui exitium Nebuchadnxfar: Conquieuit ,tnquit , ^ ^ *' * filuit omnts terra, abietes quoque Utat£ funt fuper te , (p* ctdri Liham : exquo domifti , nonafcendit qut fuccidat nos . Et paulo poft : Omnes RegesGentium "^iniuerfi dormierunt tn gloria ,yir inftde fua:Tu autem proieclu^ es e fepul- chro . QuA omnta de cadauere dicla funt : yt Dormtre ,ftt iacere ^profier- nt:amore dormitnttum,qui humtproftrati iacent . Hanc loquendi formam po- terant eos docere Ethntci , quorum 1»»%? ; Nobis e*im femel occidtt breuis lux, Noxed ptrpetualina dormtenda . ^AlteryerhjStulte, quid eil fomnm , ^c.
^lihi
Ecde^j.
P S Y C H O P A N N Y C H I A. ij
^lihi.Dicite,Nafoms mollitcr ojjacul-tnt. ^touehiSf. quidcmlo(jmmtur,c^ui multit jingunt de inferii portenta^multajque (^ -Vfi.ritU ^a^ione? , c.tnluimortuo- rum ymhr£ iifftcicintur. Qjftt rat. one aneterihti^ inipnjlttm nomm loco, qui mor tuorufepUichriidtn^inaretur.^i^ii^^-r^eifvi^i^ixotiia^SaiqttoddoimireJia-itij^cat.A^o cuod intelligcrent tliic mortuo^ animas adqutetem rep-mi-.fcd corpora. lamft- iti cuanwffe arhitror ipforumfumos,quihus animarum dormitionem inuoluehat» vhi probarum eft,nufquam inticniri tn Scripturh,d.orm.tendiycrhum attrihutum animt.i,quottespro morte legitur pofitum . Cdterum de animarum quietefufus alihidjferuimus.
/^ Varto,locmn Solomnnis innos,quc(f forttf^imum arietem,iniptUunt. vbi ^-i^^lle inEcclefafla fuo fcrihit.Dtxi iniordemLodeflijs liorninum,-vt pro baret eosDeu4,yt oilenderetfimtles effe hefijs.ldcirco fnus interittts efl domi- nii,^ itimentorum,^ £qua~)itriufque conditio . Sicut moritur homo,fic ^ illa, moriuntur.SimiliterJj>irantomnta,^nihilfhih€tf)omo tumento ampliu^ . Cun~ Cla fuhiacenfVanita ti,i^ pergunt in ynum locum . De tcrra ftClafunr,^ in ter vampariter reuertuntur.Qws nouitan fjjirittisfiiiorum.Adam afandat furfi^m, ^Jj)iritu6iumentorumd:fcendat deorfm ? Qu^idfynoyerho Solomon ipjefjic illn rejporidcat ? Vanitas yanitatum,dtcit Ecdcftsles ,yanitasyaTiitatuw , ^ cmnia yanttas. Qmd enim aliud agit,quam ytftnfum homints yanum, ^ rernm omniiim incertuKi oslendat?Vidct fiomofemori inilArheLu.trum,fthi yitam^ morttm cum lUvi effe communem:codtttonem igiturfihi£qu.tm cum iUis,coUio^ity Et quemxdmod mpofimonem lUn nihtl fuperefi, itafihtnifnl facttreliqmm, H&c mem f)ominvi,hdic ratio,hic inteUe^us. ^nimala enim homo non percipit ea qu£funt SpirituifiuUitta efi iUi,(^ nonpotefi intcUigerc.Homo ytdet ocuivs carnis,Jfcdat mortem pr£fentem,hocynum ftcum reputat,de tcrra omnia orta tjfe,^ in terrampc.riter reuer:i:interim animx. nuUa ratio. ^tquc idefiquod fuhijcit: Quis noutt,an fpirtiuiJiLtoru .Ada afcnd.tt furftm^. Qiodft ad animam yeniatur,/)umana ratto tota i<i- fe contracia,nthil fiatum aut liquidum,fruden^ do,meditandn^raitoctnando,comprehendet. Cum igttur Solomon humani fnfta yanitatem ex eo ofiendat,qubd tn animiconfderatione yartasft ^ Jufyenftts, minime errori eo.tim patrocinarur:fd fdem nofiram pr&cif.e fufi<.wt. n.iod enim humands mentn capttim excedtt (jp- moduiosjhocnohts cxpticatDei fapien- ti.i:fp iritumfctlicet fiiorum ^damfurfum afcendere . P roponam Jimtie cx eo~ ^°*'' dcm fcriptorc ,quo duram tfiam cerutcem paulum iUn infi:. uc.m.. Non inttU.i<^it hornoodium yel .xmorem Dti erga homtnes.fid omma feruatur incerta,eo quod yniuerfa £qu£ eumiunt iifio c^ impio, ho/io ^ maio , immoianti yiilimas 0* non immoLtnti ^c .Si omntct feruantur laccrta tnfuturum:ero-o fdeit^,cui om- nia tn honumcooperantur,affiiCiionem imerpretahiti-.rcffc Dei odium^minime: fdtiihus tnimdidumefi:In tmmdo prcjfuram hahchit^s, in me confUtionem. Cut ycrhoduin incumhunt ,non modo infr.iCia animi £qutta.tc pcrferunt quicquid etiencrii,fed ctiam giort.tntur intrihuiationihu-s ,confctntc5 Liim heato loh:£ti- amfoccidcritmsyin ipfojjierabimus. Quomodo igitur infuturumferuanturtn- certa omhtAiH£c fecundum liomtncm.VeruTit.tmen yanitas omnts loomoyiuem. Hisfulijcit:Hoc.efipcJftmHm quodyidifHhfoie,quia cadem cunCw ewniun::yn
XC
Zl
»4 p S Y C H O P A N N Y C H I A.
de^coydaf.liorumhcrnirmmimplentur malitia ^contemptu, inyita fuAi^ i;oJ} h£C,.id tnferos deducuntur.Nemo eft ^ui fenjperi>tua! ,i^qui huim rei ha- heaifiduiiam.Melioreflcanis yiuuf^leone mortuo. Viucntes enimfciuntfc ejfe mortturos-.monutl/ero nihilnouerunt ampltiPS.N^ec hahentyhra mercedein.quin ohliuioni iradtra eftmemoria, ipforum,^c. Nonnehxc loquiturde eorum crafi- ii:t,qui cernunt tantum ante pedes,necfu'uramyi.am,necrefurre£iiontmfperan- tes ? Nam ^ ftyerum cjfet,ni hil nos effe poilmortem: fuperefl tamen- rcfurre- Clio,incuttPS^pem f intueren ur,non tmbuerentur contemptu Dei,necrepleren^ tftr malttiarnt omnia alia omittam .Conftituamtps ergo poft Solomonem, h£c om^ nia non caderefuh fenfum rationis human£.Qubdfi certum aliquidhabereyolu- mH^,ad legem curramtts C^ adteftimoniumD/btyeritai^yixdomini.Hxcnohls Sccl.vlci, loquunturiDonec reuertatur pulun in terram ,ynde erat: (^fpirittts redeat ad Deum qui dedit tUum .N emo ergo duhitet ,quil>erhii Dei audierit ,o^uin f^irttttff- Itorum .Adam afcendaifuyfum.^fcenderc autemfurfum,fmpltciur ilitc accipio, pro conftjlere,^ immortalttatem retinereiqucmadmodum Surfum defcendere ,di- xtffe miht y idetttr,pro coUaht ,dectdere,difperdi .
QVintum argf.mentum pleno adc o atque aperro^u^ture intonant , ">f profun- dtllimiifomnu dormientthus excuerepofitnt.In eo enim meltorejudil/iclo rix, parte coftituunt .Et chmfucumjun neophytis facereyolunt,id po. tftmumar- riptun ,qu6 fdem eorum,^ fanam mentem labefaclent . Vnun^ ,inquiun:jtudici- imj.qjmi4-^ddetomnihtti fm»i-macede.myfijs g.oriam,imp^s^ehennam. Nihtl an.etUum diemjlatuiiur^aut heatitudtnii,.xutm:feridi,. Stc yhtque Scripturi&te- flantar. Aiittet .^^n^elosfuos cumtuha ^yocem.t^na,{^ congre^abunt elcclus . Matt.t4. ^y^ ^ quatuory cntt<,afummis coelorum ,yfque ad. erminos eorum . Item,tn con- lAA«.n.ffmm.xtionefeculi,nitttet Filiashomims^n^elos fuos, 0* coUigenrde regnoeius omnta fcandaLi,(^ eos quifaciunt iniquttaiem,^ mittcnteos tn caminumi^nvs. j^ , Tunct..jltJul^ehunt,fit:utfol,tnre^nopa,rlsfui.Item: Ttt/icdtcetrexhisquia, dextrnerunt: V^nite beri-edtcli P atris mei , pofiidetere^num paratumyohis a conjlitutione mundi:Difcedit-e a me maledidt tni^nem £tcrnum. Et ihuntjhi
in fuppltcium Aternum.iuftt autem tnyttam £terna.Simile eftapud D.mtelem: Paniel.t •/ J ■< i, r i } i / ■ r ,
Et in tempore tUo jaluabttur populm tuta^omnn qui muentits jueritjcrtpttisin
Ithro . Hdic omnta,inquiunt,ft de dte tucUcij fcr iptd funtjquomodoyocabuntut^ tunc adremi coeleiits poffcftonem eledt,finunc pojltdent^ Quomodo dicetur tl- fnyt yenidt,fi tamfunt< Qiiomodofaluahtturpopultis,finuncf.tlutiseJt^Quam ohremfideles,qui nunc etiam infide ambulant , nonalium expeclant ftlutn fu& ^tem ,yt ait P aulits : Sctentes,quoniam qut fufcitautt lefum amortmi,i^nos ' cumlefufufcitahit. EtaltbitExpedantihttsrcuelattonem Domininojlrt lefit Chrifti,q»i ^ confirmtthityosyjque infinem,tndtem aduentufi^c. Verum,yt httc omnta tUis conced.imus, curadduntde foit.no fuum? Non enim in tot locti ac ftmilibii6,fyllah.mynam defomno projerre poffunt : ^tqut^ettamfi^ytgtlent, carere polfunt glorta.. Quare cum injani ftthomtnts, nedum temerarij ,fine Scrt- ptura dennire ae ijs,qua:J'ubfenfum homims nonj:adt>nt : quo tandemyultuper- gunt temulentt ijti c^ noui do^mattjix in defenfionem fomni ,qucmnon accepe- rmtexore Domint^Hocfann^fohrijsfatts ejfepofitt:quo agnofcant fomnum
iftum
psychopannychia: ty
i^im improlx conjingi ,qui aferto Dei-verbo probari non poJ?it.Sed ^ge,hos h cos ohiter dijjeramus ,ne quidfnnpliciores moueant,cum audiunt falntem anima rumindiem tudicij dijferri .P rimiim lUud qutdem in conftjfo effe ■volumit^, quod iam anteexplicaTum anohiseji,hetttitudinem nodrafemperin curfu ejfej-vfque ad dtem iUnm,qui omnem curfum claudet q^ termi?tahit:ita eleQorum o-lortam, ^ylti}K£ Jpei fnem,ad eum tpjum diem Jj>e{lare,yt impleatur. Namhocjatk in teromnes c6uenit,nullam ejje^^ei heatitudints ,-vel^lori^ perfedionem:niJi perfe {iam cum Deo coniunClionem.Huc omnes tendtmus , huc properamus fiuc omnes Scriptur^ mittunt,^ Dei promiftones . i^uodenimjemel .Ahrahdi diilum ejt, ,'nos etiam pertinet:.Ahraham,ego merces tuamagna nimi^. H&cero^o ctimjitcon ^ Jiituta omnthus merces, qui cum .Ahraham parte hahentiD eum pojiidere, 0* eo Jrui,pr£ter quam,^yltra quam,nullam alta appetereliceat: conijciendijuntil- luc oculi,ciim de expe^atione nojlra agitur.HaHenus,nifaUor,affentiuntur no- his adtierfartj nojiri ..Atque ijhud rurJumnohi4,yt J^ero ,concedent,reo-num illud, adquodfdelespojlidendumyocantur,quod^jaius aitbi ,^ merces, ^ o-ioria, nuncupatur,nonaltudeJfe,quam illamcum Deoynione.yt fciiica in Deo piene ftnt,a Deo impieantur,ipfiqueliiciJitmDeo adh^reant, Deum plene pojitdeat, ynum denique cumDeo Jint. Sic enimdum in fonte funt omnti pienitudi nHjyitimametam attingunt omnts iuHiti£,fapienti£,giori£:quthm henediClioni hus conftat regnum Dei.Nam idejje yitimumpunCiu regni Dei tnfinuauit Patt luSyciim inqutt: VtfitDew omnia in omnihiis. Si Deus tUo demum dieyere erit omnia inomnihtn,^fuosjideies adfujitimodum tmplehit:non abjque caufadies '•^"•'^* iUefaluttA noSirs, dtcitunante quemnon omnesfaiutis noftrAnumeri implentur. Quos enim Deniimpiet,ijimpienturom,iihns diuitijs, quas neque lino-ua eloqui, nec aurtipercipere,nec ocuiu-rvidere^necmes cogitatione ajfequi poteft.H^c duo jiextra cotrou^fia funt fruftra nitunturnojlrt hypnolooi couincere JanBos Dei feruos,hacyita defun^os ,nodum ingreffos ejfe in regnumDei,ex eo quodillfs dtcetur:Veni te,pofidete regnum (^c.^Jlmilibm.Promptum enim nobts ejh re- Jj}ondere:non ideo nunc nuilum ejfe reon;m,quia nodum perfeClum eJi.Sed cotra, dicinm tuncperficiedum eJfe,quod iam inchoatu eft,cuitts reifdem i unc demum faciamamelioio,ybipianamfecero_,ex certis Scripturarum aro-umentis.Nam ^ dicstUe reonum Det dtcitur,quia tuncyerg fnbijctec fihi poteStates aduerfarias, *'.Teff.i! Satanam inttrfcietjpiritu ortsJut,(^deJtruet lUuJlratione aduent{t.sjui,ipjeye ro totits in eleCxisJuis hahitabtt 0* reonabit .N eqtie enim aitter regnare oiim in Je Den{poteJi;quam reonauit .tb inittoicuvM mattfhatt,nihil accedere autdecede re poteJl.Sed regnum ettisdicitur,quodomntbiisminifeJi:abitur..Anyero dit o- ramusytregnum eiits aduentat,cogttamn4 nucnuUiieJfe^Etlihi erit lUudfRe^nti Dei intrayos eJi.Regnat tgiturDens iamniic in eledi,sJuii,quos agitSptrituJuo. Regnati^cotra Diahoium,peccatumz^mortem,dum tuhet e tenebris iucejhien dejcere,qua confundantur error 0* mendacium:(^ dum prohihet,ne noceat.pote- Jiates tenehrarum ijs,quiftonum .Agni infrontegerunt.Regnat^mqua^iamnunc cutus yt regnum adueniat,oramu6.Regnat quidcmdumoperaturytrtutes tnfuisy ' dum SatanA legtdtctt. Sedtunc regnu eiusaducniet,ciim tmpiebitur.Impiehitur - attte,cumplane manife^abitgioriam maiejiatisfux eicclis futi adfaiute:rep,-ohii adconfujionem . Quidautem aiiudyeldicedum yel credendH ejide ele^ts (quorU
P
ttf PSYCHOPANNYCHIA.
reo-num cfl ^ «:loru,in regno Deigloriofo effey^ium DeoDeluti regnare,^ in eo o-lonari:dmiquediuin£^lori£parricipes ejje.Hoc quideregnu,tamitfino
Matt. i^. ^.^jyi adueniffc dtcitur,t.tmen aliqua exparte jjie^are licet. Nam in regno D ei incipiunt elfu, qui regnum Dei quodAminodo intra fe hahent , ^ cum Deo re- o-)iant:aducrf(ti quos portx inferorumpr^ualerenequeunt.In Deo iuftijicantuy,
lefa. 43. ^*" quihttsdthum efldn Domino iuilificahitur , ^ Uudahitur omn-e femen lf~ rael.Vtprorfin ngmi iflud,fit Ecclcfits. £dijicatio,feu profe^us jidelium,quent nohvi defcnlit F aulits:qui per omnes xtatti gradus .tdoleftttt inyirii perfeclum.Vi ^ * " ' det hont iflt yiri huins regnt principta j-vuict incrcmeta:flattm atque hxc aheunt ex ocuits,non d.tntjidet locum,ntc fifl-tnent credere , quodnon hahent prx oculis carnis.^tyero longe aliter ^postoUt-i: Mor. ni, inqutr, eflis:^ yita yeflra ab~
CoIofT-. n.^^jf^^ eflcum ChriSlo in Deo.Cum autcm Chriflas .tpparuerit^yital/eflra, tunc ^ yosfimul cum tpf apparchiitsingioria.Vttamqutdtm ahfconditam nohi,< tri hiii: cim ChnflojCapite nodro ,apud Dtumgloriam dijfcr:in diemglorix Chri- fl-i,quiyt capm efl Ecclef£,trahe fecumfu-t memhra . idemprorfm loannes a~ lijs yerbi}:Chariflimt,nuncFtlij Deifumm,fcd nondum apparuie^quiderim^i^s.Sci- ntus quonium- ciim apparucntffimilcs ei erimit-s , quoniamyidehimns eum , ficuti efl.Nondicit,nosin.erca,aluiu')ttmp9nstnteru.-ilIp,mhilfuturos:fcdcumfimus flij Dei,qut expeclamns h&redttatem patns,fuflinet di,ju's^endtt expeCia.ionem noflr.m tndiem tlliim,quo momnthus giortaDii mantfeflahitur, ^ nosineo Horiahimttr.Hlc rurfum mtrart fihtr ,cum aadtunt Dtifitos,quinon rsdeant ad fanam mentctn,?^ fcntiant hanc generationem immotralcm efle,qu£ cx Deo efl, ^ quidtutnx tinmortaltt.ttvi fum:'i^ip.irticipes.Sed ud inflitmuifi pcro-amu6.ClA mtntqu.tntum yoient^nonlioc.trt henedtclos Dei adngnum antc diemiudicif, nec amepromitti ftlutem populo Dei.Rcfl>ondto,Chriflum capu; no^rutn effe, cuiii.sreonum i^giorta nondum app.irutrunt:fmcmhr,t caput pr<£.ced.xnt,peruer ftm .tc pr^:poiiemn cfje otdtntm. Tum ycro nosfectiiuros prtnciptmnohrum, ckm tlie yeniet in norta patns fuijii^ ftdehi infcde m.tteflattffux,. Intertm ta-
M«t.l<J. I ^ I n I a n ■ ■ n ■ ; o
& ij. menlitutre^qHod tx Deo tnnobts ejt.hocejt,jptrttumnoj{rum, qma Lhrtitns yt- uit.yita nofira aiyfv.rd:mientmcfjc,ytlitutnteyitanoflya,pereamti6 ipf. Vha autcm hanc & apud D etim,y<p cu.n D co cjfc,^^ heataefjc,quia in Deoft.Hiec omniajibi ccjlnnt, ciT' l/ert.att to^flcnitunt. Curentm nondttmfaluati effe dtrun^ tM,autreo-num Det pof.dcre,qui tn Domino mortuifunt? Quia expe£\ant,quod no/idumhaheyi.t,nec pnem fu£fcitci:at'vs a:iigerunt. Curnihilominm heattfunt? quia (3? Dcum agnofcunt ftht propttium,(^ jutura mercede eminmyidet,^ itt certa cxpeclatione heat£ lefurrccitonts acquijcunt . Qmmdtu certe hahitamus in. hoc carcere luteo,jhcr.tmusqu& no ^ idemns:^ prAter ffe ,credimni infljem:quod ' ait^pofioittsdc L^hraham:Vhi .tu:eocuii mentts noitr£, qwi nunc fepulti in hac carne,hehetes funt ,ahfterferint hacyeiut iippitudine,yidebtmtis qu£ expetlaha-
r, . mtM,(^ tnea rcquje deieciahtmnr.Ncqtie enimyeremur tdpcfl.Apofloltidicere,
' qnt e c ouerfo dtctt f of v*" '■''^ »"'''' «"«f '«■'«" ,manere reprobos , id tfl ,fo rmidabileex
peClationetttditij.Sthxc terribiimtiiafane&l&:a,z^beata merito^yocabitur.Et
quoniacofiiiu eji docere aduerftrtos magt^ quam co^ere:romodent nobts p.xulijper
aures,ditexfo-iira ycerts teflameti eruimusyeritate,ncqs tdfine authorc. Quead
B.Cor.io. modiiPauinitn trafitufiiioyuIfraei,tradata'h^oricefitbmerfiiPharaone,yiA
PS Y CHOP ANN Y CHIA. «j?
liheyationifperaquam-.peymittant etiamnobis dicere,in baptifmo fuhmergi Phtt- raonemnofiyum,cyuciJi^i yeteyem dominem , moyttfcari memhyanoflra , nosfe^ peliricum Chriilo , migyayee captiuitate Dtaboli,ac impeyiomoytif.fedmi^yare duntaxat in defcytum,teyyam ayidam ac inopem,niJi Dominus pluat manecoelo, ^ aquamfcatuyiyefaciat e petya . u4nima enim noflya,ficut teryafme aqua illi, P^al««+»« qus yeyum omnium pcnuria premituy,donec tUepluit^yatiin fpiyittafui . Tyanfi- turpoflea in teryam promifltoms,duce lefufilio Naue,teryam abundantem lacte ^ mtUe-.hoc efl,gratia Dei nos liherat i coypoye mortis, per lefum Chyiflum Do- minum noflrum,non t.imenfnefanvuine^fudore . Siquidem caro tummaxime rcfiltt,^ yiyesfuAS adpugnam exertt, vt confli^at aduerfuijjiiyitum .Poflquam in teyra yefidetur,tuncpafcimuyin ahundatia.Danturentmfloldt, alhs,^yequies, SednondumeyeOaefl Ierufalem,caput acfedes yegni. NondumSolomon rexpa- cisfceptra tenet,omniaquemodevatur.Sunteygofan^oyum animApoflmortem in pace,qu£ extya manii hoflis euolayunt.Sunt in opulentiayde quihus dthum efl:lhut de ahundantia in ahundaiiam.vhi\ey'ofnyyexerit in gloyinmfuam coclefiis leytt falem,^ yei ui Solomon Chyiflui,rex pacts,fuhlimisfederit m trihunalt , reona- buntcum fuo rege yeri Ifyaelitx. Qucdf Ithet a yehtti hbmtnum petere ftmiiitu- dmem: pu^namu^icum hofle , quandtu confliClatio eflnobts aduerfu^ carnem ^ fanguine:vincimiis ho{ien:,dum exuimur hac caynepeccati,yt totiDeifimns..yi~ ^emta tyiumphum,^fyu^u yidoyi£potiemur,cim caputnoflyumfupru moytem^ ■vere erigetur ingloriaihoc efljcum mors inyiCloria ahfoybehttur . Hxcmeta^hic fcopus nofler,de quofcriptum efl,Satiahor , ciim euigilauero, ajleduglorix tu£. H^ exScyiptuytifacile dfceye pojfuntiquicmque Deo aufcultaye,^^ocemeiw exaudiyedidiceyunt.Hxcetiam nohuper manus tyadideyunt , qui payce O* yeue- rentey traciarunt Dei myfleyia .Sic entm peymtferunt fthi bqui^eteyes , ytdice- rent animas quidem in payadifo ^ in coelo eJfe,nondumtamen gloriam aut mer~ cedeperceftjfe. Nam TeytuUtarm:Etmeyces,inquit,^peyiculum, in yefuyreQio- \^'f^^^^ n'tipendeteuentu:quitamen,fineyUaamhage,docet antmas cum DeoeJfe,^in Deoyiueye,ante euentum iUum.^ltbi:Cuy non capiamHsfinum.Ahyah£ dici,tem poralealiquodfldelium animarumreceptaculumitn quo delinietur fidei imao-o, ac candida ytriufque tudicijprojficiatuy. Irenxtal/eyo : Ciim Domtnm in mtdto Lib.9. ad •vmbr& morit^fihieyitpvhi anims, moytuorumeyant,pbfldeindecoypoyaliterrefiy^'^"t. vexit,(^pofl refuyyelltonem ajfumptui efl-jnanifeflum efl,quia 0* difcipulorum eiui,pyopteyquos h£c opeyatus efl Dominm^antmji ahthunt in inuifihiltm locum, dejinttum lUti a Domino :^ibt,yfque adnfuyyeMonem, commorabuntuy,fufli~ nentes yefuyyeclionem :pofl, yectptentes coyporafua, i^^sr perfeCie yefuygentes, hoc €fl,coyporaliter,quemadmodum (ir Dominus yefurrexit,fic yentent tn cojheclum Dei.Nemo entmdifcipulttsfupra magflru,^c.EtChryJoflomui,InteUtgitequale^^^ „ CJ;' quantumefi,.AhrahamJedere,^^poflolumPaulum, quandoperJicta>ur,ytinu.ii ' pojiint tunc mercedem recipere.Niflernmnos lUucyeneyimuiytunc pyAdixtt et»^^'*"'' Patey,fe non datuvum mercede.ficut bonuspatey amator Jilioyum,^ pyohabdtbus fiijs,^ opus perJicientihus,dtctt,Jenondaturumcihum,mfl yenertnt alif fyatyes. Tti autem anxius es, quia nec dum accipulquid autemfactet ^bel,qm ante '^iicit, ^ adhucfine coyonafedet? QujdNotlqutd i4iteyt lUoyum temporum ? Quia eccc expeCiauerunt,^ alios expeqant,qui pofltefuturi funt.PauLopofliPr^ueneriit
,f p S Y C H O P A N N y C H I A.' '
ms in certaminibti5,fed non pr£uenient in coronis: quia vnum dcfinitum eji tem-
Lib.i:.de ptu omnium coronarum.^it^uflinuf autem multpi tn locvs fecreta receptacuUde-
Lb""'^ 8* fcribit,qutbu4 piorum anim^contincantur.donec coron.m eSr* gloriam rccipiant:.
acWbi, fww interim reprobi poenui luunt , expedantes iuflam tudicij pa^nam. Etqua-
ditm ddHieronymum epifloU: ^ntma,inquit, pofl mortemcotpori^ , requiem efl
habitura,^ corpus tadcm adgloriam receptura.Bernardtal/cro, homrlijs duabia
habitis infeilo omnium Sanclorum,ybi ex proftffohanc quxftionem traclat,fm-
Ciorum antmas corporibus exuta!,adhuc in atrijs Domint flare docet , ad requiem
admtff.vs,non autem adgloriam.In illamjnquit, beattfltmadomum necfmenobii
intrabiit,necftnecorportbuffuis:idefl,necfan{}iftneplebe,necfpiritusfinecarne.
Et multaalia in hanc fententiam . Qui autem incoelo eaicoUocnnt, modii non.
attrtbuant tUisrefurreCiionis gloriam ,nihil abeafententia difiidentftcut .Auou
^ , {linn,sipfe facere ulicubiliidetur. Nam citm certum fit,nunc torqueri malosDie- DeEcd. 'J ■' ^ N • •;; 1 ■ 1- . ,
dogmati. mones{ytPetrusaflirmat)ignts tamen tUe,tnquemmtttenturreprobi indtetudi"
i.pecr.i. cij,dictturpr£paratus Diabolo . Vtrunque tUe exprefiit , qui fcripfit referuatos
fub Aternis ytnculis,m iudictum magni diei. vbiper referuattoncm ,paenamji-
mtficauit,quamnondumfer)tiunt:per l/inCuU^pr^fentem, qu.xm fufl inent . Et
^. . .Augufltnns ipfe alto locofe expontt,cum inquit: Tuu-s certe diesliltimui longe a^
hejfe nonpotefl..^dhunc teprtnpara. Qualts enim exieris de hacyita,talis redde-
ris lUi liitdi,. Poflyitam iftam non flattm erifybi eruntfinCli,quthwsdicetur,Ve
nite benedi(M patriA mei,percipite rcgnum quod yobis paratum efl ab initio mun-
di.Nondumibteny.quVinefcitifed iam poterpi tbi effl,ybi tUumquond.tml/lcero-
fum pAHperem,diue^ tUefupcrhus ^flertits,inmedijsfuti tormentn, yidit a longe
rcquiefentem.ln tUa requte pofltus,certcfecuriii expeClas iudicij diem,quando re-
E dc ciptas ^ corpui ,quando tmmutervi,yt .Angelo (nquem.Nequedt^^ltcet^quod ali
quanci. cubi doccndt laufi tradttum eflab eodem,fi tamenfanum ^ modeflum tnterpre-
aniinae. ^^^ haheat:multos effe gradus antm£:prtmum, antmationem : fccundum ,fe/iftm:
tertium ,artem: quarium,l/trtutem : quintum, tranqutUtcatem:fextum,ingrcflio-
nemfeptimum,contempUttonem:fcu quu m.tlit:primum,de corpore:fecundum , ad
corpu^:tertium,circa corpus: quavtum , adfeipfam: quintum,tn feipfa.fextum, ad
Deum:fcptimum,apud Deum-Qjj^di.yerba huc accerfcre yifum efl ma^tf,ytfan6{i
yirifenfum hacinre oflenderem,quamyt quenqu.m,autme ettamipfum,adhu^-
ius diflindiuniuU legemadigam. idenim ne ipfe qutdem .y4uguflinus, opinor,o-
ptauit : fed quam potuit cr.tfl:flime , enarrareyoiuit quendtm effe anim& profe-
dum:qut non adVltimam metam perueniat,yfque ad diem tudtcij.Poftremufuc-
currit,exhoc iudicij die,cui tantopere tncumhunt,erroremeorum poffcreueUt. In
fymholo nanque ,quod efl fdeinoflr& compendtum ,con^temurnon antm£ , fedcitr~
nti refirreCltonem. Neque erit locm cautUo^^t dicat,Carnis nomine, totum figni"
ficart hominem. Qu)d qutdeiUis tnterduin effe concedtmns: fed hic minime admit-
timus:ybt rudt populo .idmodum fignifcantia^ fimplicta yerba expreffafunt.
' Certe P hartf£i,egrcgijrefnrrecltonti ajfertores ,(^ femper in ore habentcs eiusno-
men,fmultamencrcdebantnon effefliiritum. ,
'v^
T Nijciunt tamenadhuc nobis manm,^ nos h£rcre cogunt adhunc fcopulum. Vcrba P auiiciunt qmhuiteflatur nos effe ommbits hominibm miferabiUores,
f
P S Y C H O P A N N I G H I A: ,y
pmortuinon refuygunt. Quorfum,inquiunt,refurreCiione optts eff ,Jt ante refiir reCuonem l^eetti fmiits? Imo vero qui& tctnta efrCfjriftianorum hominum miferia, qu£omnium hominum mifriam fi^erat filierum ejleos effin recjuie,clmn intt- rim alif torcjutntur,^ mtni modn cru<iantur? Hiceos ad>nonco,fi eludi.ndt con fltmn eJfct(quod ipfynum moliuHtur^pateremihi elahendt locum . Quidenim frohihetyfanos ijttofdam hommesfecjui, qui dijjutaiionem illam acctpiunt,non de^ylttmamodo refurre£lione,qua ex corruptione recipiemas corpora tmcorrupti hiliafdde -vita^qu^ nohiifupereilpofihanc yitam mortalim, quam nomint^rp, fi<.,redionis tnScriptHnidcfio-nari^>fitatu,mefi- Ciim eniry, dicitur,Sadduc£Os ne gare refurrcCuonem,non refertur ad corpora: fed ftmpliciter dtcitur,ex eorum o- ptnione,nthilfipereffe homini pojl monem.Cuins retprohahtle ejl aro-umentum, qtihd omnia,quthus iht fententiamjuam adJiruitPauln-s^l^no yerho eleuaripote- rant,ft refponfum ejfct,animas quidemyiuere-.corpora yo Ojqudi, inpulutrcm eua, nefcerent,nuUo modo fufcitari poffe.I.xemplafuhijci.tmns. Quod aif.Ergo qut tn ChriJlodiirmierunt,perterunt:nJutart poterat a philofophti,qui anim£ tmmor- talitattmfortiterajferehant . ^didquoddtcit: Quid Jacient cjui hapt .■:^->ntHr promorttm^ftctle er.it rejpondere. Quia anim^ pojhmortem fup.rifites. .Ad:l- ludyero: Vt qutdns p: riclttamur omnt horalms exponerefrap tlem hanc Mtam proimmortaliia-e: tnquameltori nojlri parteyiuemui. lam mult.m yerhornm pofuimuSjCiuorumnuUmlifHsfuiffettnterdoctlei . Ipfeenim ^po{iotui,nos ejfe miferos dtctt,fiin hac tantumyita in Chri^ojperamu-j. Qmdfine controuerju liqtiidum efn>eleo tefte,qui fatetur motosjibt penepedes,{^ pene ejfifos o-ref- ftis ,dumytdet pacem peccatortim interra. Et Jane .' ante pedesrejptci>nus,hea- tumdtcemtis populum,cui omniaex fententia affluunt. Siyero loi^ius extendt- mus ocuiosjhcaxus eritpopulHS,cuitts D ominus D e«^ ejl,penes qutm cji exii hsmor its .N 0$ t.xmcn ccrtiiK aliqtitd adjeremtis , quod non modb ipfrum refUatobie- Ba Jedgermanam .ydpoilolt mentemcxpltce' ijs ,qm cttraye.borum coienttonem dtfcerel/olet.Namftnon efl carnis refurredto:merito, yeloh hoc ynum,infclices yocat pios:quodtot vulnera^flagella, ormenta,convu)neit^,ylitmis dentquene- cejiitates in corporihttsfuts pcrfcrunt,qu£putan: dcflinata ad tmmonalttatm, quamdoqHidem hac J^e fua Jallnntur . Qutd enim magts, non iam dico mifcrumj fedrtdiculum,quam JjjcCare eorumcorpora, quiin fc^tmytuunr, omnthuM Ittijs delthutalChrtfiianorHm c.orpora,f.tme,frigore,plagt6,omnt contumeltarum o-cne re confcCia} ft ^ horum (^ tUorumcorpora ex Aquo tntereuntf Pojfcmemmid ex eitisyerhuconfirmare,qu£fuhijcit.Vc quid periclitamuromni hora? Quottdie niorior perl^eiiram olortamfratres ^c. Manducemus ^ hibamus,crAs.ntmmo riemur.Satiti^,inqui',tJfct illudyaleretn.er nos.Manducemm ^c. Si h£c qujc patimur in corporthtts noilrk opprohria,non ea,quafptrimtiS,oiQriamuta.-etur. Quodnonfuturun ejl,ntfin nfurreCione carnti, Deiudeythoc pr^fidto ceda, p^jfuhic altera rattone addere.ldeonos fffj omntbus homnthus mifcrahtliorcs,(i nofit refurre^io . Quia tametfante rcfarreCtonchcaufimiis.no tamefne r jur -
reClionc. Inhocenimheatoseffcjanciorumjjtnttisdtctmui.qutaaiqutefiunt injfeheat£ refurrcCitonts: qu£f non ejfct ,pertret h£C omnti heatttudo. LJlio-i- ttirl/erum iUudPauli^nos ejfc mtferabtltores omnikt^s homintbus.fnon ficrtfur- redio . Nec cum tUuyerhtfpuonat hoc do^ma . bea. os cjf fmclorum 0 tncus
5 * * •
*T
»)
j6 psychopannychia:
ante refuryeClionem:fed ^ropter refurreCtionem,
Heb.u, -r^jiQfi^yuntetiamquodinepiJloWAdHebr^os legitur, deyeteribm patribui. •*• Juxt.tfidcmdefun6ii funt omnesifli,non acceptn promifiionibniifed d, longe etii fAutantes,quiapere^rini^ hojpites funtfuper tcrram. Qui enim hocdi- cunt ,fio-ni{icxnt fc pdtriam inqnirere . Etfiquidem ipjt!ismemmiffent,dequa exierutt,habeb.tnLvttquepoteslittem re.iertendi : nwtc autemmeliorem appe~ tunt,ideft,c(£lefiem . Vnde in hunc modum ratiocinantur: Si appetunt patriamccElefl;em,ergononpofiidcnt. Nosyerofic : Siappetmt,er^ofunt: non enim cadit appettcus, nifi mfubic^um . Ec,quodab lUnfoLumi exprimere co~ mr,conuenic cjjeftnfum boni ^ malij-vbi eftappetitns,qui autfeqmtur, quod bonifpcciem pr&fert,.iut refu^iat,quod malum^ytfum fuerit..Appetitmille,di~- cunt,iacet in Deo . Quo nihii ma^is ridiculum co^itari aut fngt potefi . Siqui~ dcm e dKobiis,alterum euinctmus.aut Peum quippiam appetere, mcltm quam ha^ het:autaliqutd effe inDeo,quodnonfit Dei . Qu£, res mihi conieCiuramfacit, irh rifcria eos ludtre ..Atque')/^ h^c omtttamus ,qtndyult fili reuertedi potefiasfRe deanc itaque adcor,i^ aliquidmelim audiant,quam h.tCicntiifenfcrunt.Sitamen perfudfum habent ^quod in prtmvs labris circunferunt .Loquitur ^poftoltisde^- braham,^eiuipoJierttate,qutintcr extramos habitarunt m terra aliena:tan~ tumnonexules,terte inquilini, ytx corpora teventes humilibus tugurijs:iuxtA Dci pr£ceptum,quod.Ahrahx d,uumfueratpi/texiret de terrafua, ^ de cogna, tione fua.His promferat.Dcm^quod nondttm exhibuerat . Salutauerunt ergo e- minmpromifiiones ,0* '" certa fde dcfimCii funt ,fore olim^lit prxflaret Detts pramijfafua. luxta qu.tm fdem cojejfj?ifunt,non ejfe fiht Jlatamfcdem in term, ^ excra terram fbi cffcpatriam,quam appeterent:nempe incoeiO. Infnelicro capitis fimificat eos omne>,qui'>s recenfuit, nonadeptos ejfeyltimam repromif^ fionem ,ne fmc nohif perfcerentur .Cuifiilierhi ,fi proprtttatem obferuaffcnt ,nun~ quamconcit.^Jfent tancM turbas.Mirumquomodoc£Cuctant in tantaLuce . Sed hoc m.igvsmtrum,quodpanemnohi6pro lapidtbus porngunt^hac efi, dtimyolunt tmpellcrc,fiflinenf.
T ^:n quod dcThabita narratur tn ailts .Apoflolorum,putanc 'yaldefirmumfthi ' ' (Jft columcjqux cumdifcipulajuijfec Chrifi:i,plena bont,^ operibm c^eleemojy nls ,ftifcitata cjl cx mortuts a Petro,Iniuriam aiuntJaClam Thabtti, Jiyerum di~ ctmus,animas folucas acorpore,cum Deo ^in Deoliiuere,qubd reuocatafit* confortto Dci ^ beata tllaliita,in hoc m.ire malorum, Quafi yerb non Itceat idem contraeosretorqtiere, NamfiHc dormiebat, fiue nihil erat,quia tamen defunda eratin Domino,beata erac.No tgicur expcdtchac tUt redtre in hac yta, quam confeccrac-Hunc nodu,quemcolltgardnt,prtores ipfi dtfioluant.Siquidem Aquum ejl cos lcgi parerc,quam alijs imponunt. Quaquam nohts dtffoluere facile efi. Qu£cunque nos mancatforspoftmortem:quoddefeaitPaulu4,tranJfertur PMip. t. ad omnes fidehs : yt mort nobts fii iucrum ,((^effccum Chriflomeiiui. Etta- |hilip. 2. ^p^ PaulmdtcitjEpaphroditum , quicerte mnumero fdelium^erat^mifcrtcor' diam confq:iutum a Domino,qubd tnfrmacmad morcem, reualuiffet. jjli qm- dem,qut tam trreuerenter (^ parnm fobrie traCiant Dei myfieria , mifertcordiam
iflam interpretarentHr crudelitatern, Nos yero mifericordiam fentimni"
- - - - -- • - ^
P S Y C H O P A N N Y C H I A: 51
^ fdtemur,cum fint grctdui mifcricordi^ Dei,pnflijicari eleclos,glorifictfri fdn. Uificatos.Nonne tgiturmiferii ordiamfmm exercet Domtnm, ciim nos magu ,tc ^^^g^ g^ rtja<rvs fttn^ificati QUjd,ftyolunt4i Det efl migntficari in corporenojlro per yi~ tam,yt ait Paulits,nonnemifericordia eft ? Qudd,quod Dco lcgem mtraculorum dicere non noflrum eft?fatifque efi,fin illti eluceat aHthorisgloria. Quidfidica- tntts Deum non confulutj^e Tha bi t£ com odis,fed^au^eres rejh exiflj ? .id Cy uo rtim certeprecesfufcttataeft,flentium ^ ojlendentiuwifi-ftes ,quas conjuebat iHts Thabittt . Hanc entm rationem tnuendifufftcerefibi crtdehat Paultf:,(ii/nmuito meitns effit illi,adDeum mt^rare.Et citm Deum mtfertum effe Epaphroditi di~ xiffet,fubiecit.Non folum au em eiftsfed^ met,netriflitt.mfuper trtjlitiam haberem.Itenmc,^ Deo dicamidicitetquod mulierem tn mimfleria pfuperum feduUm,redd:dit pauperihm.NamDtconflet mhii opens ratio,hocc rteLhrtftns meruttpvt gloriflcetur tn liita noftra ^ tn morte,qm mortutis ejt ^ nfimexit, ^"^^'^^ "Vf yiuti dominetur c^ mortws .
' Ocant ^ Dauidem in cjuf£fu£ patrocinitim , noJtr£ optimum patronum: fed adeojine pudore,aut etiam fenfu communt,yt pudeat ac pf-eat multa, qu£ ab eo argum eta mutuantur,referre.Omnia tamen qu£ ahiUts yfirp.iri ai dtui pfal.81. mm,bonajide a nobis referentur. ^udecpnmu iftudcttare-E^o dtxi dtj ejtis , Qr* flij excelfi oesrvos autem,fcu: homines ,moriemtnt .^c..yic interpretantur ,deos qutdem ^'fiLos Dei eff: jidclts,fed mori & caderecii refrobu :yt£qutfitfors ytrorunqj ,dontcfeparabuntur agni ab hoedps.RefJodemiiS ,quod * Chrifto ac epi loan. ib, mtis:iUtcyocart deos ^adqi/i^s fermo Dei facin^s eii.iioc eft,Dei miniftros: ludtces fcilicet ,qui gladtum in mani!verunt,acceptuaDto.Etfdetffttnoii6Chrifti in terpretatto ,yfu fqueScriptur£,quiybique concinit , locia ipfeperfe facn clarus e(l,quo obiurgantt r qut mdtcam tntquttatem ,(^ ftctts pcccatorum fii^nunt .Hi dicunturdj ,quod perfonam Deifufit/ient,cum altjs prafunt .Sed admontntur lu- turumftbi tudtcem,c,ii rationem reddantfundioms.EnfJectmen.
V;
A!
^
Vdiamtts altcrum:Exihit fp irittts eins,^ reuertetur interramfuctm: In illa ^die pertbunt omnes cogttationes eorum . vbi accipiunt fptrttum pro yento, ^ ^^^' hominem ahiturum in terram ,nthil futurum nifi terr.tm,pertturas omnes coffi- tattones ,qu£ytique remanerent ,fi ejfc t anima .Nos yerb non ita fubtiiesfumii,:: fedpro noftra crafiitie,fcapham, yocamusjcapham, (^ J^iritum,Jhtrttum. qui dum exit ab homtne, ipfe homo in terram fuam reuertitur , de qua umpiHs ejt, ytdtjfufe expltcammtts.Reftatytyideamiis,quid ftccontationes perire..Admo neniur ,ne ionflnuamn-s fldv.ciam in homintbus,qu£debct ejfe immortain :forct enim tncerta ^ parumftabtia, ciim yita hominum ctto pertranfeat. .Ad quodji- ^ntjicandum ,dixtt pertre eor.^m cogitationes:Hoc cft ,quti.qutd molteb..n:ur dum yiuerent.dijiipart ^ in yentum abire . Vtalibt : Pcccator~\tdcbii ^ trafettir, pral.ii, dentihttsftmjremet 0* tabe'cet,de(;dtrium teccatorum perib.t . qttod alias dici- P'"*;->^- tur,(itJsipart.Do/fnnf^sdiJlipatconfiltagentium.Item, Imte cortfiitum ^dtfii- Luc*;. * pabttur. Qmdyerborum periphraji,beaia Vtr^'^ t.i- canticofi^niJicauit:DiJbcr- Jitfuperhosfenju cjrdtsjui.
tttj
g, P S Y GHO^ ANNY CH I A:
^ '~r'Ertium: Et recordatm efi ,quia caro funt^jfiritmliadeni , ^ nan rediens,
Pfal. 77, X £t fijiYitum pro^yento tiofitumylit ferei>biqut contcndimt.ln quo non mtel- lio-unt,fenonanmarf{jnmod6 immortatitatem abolere,fed Jjiemquotjue refurre- {iionis pr£cidere.S ienim eft refurre£lio:Ifiritm cene redit.Si ndn redit,refurre~^ (iio toUitur. Quamobrem eos imprudentt£ culpam hic magu> deprecari conuenit, quam fortiui infiarcpvt obtineant tam peruefum poitulatum. .Atque hitc quidem tn hoc tantiim didaftnt^l/t yidtant omnes ,quantum patea t ejfugium,fi de refu- tandis eorum aro-umentn tantum cogitaremiis . Fatemurcnimlibenter, idque ex no{iraipforumjententia,hic quadrare nomenyenti . Concedimus hominesyen- tum ejfe fuo-ientem nec redeuntem.Quodfiadfuafcnft trahunt.errant^nejcien- tes Scripturas:quibusmos ej},per td^enas periphrafis deJionare,nunc humanx co~ ditionis tmbcctllitatem ,nunc breuitatemytt£. C.umde homine dicit lob ,Jiorem~ cffe,qui egredttur ^ conteritur , (^yelut ombram fugerc • quidaliud,quam de^ fcrtbcreyoluttfhominemejfejluxum ^fra^ilemi^fimilemflorn dcctdui ? Ie~ faiasl/ero cUmare iubetur omnem carnemfoenum ejfe , ^ omnemeius oloriam, Jefa. 4, cmfi florem foeni . Exiccatum ejjl' faenum , ^ lectdijfe florem . Verbum autcm Domini £ternum permancre . .yi^edum,colligant lino^crbo ,animam homints exarere O* emarcere : ^ pauio acuttm cernant,quam- crajfm illcpifcator,qui ex co probatfldelcs omnes tmmortales ejfe,quia renatifint exfemine tncorrupttbili: hoc efl,Verho Dci,quod Aternum permanet . Eos yerb Scriptura florem fluxum liocat^^ycntum prxtereuntem,quihmjiducia eji in hac yita.Qui quafi hicfe- dem permanentem fxerint ,regnaturos fe putant fneflncinec eumflnem rcTfi- aunt,quoftt mutanda conditio,0* alio demigrandum.Dequibus ettamait Pro~ phcta:P eptgimus fa^dus cum morte,& cum tnferno Jcc imtus pacium .Eorum ya~ nam^em trridens,nondeputat adyitam,quod iUtseJiinitium mortupeJiim£.^c djini. re ^ mori eos a^trmat,quibtts meltttf ejfet non tjfe,quamfic tjfe . Simtle Pfal ' tjl quod alio Pftlmo leottur:Quomodomtfercturpaterflltorum,miftrtuseJi^Do minm omnium ttmenttum ft . Quoniam ipfecognouttfl^mentumno{lrum:recor~ dattis eftquia pulutsfumm.Et homo ,ficut foeni.m,dies etm tanquamflos aori,fc ejjLorcbit. Quontam ^iritns pertranjthtt tn illo,0' nonfubfiftet,^non co^no- Jcct ampliHi locumfuum. Ex quibus ^/erbtifi afftrment spirttumperire ^ euane~ fccre-iterum iUii prid:co,yideantnc fcneilram aperiant Epicurcis ,fi qui fint qui tnfir^ant,acnofir.tm,eorHmq:^efl((emderefurreCiionc labefacerc conentur ^yt certe multi funt.Eadem entm rati one,colltgent , ^ irttum tn corpm non redirc, ciimdtcaturnon comiturum ampl w Ucumfeddiccnt,yitiofc coUigent . Quoni- am huic ratiocinationi apcrte rcciamam loci de rtfurreClione.Et ipJJyitiofe coUi- ^unt ,quibm efi cum lUi^i commune aroumenrum . Simtlefere eji tUud Ecclefiafti- (i.Numerm annorum hominis^lit multum ,ccntum anni,quafioutt£ aqu£ maru dcputati funt ,^ ficut calculmaren£,fic exigui annt tndie£Ut.Propter hoc pati- ens efiDeiatn tUts,^ ejfundit in eos mtfericordiam fuam.Eatendum igituriUts, lon^e aduerftm fuijje Prophet£ fententiam ,ab ea quam fomniant .Dominum ef- fee^rutn m.fertum ,quos ayncfceret , fo lafua mifcri cordta fiare,a- quthmfi pau- ltFi>cr manum retraherei,eos inpuluerem redttiiros ^^vnde fumpti ejfcnt . Deinde fuliicit bre:'.cm human^^^ii^dcfcriptioncm-.cam Jlfiri comparans ,qui dum hodie yiitt ,nihil aliud eji ,quam crailinumfoenum. Quodft pronuntiajfct ^iritum
ho-
£cc.i8.
P S Y C H O P A N N Y C H I A'. «
hominu perire ^ decidere in nihilum, nejic quidem armajfet ipforum evrorem. IQamcumdtcmut Jjiiritum homints ejfe immortalem , non affirmamtts contrama^ num Deifiarepojfe, autfine eius yirtutefuhfiilere . ^lfint a nobii h<£ blaTp he- m£'Std dicimus,eius manu ac henediClione fuilineri . Sic Irenxus, qui nobifcum ,xlaei(\ii (hiriiui immortalitatem afferit^l/ult tamen_,difcamtti,natura nos mortales effe, Haere. folum aute Deum immortalem.Et eodem loco.Vt non quafi ex nobts habentes >/'- tam,infLemur a Uquando, ^ extoUamur aduerfus D eum : experimen toque difca- mus,quoniam ex lUitts magnitudine,^ non ex noflra natura habemtts in xternU perfeuerantiam.H^c i^itur nobii pugna eft cum Dauide,quemftciunt nohts tan topere aduerfarium. lUe ait hommem, fi ah eo auferat fuammiftricordiam Do- P'^!'»''** minitSjruere ac perire.Nos docemus,Dei henignitate acyirtute fufiineriiquoni- , jj^ j am ipfefolus habet immortalitatem:^ quicqutdeilyitdc^ah co eft.
* 5
aVartum.Satiata eilmalif anima mea, ^i>ita mea inferno appropinqua- pfjj 3,, uiti^Eflimatusfum cum defcendetihus in lactf-ficut homofine adtui orio: Sicut interfeCii dormientes infepulchris,quorum non es memor amplius,^ qut de manu tua ahftjii funt . Quid,inquiunt,fi ahfcifli funt a^irtute Dei,fiprouiden~ tia eim ^ memoria exctderunr ,n'jnne effe dtfterunt^ Quafi^^ero non liceat mthi retorquere . Q^diSi ahfcijit funt aytrtute Dei,ftmemoria exctderunt,quorr,odo rurfum eruntiEtybi trttrefurreCliol Rurfum ,qui C07iuenient ift£cl luiiorum a- Sapj.f. ntm£ in manuDeifunt..Aut,yt certnDti oracults agamus,ln memoria £terna e~ pftl-»'- rit iudus . Non igitur excid.runt a manu Domini,nec memoriam eitiifugerunt. Quinpotius hocioquendigenere,perctpiamusgrauemfenfum homims ajfliCli, aut apud Deum conqueritur^fe penedtfertumcum iryip^< mp^rihti^e-.c^un': Detts nonnojfe,^ oblitffi ej?e dtcitur,quta nominaeorumin iibroyit£fcriptanofu»t: ^ de manufua ahteciffe ,quia eos non re^it Spirttufuo.
Vintum.Nunqutd mortuis facies m 1 rabilia,aut medicifufcitabunt, ^ con
^^ ftehuntur tiht? Nunquidnarrahit aliquis infepulchro mijiricordiam tuami P^al-?:*
aut iuditiam tuam in terra obliuionts ? Item,Non mortui laudahunt te Domine, r 1
. j 7 • • /- I f piai.113.
neque omnes qui defcenduntin infemum. Stdnos,quiiiuimtis, henedicimus Do-
mino,ex hoc nunc ^ yfque infeculum .1 tem, Qujeyrilitas infan^utne meo,dum
defcendero tn corruptioneml N unqutd conftebtiur tibipuluis,autannunttahitye- ^ * '"''
ritatem tuam? Qmbtis coniungunt lUud prorfus fimilc ,ex cantico Es^echidl, Quia
infemus non conftebttur tihi, neque mors laudabtt te : non expeClabunt, qut de- '«'^•38.
fcenduntin lacum,yerttatem tuam .V luens ,yt»ens ,1 pfe coujitehttur ttbi:Jicut ^
ego hodie: pater flijs notam facietyerttatem tuam . Et lUud Ecil.fiaiiici : .A Ecclc.17.
mortuo ,quafinihtl,perit confef,io . Confteherisytuens . NosreTfondtmtu, non
fimpliciter his locts^ocari mortuos , qui communinaturx lege dcfundt Junt , dum
ex hacyita dtcedunt.N on Jimpliciter dici ,laude$ Det a morte cejfare: fed partim
ftgnifcari,non cantaturos Domino iaudes,nijl qut eitts honttatcm ^ mijertcor^
dtamfenferint: partimlftro^non tliuflrari poit mortem nomen eius : quta non an~
nuntiantur tunc inter homines eius benefcia ,qHcmadmodum tn terra . Hxcfingu-
laexpendamus ac ordine pertraCiemus , lit fimui ^ ftn^utps locii reddamus Juurn
Jenjum . Primitm,hocdifcamu!.Etfipermortem,prxfcnttsyit£folutioft^niJica'
I4, psychopannichia:
tUYptpm : cSr' per infemum ,fcpulchrum : yft* teimen Scriptur£ noninfreijUenti, h£c nomina accipi fro irci Dei ^ abteclione:yt mori ^ in mftrnum defcende- re ,yel in inferno habitare dicantur , qui alienatt funt a Deo jqui Dei indicio proiirati fmt, ^ eitti manu attriti . Inferntif ipfe non fepulchrum,fed ab^Jfum ^confufionemfignificet . Proptereaaperuit infcrnn^ animam fuam , zp* de^lu- ^'^' tiuit multos.^tcjue hcc quidem fchema ,clim pafiim in Scripturiife offerat,Pfal pfal,i4. miitamenmaxime eil familiare : Veniit mors fuper tUoi , ^ dcfcendant in in- ''n'*'" fernumyiuentes, Item,Deus meiis,ne (juando fileai,z^ ajiimilabor dtfcenden- tibminlacum. ltem,Domine ,eduxiRi abinfemoanim.tmmeam .Saluaftime pfal.». * defcendentibus in lacum . Item, Conuertantur peccatores in infcrnum , omnes pf4,i4o.^f»ff5 qu£ obliuifcuntitr Deum . Item, Nifi quia Domimis adtuuitme,pttulomi- nm habitaffet ininferno anima mea . Item, Difitpatafttnt offa nodrafecuf in- pfal. ^^^- fernum.Item,CoUocauit me in obfcurU,ficutmortuos feculi. In nouo atttem Te- J}amento,ybi apudEuangeliflas eii '"f"', interpresreddidit Infernum : ficut L»- c& fextodecimo , de impto diuite: In infemo autem cum effet,^c , Item,Mat- thdiiyndecimo: Et tu Capernaum,nunquid in cdelum exaltaherii? ^men dico tili^ yfque in infernum defcendes , In hts locisnon tam locum , quam corum conditio- nem,quos Dem damnauit addtxitque extlio,ftgni^cat. .Atque idefi qmd in Sym- holo conftemur, Cdriftum ad inferos defcendtffe : hoc ed, in omnes mortis dolores pro nobti a Patre coniedum effe : omnes eittsan^unim (^ tcrrores pertuliffe , ^ ^ere affliclum effe : cum priii4 dt£ium ef?it,fittffefepultum.Sic rurfumyiuere (^ pfi»l.ijs. yi^urt dicuntur ,quos Demfua beni^itate profequitur . Qmmam tUtc mandauit DominmbenediQionem ^l/itamyfqueinfeculum . Item, Vteruat amorte a~ pfal.3;. nim.is eorum,^alat eos infame. Item,EueUetteDensde tabernactilotuOj ^ pfal tf *''td'C^>f> tuam de terrayiuorum . Item ,Pl.tceboDomino inre^ioneyiuorum, &ii4.' Vtfnemfaciamus,ynti6nohislocu4fufftciat:quiytrunque ita graphice depin^it, pfal.48. -^it ^nobti tacentihts ,fenfum noQrumabunde expltcet: Qvj confiditnt in^irtute multa:^ inmultitudine diuitiarum gloriantur , Fraternon redimit,redimetho- molnum dabit Deo placationem fuam 1 Et pretium redemptionis animx, fu£ : ^ Jaborabit in £ternum ,^yiuet adhuc yfque tnfnem f Non^idebit interitum, citm l/idebit fapientes morientes^. fimtd inftpiens ^flultus perihunt, Sicut oues in inferno pofitifunt.mors depafceteos . Et dominabuntur eprurn itt^i in matu-r tino : ^ auxtlium peribit in inferno, agloria ipforum. , Veruntamen Deitf redi- met animam meam de manu tnferi,cum acceperit me. H^cfumma : Quiffem in diuitijs habent,(^ yirtute fua,morientur, (^ in infernutn defcendent : dtues ^ fauper,fiultus (^ fapiens,fin\ttlintertbunt: Quijferat in pominojtbcr^bitur a potefiate inferni,
1_J ^Ecnomina Mortis ^ Inferni,nonaliam haberepoffe acceptione,inver *• ^ fibui Pfalmorum quos obtrudunt,^ incantico iUo E:^cht£,contendo, ^t- . 5»e id certK ar^umentvs euincipofie , confirmo . In hts entm yerfibm : Nunquid mQrtuis faciesmirabilia , ^c. Item, Q\t£.litilitas in fi(nguinetiieo,^c , Siue Chrtiius,caputfidelium,ftueEcclefia,eim corpus,loquitur: mortem,yt rem hor- ribilem ac dete{iandam,refugit ac deprecatur. Q^od ettamfacit E-xjchias infuo cantico, Curfic horrQnt ndr^onfenmmii )ft DeHmmtfericordem acfibipropittum
fen.
PSYCHOPANNYCHIA: }f
ffHtiunt^^n quia afHflimnihilfuturifumlScdcHndcntcxhoc turhulento fecu- loyCX infeflts rentationibui,ex inquietudme ,in fumtmm otium, ^ bcatam re- quiem-Et quia nihil erunt,nihi l malifentient:excitandifuo tempore ad c^loriam, qH£(ireorum morte nihil dijfertur.nequeyita acceleratur . Ccnuertamur.ada-. Itorum SanCiOrum exempla, an talc aliquid emccidertt ? Cum Noe moritur,non deplorat niiferam fortem fuam .^hraham non Umentatur.Iacob etiam inter yl~ ^"^*"" timosJ]}ir!tMgratulaturfibi,quodfalutare DominiexpeCiet.Ioh non lachrjma tur .M ofes,cum audit a Domino,yitimamhoram inilare,non commouetur . O- mnes,quantum yidere licet,prompto animomortcm ampleiluntur. Voces iti.{,qui~ busyocantt Domino, SanOi re^ondent,fajitm ohHt&funt.Ecce,co-o adfum Do- mine. Oportet igttur aliudqutddam effe,quod Chrtiium,^ etmfdcles, compel- lat ad huiufmodt querimonioi. Non duhium,quin Chrifitts,ciimfe ojfcrrctpro no
hii acrcpr^fentaretad poenam,cumpote{iate Dtaholi ,cuminfe,orumr.ruciati- lm,ac dolorthm mortis,puojiauerit. Qu£ omnia in noffrx came yineenda erant: •vtimfuum, quod in nuhis hahchant, perderent. In hoc ip-itur agone, cum rio^ori acfeueritatidiuin£ iufittidifatvsfaccret, ciim aduerfminferos ,mortem, acDiaho lum, congrederetur: inuocauit Patrem,nefe in tantvs an^ufiijs dcfcreret ,ne fe cotefiati mortvs permitteref.nthil aliud aPatre petcns, qua..nyt infirmitas no^ ilra, quam infuo corporefuftinchat, a poteflate Diaboli i^ mortisfolueretur. fl£C eftpdes nofira,cui nunc irtcumhimus: quodpotna peccati in carne nofira ad mifii qux in eadem carne foUienda erat,yt diuin& iufiiti^ fatlsfieret ,foluta ac dcpenfa efiincarnc Chrifti,qu£ nojlra crat.Mortemigiturnondcprecatur Chri fita^fedorauemfcnfumfeuerttatts Dei , quapermortempro nobis corripicrtdui ^rat. Vvs fcire ex quo ajfeClu h^cyoxprodicrtt^ Non poffum tihi mclius cxprime re,qiiam yox eiuJdcmaltera.Pater,Pater,yt quid mcdcrelic^mfii ? Hos io-itur tmrtuos ^fcpultos , in terram ohltuionts deportatos , yocat a Deo dereliclos. ^dhuncmodum S anBi ,docente S piritu Det,nonlifurpahunt hitsyoces,quo a fe auertant mortem,yt Deil/ocationcm :ftd quh iudicium,iram , ^'fcueritatem- Dei deprecentur.quaper mortcm corripije a Deo,fcnttunt . Hoc ne comminifci yideanquiero , fitnc pdchsyocaturm jtmplicem ^ naturalem mortcm , tram ^ terrores DetiNon arhitror lUos eo yjque impudcntes,yt audeant ajfirmare..ytlt- qui,mortem illamficinterpretaturPropheta ijfdem locts:Inme tranfierunt De- PCal. 87. tisir£ tH£,c^ tcrroresmortlsconturhaueruntmc.Et multaaliafubijcit,qu£per~ ^'*^**9* tineant ad iram Dei..Altertmyero loci h&c yerha funt: Quoniam momcntum in indignatione ein.s,^yita in beneuolentta eius . StdleCiores hortor, adyotumen fe conferant:ytcx tnteoriA dmhpis Pfabnt6,(^canttco tllo ,certiorcmJrdcm petat, Sic enim necfucm illisfiet : ^faciie ohtinebo apud eos, quiftno iudic:o leocnt. Conflitutmuseroo , mortemtUis locis cjfe,fentirc iram ac iudictiimDei, hocque fenfu pertcrreri acconturbari . Sic E^x^chiaSyciiml/idcrct fc rclinquere reo-num expofitum hoflium prohris ac direptiont ,prolemycr6fc non relinqucre, a quade- fcenderetexpedatto GcntiHm:h£C,qu£ftgna cranttrati (^puntentts Deilolli- citahant animam eim, non mortis tcrror, quampofiea nuUa deprecationefuhijt Infumma ,fati'or mortemexfe malum ejfc , ciimftm.ilcdiato ^ poena pecca- tt:^,ciim tpftm ,perfe,plena ejfc terroris acdcfolationis, tumyero myitimam dei^crationem eosdcptUere , quifentiunteam fihiinjlipabirato ^puniente
g PSYCHOPANNYCHIA.
Deopvnum e{lcondim€ntum,quodtanum eiu^ acerbitatemtemperet. tntereiui an(rlfliM,coo-nofcere Deum fihi effe Patrem,Chri^um habereducem accomi- tem.Hoc condimento qui carent,hahent mortempro confufione ^perditione a- terna.QuareDeum laudaremmortenonpojfunt.
I^myerfm iUeiNonmortui Uudahunt te .^c.claudit laudespopuli,gratiiu anntti Deo,quod emmanu ,protec\ui ejfetapericulo: inhuncfenfum ,fi permtfiffetnos opprimi Dominui,acyentretn poteflatem hoilis ,infultaffet etm nomini ille,^gloriatM effet,fe fuptraffe Dominum ifrael. Nunc yero yhi Do minMetusferociam reprefiit ac contudit,ybi nos ahetu^ fxuitia eripuit,in mtnu potenti (^ brachto excelfoinonpoterunt Gentes dicere,vbi efl Dem eorurnicpui feyere Deumyiuentem ojiendit. Necpoterit eim mtfertcordia in duhtum lieni- re,ciuam adeb mirtfice exhibuit . Et fiic mortui appeUantur,dereli6li a Deo , i^ qut eimyirtutem ac beni^nitatem er^afe non fenferunt . Quemadmodum,fipo- pulumfuum libidtni acferoci£ impiorum tradidijfet . Hanc fententiamplane Baruc. *. confirmat oratto , qux, eft in libro Baruch :fa:ltem qui eim nomine tnfcrtbttur: \yiperi oculos tuos,0* yide:quia non mortui quifunt in inferno,quorumJpiritm acceptm eil a yifcerihm futi ,dabunt gloriam ^;^ iuftitiam Deo :fed .inima , qu£ triftts fupermngnitudine mali,incedit curua ^ injirma,^ defcientes oculi,^^;* anima efuriens,dahit Aoriam. vbi,citra dubiump> tdere efl, mortuorum nomi- neconttneri,qui ajflicli ^ contritt a Deo,in exitium ahierunt: animamrrifiem incuruam ^ infrmam ,quA fuaytrtute defeila,^ fuifducia non innixa , cur- ritadDominum,eum inuocat,ab eo auxiltum expeiiat . H&c omniafiquts yelit per profopo o-rapfTtam accipere ,factlem hahehit methodttm,ad corum explicatio- nem:yt inperfoms,rem ipfam accipiat : ^ dttm mortuos audit,mortem intelli- <rat,f)Oc fenfu:Domtnummifericordt£ 0- bonitatis laudem non confqui,dum af flio-it,perdit ,ac punit:(tametft luftx. funt poenx) fcd tum demum creare fthi popu- lum,Qui laudemfux bonitatis concinat ^ celehret,dum ajfitCtos ,contritos,(^de- (leratos,liheratac infpem erigit. Sedne cauillentur, nos adfguras ^ ohliqua fcHemata confugere,citra figuramquoqueaccipi pojfunt.
SEcundo loco dixi,peruerfe ex hi^ locv<Jlatui,Sanftos,poJi mortem,ceffare, Of: defmere a laudihm Dei.fedlaudare potius, ejje commemorare, ac pr^dicare dpudaltos Dei heneficia , in quibus laudetur : quem fenfum non modb recipiunt yerba,fedneceffario exigunt . Nam annuntiare, ^ narrare, ^ patrem notum facerefilus, non eft animo menteque cocipere Dei gloriamfed ore celebrare, yt altj audtant.Hicftme tnterpellent, quod lU^i idtpfum agere liceat,f (ytcredi- mus)tnParadifo funtcum Deo:refj)ondeo:In Paradifo effe,^ cum Deoyiuere, non f ^ alterum alteri loqui,^' tlterum ab altero atidiri: fed tantum Deofrui, fentire honam eim yolontatem, in eo acquiefcere . St hoc illn Morphem atiquii tM-t' 'ifi reuelauit, habeant fiht certum . Ipfe mihi non adfcifcam tortuofas tUns ' qu£itiones:quA adcontentionemyalent,nthil adpietatem confcrunt.
ECcltfiafticmnonhocagit ,ytoftendat morttiorum animoi perire : fed dum hortatur,yt mature,^ per occttftonem,Deo confteamur.fmuldocet, non ef
psychopannychia: \j
fe confitendi tempia pn{i mortem : hoceft,non effe locumpoenitenti£ . Quodfi ^uti ipforum adduc ob^re}?it:quidperditionisfilijsfuturumft,nihiladnos.Eo-o profdelihui reTpondeo: nonmorientur,fed yiuent,ac narrabunt opera Bomini. Qui habitant in domo eiui,lauditbunt eum in fecula feculorum.
C ExtKm-Zaudaho D ominttm in^/ita mea,pfaUam Deo meo,quandiufum. Et &'^'" "'* ^ inhanc form<imargutantur:Si laudabitDominum inyita,^ quamdiu erit: pfal.«4J. non. laudabitpoflyitam, ^ quando non erit . Quando h£r,per lufum iocumaue ab lUts iaCiari opinor,ipfe quoque in eorurngratiam ludam. .Aenea Vero^dianus
cumhof^itx, fu& promittebat animi gratitudinem^du^mmemor tffet (ui,an innue- bat ,aliquando feyenturum infuiipfiw obliuionem ? Cumdicebat:Dum Spiritm hoi reget artus:an non cogitabat,^ apudmanes,in iUitfabulofis campii,fep-ra- tiam habiturum? .Ahfit, iUti^t concedamus fic torquere hunc locum, nefimuL ^ hdiretico Heluidio fuccumbam^ps.Nunc fcrio loquar: Et ne obtendant ,fecutn non pariafecijfe me,quintuplum reddam.Deus meus,in &ternum confitebor tibi . I- pfal.33.' tem,B€nedicam Domitium in omn tempore ,femper la:is eiits in ore meo . Item, P'^^- ''• Conftebor tibi in £temum,qHiafecifli. Item, Laudabo nomen tuum infeculum lai! 60'. ^ inffculumftculi. Item, Sic Pfalmum dicam nomini tuo tnfeculum, ^ in fe~ CHiumfeculi.^gnofcunt iUum Dauidem nuperfibi amicumjefe tam acriter impe tentem?^pagefis h£C argumenta ,qu<£ ex atomu literarumconficiuntur.
^ Eptimum:Define k me,^ rohorabor,donecyadam, ^ nonfim : cui coniun- pfji
^ gunt lUud Ioh:Dimitte me,yt plagam paululumdobremmeum: antequam'^>a^°'°-^'^ dam,^ non reuertar adterram tenebrofam, ^ opertam mortu caiinne, terram miferi£ ^ tenebrarum,yhiymbra mortvs, ^ nuUus ordo ,fdfempitermis horror inhabitat .Hxc nihil ad caufam . Verbaenimfunt £{iu ^ anxietate confcienti£ plena^yere exprimentia,^ quafiintabula referentia ajfecium eorum,qui terro- re tudicij Dei perculfi,manumDei iamferre non poffunc.Orant autem,yt fi me- rentur a Deo alijci faltem l/el tantiUum refpirareliceat ab ira Dei,qua concu- tiuntunidque inyltima defferatione. Necmirumefi,SanC{os DeiferuosiUuca- digi.Dominus enim mortifcat,^ l/iuificat^deducit adinferos,^ reducit. Non ' ' *" effe autem^ro eo dicitur,quodeIi a Deo alienum effc . Si enimiUefolus eft,qui eii.non^verefunt^qui in lUo nonfunt . Propterea quodafacie eius perpetub con~ funduntur ac deijciuntur. Deinde,non ytdeo, quidnos tantopere offendere de- beat h&c loquendiforma ,ft fimpUciter non ejfe dicantur mortui, modb idad homi nes referatur.Iam entmnonfunt apud homines,nec coram hominibui:tametfi a- pudDeumfint . Ita (yt yno l/erbo explicemus) non ejfe,erit non extare. Qutle efiiUudleremt£ : Vox in Hhama audtta efl ,Rachelpiorantts flios fuos: i(^ no- lerem.ji luitconfolari,quianonfunt.
T ^m acCea^Veniamus, qu£fuperfuntex hilioria lob . Queda^ entm (harfim, ^*»^-'' •'■ >t occurrebant,attigtmui.Prtmum:Quarenon tn yuiux mortuus fum < E o-ref- fui exytero nonflatimperijiCurexceptu^gentbus^Cur iaciatusyberibus^Nunc enim dormiens fiierem , (^fomno meo requtefcercn, cum regil->us ^ confultbus terr£,qui xdificantfb:folitudtnes:aut cump>incipihHi,qm pofiident aurum, ^
E
^5 p S Y C H O P A N N y C H I A:
replentdomosfuas nrgento: ,iut ficut ahortiuum ahfconditum,nonfuhfflerem:yt qui concepti,nonyiderunt lucem.lhi imfij ccffauerunt a tumultu, ^ ibi requie-^ uerunt fSi rohore : ^ quondamyinClhfne moltJlia,non auderuntyocem exa- {lons. Parum ^ magnm ihifunt : ^'feruttsjihcr k dominofuo . Quid fi deci- mnm ciuartum Iefai£ caput retQrqueamtvbi mortut dcfcrthuntur,prodeuntcs efe- pulchrif^acohuiam euntes Regi Bahylonioiybi eorum fermones referuntur . Ec~ ccytu humiliitus es qtemadmodumnos . ^c . Nihilo cnim minoreprxtextu inde aro-uam, mortuos fentire atque intelligere , quam ipfi cX yerbii ilhf coUigunt, o- mni fenfu excidijfe:fed retinquo tUis talesnugasJnloco autem,quem ctcat, ex- plicando , non multum eri: ncgotij.ntftyolumus nohis tpft fmgere lahyrinthos. loh enimpreffu-s multa ajfii^ione,^ quaf fatigatm fuh onere , prxfentem dun~ taxat mtferiam resficit.^ eam nonfuliim maxim.tm omnium ftcit, ftdps.ie fo lam.Mortem nihil horrct,imo appetit:qucd omnihiti £quam ajferat fortem: Re~ ^umimperiafniat,0*feruorumpreJfurafi qu£ fit deniquc rerum omniumlinea, in qna,quam qwfque fortitmfit in hacyitacondittonem,deponat. Sicenimj^e- ratj^vti^ ipfefu£ caLimitatkfnemyifuriisf:t:intertm non refficit,quih(fslegi- hu-siUicyiiia tur^quidja£iuriii,quidpaffurmfit . Tantiim ,omni animi ardore ex- petit mtit.iriprxfentem reyuohJiatum.Vt mos eft torum ,qutyehementidolorts renfuyro^entur,atque ajfliciantur . Namfiin ma^nti ^Jiatti calorthm, henignam hyemem iudicamtts:rurfum , hycmtifri?orihtispun[\i, omnthtKl/otts ad<xjl:.item ad^ iramtts^quid J.iciet is, qu: manum Deifentttfthi aduerfam ? Nthilmalorum refugiet ,!nodo prifens maium ejf ugi.it. Hoc ftno iUts perfu.idetu;y,nthtl mirum. CuTicerpunt enim min.utasfententiolas,quihttffe inJiruant:adfum>namtotiu4 ope tisnon coUtmant.Quiyero reclo oculo totam hijtoriam perfecuti funt, tjs me .%p- probaturum mcam ra:ionem confdo,
I ob. 7. ^ EctmdumiM emento,quia yenttts ejtyita mea:^ non reuertitur ocultts metts ytyidcat bona.nec alficiet me yifus homims.Oculi tui in ms , <^ nun Juhji- Jlam.Sicutco '.fumiturnubes ^ pertranftt ,fic qui defcendcri t ad inferos ,non a- fcendet. Qiithttsycrhi,s,Iob deplorans apudDcum fuam calamitatem, in hoc ex- {t<ro-erat:vt cui nuUaJj>es exitiis fit propofita . Hahetpr£ ocuUs malafua, qu£ fe perftqiucntur adfepulchrum .Tumoccurrit,yt mors mifera fitexcepturayitafn calamitofim. N onenim altter poteji cogitare ,qui rrianum Dei fntit ftbi adtier- fam..Ah hac igitur ampHficatione mouet mijericordiam:^ fe Deo miferahilem facit.Nonyideo qutd prxterea qus.raiisin hoc loco, nifinon expeCiandam refur- n dionem . Qh:. dnon ejlhutm injlituti,excutere.
lob.ij. ' I ^ Ertium.Solitmmihi fupereft fepulchrum . Item, In profundijii mum inferni ■ •■■ d fcendtnt omnia mea.ljiud qutdemycrijiimum ejl. Neqne enim quicquam fatiia rejlat ei,qui Dettm prrpitium non hahet,(qualemfe effe loh tunc cogita- hat)quam infernus & mors. Cum igitur percurrijfet omnem Jalfulam fuarum mi fcriarum ,d:ctt extremum aCium tJfe,confuJionem . ^tquehic efi exitttf eorum, q.ios Dctnfha manu tangit . Mors enim in ira eiftf:ytta autem in mifericordia. '' Idnonineligater explicauit EcclcJiaflicM^s,cumait:Vitayiri innumcrodierum: dies autem Ifrael innumerabiles . Verum quiamneft Jirm&authoritatu fcrip-
' ^" ' ' tor.
P S Y C H O P A N N Y C H I A: jp.
pt&r,omifio itio yttudtamtti frophetttm id fuisyerbis pulchre docentem^ffltxit in curruyirtutemme(im,inquit,ahbreut<iuit dies meos. Dicebam autemiDomi- '^"'•'°*' nemi/ietoUnsme in dimidio dierum meorum,in£ternum rurit'anni tui. Pertbunt ccelum ^ terra,qu£ tupridemfund.ifti:injhari>ejlium corrumpentur. Haclenus quamfragiliifiT ^jluxa hominum conditio expofuir, quanque rtihtlfit fubcoelis J}abile:chm ipfiquoquc ad interitum -vergant^fequitur pojlea- Tuautem es,^ ami tui non pnienturjilij feruorum tuorurn habitabunt,<^pofteritas eorumco ram lejlahilietur, Hicyidemus,-vt piorum faltftem cum Dei^ternitate coniun- o-tt. Qjfpties igiturmihi ohijcient lobmanu Dei afflidum^ pcne defperabun- dum,nihilfibi reliquum facientem,pr£ter infernumc^ mortem.rejjondebo ,ira~ to Domino,hunc exitum nos manere:^ hanc effe eius mifericordiam, quoderipi mur amor:isfaucibHS4
QV^^rti<m,fidirexeritadeumcorfuum:Jj>iritum(^Jlatum hominis ad fe tra- iob.34. het:defcie omnis caro j.tiiut:^^ homo in cinerem reuertetur . Qu£ yerba fi de ludicio acctpiunt:qu.ifdicarur,hominem eius iradiJfolui,difici,confundi,^ tn nihilum abiye:plus illis concedam quampoJlulent.Si tntelligunt f^tritum,idejlf animtm per mortem adDeum redtre^^^Jlatum^id eJ\:,yirtutemmotu$,feulittit lem agitttionemrecedere ah homine:nihil relucloy. Si contendunt anim-im,peri- re ,fortiter reclamo . Quanqiiampaulo etiamfecus hab^nt htbraica.Verum eo- rum cauiUa contentus depuliffe ,non infequar longius.
\J ihrant i^ alia qii(&dam,fei ohtufa teU:qu£nec feriunt , ^ terrent non mul- * rum.Citant eni,fi nonnuUa ,minime ad rem jacientia,€aque ex libris incert£ pdeiquarto Ejdr£ ^ fecundo Mach^beorum , qutbusnthilaUudrefponfuml/o lumus, quam quodprtus dijferuimus dc rcfurreclione . Quanquam hic omnibu^ fe produn: ,quam fint perdtta fronte: quiEfdram, ciim totm nojlerfit ,adfe trahere audent .Machabeorum ltbyos,profeprojerrenonytienturr)!btIercmia6mortuus Dominimprecatur,pro beUiger.mte populo:vbi tnjlituuntur pro defunCiis ,ora- ttones,quiltK apeccatis foluantur.Habcntforte i^ alia:fcd mihi incogntta. Vt cut eorum corr.menta omniaytdcrenoncontigtt. N ihd fine pr^terij fctens , quod fimplictorcs l/el dcgradit deijcere^lielmouere pofct .ijlud ruyfum leclores omnes (fi qui tamen trunt)memorta tencre yolo . Cauhapmi^quos,ad omne ^enm f,.igttioyum defignandum,nomtnaJfefttt,s cjl)tjjlpy£clari huttn dogmatis autho- res . MeritQcnimdchet nobis cjjcfujj)cdum,quicqutda tali offictna prodterit: qtix lot portencai0' fabricata ej},^* quotidiefabricttur.
E z
F I N I S.
^- .^_ ^
lOANNIS C ALVINI» VERB I, D E I, IN
EccleriaGeneuenri,fideliirnniminiftn,Epiftol2e duac.derebus hocfeculoapprimecognitu necefTariis.ance annos tredecim cditx,nunc denuo caftigatius impreflx.
P M. J Q R, D E TVGIENDIS J MP I O RV M J L-
licitiijacyiiii^pmtate Chriiitxn& reli^ionn ohfcruandn.
^ LT ER^, D ^ CHRISTI^NIHOMJNJS O F ficio in facerdottjs P.ib.tlti EccUfiAliel (tdmtnijlra/idts, vel abtjctendis.
J O .A N N ES C .A LV J NV S P J O
LeBori S'.
ETS I iam eumfrndum apttd pios aliqmtl/iros EpiJtoU ifis noflrxedide- runr,qui Jhem aliquanto maioremmthi in pofierum faciat iquoniam tamen ^ familiares quofdam meos,i!^ alios non pauco$,a quibws leC{£ fuerunt ,etiam ft niihi yerho tenm affentiantur,non tamemagnopere hinc commoueriattdio, q^uod duram afper.imqtie ntmium conditionem a mefibi caiifentur imponi : non mini- t)iimyif(»fuM mihi oper^pretium JaCiurm,fi paucti hicprobos omnes okeftarer, acper tremendum illud Dei nomen obJecrarem,ne qime Deiyerbofttmptas ex~ hoytationt s hlc h-tbmt ,perinde acc iptan: ,a-:fi fahula ftbi aPoeta, aut a Rhetore aliqtio declamatio rccitetur,quamplaufu bUndifqueacclamationib$tsfatisJiracce pijfiiyeruin ^yit£dcCirtnamrr.idi fihi meminerint ,qu£non aliter ,quam ob~ iemptrando,rirc approhttur:^ eam ipfarn do{irin.tm,Dct yerbum cjfc co^itent, quod impune ludibrio ha- tturinonfint. Qmm fcntenti.im,qma plunbu-s tn prs,- fentia ycrbi^peifqninon licet^l/no iL^cchieln Prophernyaticinio fummatim Iezec.33> j.Q^;f,/p(f^^^ _ Inft^nis cjl loctis ,qtii ^inludxorum exemplo qmndam infeltcu ha im ftculi ejfigicm rcprxfentcr , c2r terrtbili diuini tudicij expcClarione me- ritb nosperceller" dcbeat.Tttrmatim{dicehatProphcr&D6inimts)ad te leniunt, c6ram tefcdcnt,yerhdque tua ai'.diunt,fedea non excquuntur. Ludihrium enim in ipforum ore, ^ cor eorum in au.triciam inclinatum . ErfaCltts es illtsnonfecu* ac ludicra canriofonorx,dtdcedin'vs,qu.indoqmdem ycrbvsti.aintentii habentati res,qu£ excqui non curant.Sed ciim tcmpmyentrir{qitodcerte lam injlat) co^no fcentapudje fuiffeProphctam. Vale. Geneu£_pridie Jdus Januarij. ^rt- m MD X X X V IJ.
i. Regum. i8,
Vfquequo claudicatis induas cogitationes ^ Si DominmeJiDettfjft-^ auimini eHm:Si autemBaai,fcquiminitllnm, ,
|
p |
iiaamwrwf?« |
^ |
|
1 |
m^^sw^^ |
1 |
4«
DEFVGIENDIS IMPIORVM ILLI- citis facris.&purirace Chriftians religionij obferuanda.
J O ^ N N E S C ^ LV I N V S, OPT I M O
G O yero,amidJ?imefi-itter,it!o[efiiJ?ime tecufero, acpro eoytdebeOj-yices tuAs miJeror:cui nondum tx illa ^Eo-y- pto emergere liceat ,inqua tot idolorum , idoloUtri<ecjue portenta ohfer»antur tibt aRtdue, ac oculu tuis ino-eruntur: .td quorumfamam cnm pi<eaures perhorrejcant ^prttfenti .tJpeCiu oculos(quorumJcilicet(^ tenerrimttsejlfertfu,!, ^ 'yehementtm ajjtciturffupra quam dici potefi,grautter of- fendijpar efi .Cogerh fpeciare(yt narrai)tn monacht/i (^ facrtjicuiti foedas impte tatuformas,in piebe miUe vencra fuperjlitionum , plurtmayerdi religionti ludi- hria:qutbu4 omnia ifitc fcatent c^ perfirepunt. .A quibtts Jpe^iaculvs qui ocidts fut6parcunt,eos beatos exijlimoiprxyt tUa cfl tua,quam refers, yere mifera ne- ceJiitAS.In primisyero ,fummum tUud abominationum omnium caput,MiJfa,Jie~ £iabilem fe dcyifcndam exhtbet, ac inter reliquas omnes nequitix partes lontre fupereminet-.in qua quicquid fceleratiJiimA impietatis cogitari potefl , perpetra- tur.Huiufmodi JpedacuU fi ludicra effent , pojfent forte abs te riderimunc au- temybt maximeferia funt, cum grauijiima Dei contum^lia,non dubtto(qu£ tua ejlpictai^quin bilem tibi ma^tA quam f^lenem moueant;)iei iachrymas poitm eliciant.Quodautemecumdeliberas^qua te ratione,internefanda iUafacrtlegta ^ Babylonisfordes,in quibus pro temporn renimque tttarum conditioneytuere nunc tibi nectffe efl, purumDomino atque tmpoUutum conferucs : tdquidcm c^a per_ltbcnterftcio,tota^tea de reanimt meijenfum ttbi exponam , toquemagts, quud citm multos hodie,qui guftum Dei aitquem percepijfe yidtri yoiunt,pro- fcHioni fu£minimerefpondereconfpiciam:hac tamen irtparte pra:fertim,pierof- que-fere omnes k recia~)/ia dccederc 'yideo. Nequeyaideftne tmpedita res ejl, conjilium hac de re dare ,fi te inDei dtfcipimam totum tradideru , tuofque affe- Cuysomneseiti^sycrbodom.indos permifeni. Sednefcio quomodo bona pars no- firum improba temeritdte aduerfm cim imperia intmdi.m exuitamta, anMs con- tempns,aut certe omtJ?ts,ide6qut ^ contemptts,ear:!m rerumquas acervtme pror- hibebantjitcentiam ,quottes iihit,rwlnsJacti/MS. .Atque idpottjitnitm inpr^ftnti ne^otio "^fu ytnirefolet.Cum enim tj,qui tnter taies angufias '\eyfantur,quaies te nunc circunftant ,nec tranquiUitatem Je fuam tuert ,ntccumijs qHtbufcuml>t- iiunt,retinere fe poffe cohcovdtam proj^tciunt , nifi toyutu idoioiatrt£ Jimuiando indtilgeant ytanta hac dijjicuitate olfcft atque impitcitt ,magts quid fibt expadiat, quamqutd Deo piaceat.ma^is quo modo homints hahcan. propitios,auamquo Deofatiffaciant,co^itant.lntcrimdcfenftonem quoque mLdttantitr,r^ua fuas con fcientioi armentcoram Deitribmdii.fc mtntme conjenttre intertori cordis ajfe- ciu inl/Uam impietatem:fcdmodica,eaque tnnoxtdjimuiationefe tnire ration.cm, qua impcritorum hommHm tonorantt£ced.mt: quibnsfic meltm confulturi fint,ft
'4t 1 O. C A L V I N I
auajles ejl eos erndiri ppjfexerte quosfummo fao periculo , nuUofruCiu , maiori lihertate irritareflnltumfit. Verum talibns mitijs -videmws ruinamfuam aujpica tos,quihus hac noftra memoria contigtt , yelu retrorfum datiSi in naufra^tum re currere,ynde enatarant. P rincipio,cum magnum yel in cofpeClu difcrimen iffct, fiqutbfts in rebnf opo rteha t ingenue projiterentur quod habehant in animo,fecum reputa bant rem cjfe non magni momcnti,fi in populi gra tiampaulum tneptiren t: qua tamen rationegraues ojfenfiones redimere promptum cjfet.ltaque impijs ce remonijs promifcuecumalijs defungehantur . Deinde cuynne fic quidem homi- num fufhtcionem ejfugerentjpcdem adhuc alterum progredtehantur- fm< effe,ji honosy iros fidei fuxeonfcios ,haberent:altorum opinionem quauis artefalli,ni~ htlnocere.Hicfiquid ab aduerftrijs Chrtftt in yeram doBrinam dehlatcratum erat ,yultu,nutu,totitts corponigeslu^Docc denique affentiebantur. C um neqtie ■huncfihi aflumfittsex fententta fucccdere intclligercnt,fccreta ahomni fiomi- num arhttrio confcientia contenti effe inctpicLtnt^qtiodl/t ohttncr.cnt,dtligenter cauehant,ne quam darent Chriftiani peclorisflgnijicationem. In hunc modum citm arecla,ojficij linea,quadam(ytfibiytdehantur) temperata cautione defle- Cierentpaulatim, ac deLiberentur,tandem cit.ci,ac~)ieltitifui obliti,fefe inexiti- ■umprdicipites dcdcrunt .Mantfefla fane Dei yindtcLv.qua eosfcnfus fut yanita te deijci Aquum fuit ,qui prxpojlera jua prudentia Deumjallere ^ homines co- gitahant. Nam htc poflremn^fabuU aclw ilItsfuit:non mudo nuUius aures at- que oculos,coidiifui tefles, ^t prm-s folehant ,admttcre :fed quantum infe er.it, omnifludto contenderepvt omnes hahcrent earum rerum teflcs,qu£qu.tm longif ftme ahhomtne Chriftiano ah cjfedebcnt : z^quodantea occulrumfaltem apud fe retinehant ,auerfari palam ac deteflari . T alibus fciltcet documentis admo- neri nos decet,yt omijfa noftri ratione,foll:ci.ti amhuUmws in conJpe6lu Det no~ - flri,quemadmodum Prophcta loquitur:ne,lafciuiente quadtmxudacid , ijs nos le- ^^^^'^'gihti6 foluamus,quilt<4 nos Domtnrn alligauit : ac quod iUe aflringit, relaxemtts: tum yooetiam terrcri ,ne ji ftpientes jimus apudnofipfos ,cornprehcndat tUc fa- ^^ ^^ pientes in afluttafua,^ prudentium confiliafuhucrrat. . Sed efliUud fcilicct, quod princtpio fum qucflusp^^erttis quamytUem,bonam hominim partem nthtl hic liquide pcrjptcerc,nthil recle tudtcare ,nihil fynccrc flatuere^pnffe.quod dum ah intcgra puraque diuinig, legts ohfcruatione~Vtdet immincre pericula , eoru-n mc-tu pcrplexa i^ conflernata circunJpeClat,quomodo cuin Dei l/enia, retinere pojTit hotninumgratiam . i^ua in confultatione nihil niji ex fua anxietate c£ca-
quc pertnrbatione confulif.peruerfe omnino quideml/trunque, ^ prxpoflcrc. Nam^ quod Deiyocedecrctum femcl fancttumqtte efl ,dcltbcrationi noflr^ nefas efljubijci:neque rurfum quicquam hon^Jpci reltquum jihijacit,qui (/.:- tan- ti momenti rehtts,tim{ditatcmpu\fiUanimitatemquefuam tn conjdium mittit: ex quo ajfeciu turpesfemper(yt tUctnquit)jilij nafcuntur . Itaquei^ hanc.dcithe- . xandi peruerfitatem fimilc confilium fequttur . Siqt-.idcmdcflexii ayerho Deiocu : lts,nihil afcplus exigmt,quam quod tncolumi falutis fu£ rcrumqtic fuarumfla- •.tuprinflart que.it: quicquid difcrimtne altquo nimiaque dijficultate muolutum efl ,idyt miffum faciant ,fihi facile permittunt,n^c tnterim exaucfiunt,qu.h» hor rihihs ediiiafit m eosl)indtcla,qui contempttf Dei prsfldijs ,quo mcliora fibi com lefa.'c. p<trent,fiumfl.ttionem dcfcrunt . Sic enimper Prophctam ludxos Dominu-s oh-
E P IST O L A i: ;4j
iur^at, qubd pr^Jentihw opibu-s, quihiK eos acquiejcereipfe iujjerat, dijfifi., in~ terdicla ^Egypti fuhftdiafihi a(cerfcrent:V£,tn^uit ,filij defertores , Tt a^ita- retts conftltuM,^ non ex me: i>t ordiremini tclam, ^ non pcr Spiritum meum: "Vr addcretii pcccatum peccato : quiyos accingitu, yt defcendaits in ^Eo-y- ptum,^ os meumnon interrogafin: f^erantes auxiltum infortitudtne Pharao- ms,^ fduciam ponentes inl/mhra^Egypti . Et erttliohhfortitudo Pharaonvs in confufionem:^jjducialimhr£^E^ypti in i^ominiam.Ciimferb tanta in e- os al^critatc feratur,quid indul^entiu6 mitiuf^e expeCient ifli,Quitndio-ne fe- ren'es ,frementefque omniumfefe odijs, omnthiifque pcriculis Dei -voluntate oh- teCiari.ea yalere iuffa,noHas phi iUtcitafque cautiones fuo marte confno-unt?Ne qtieyerb i^noro,qtianto fuauiits carms nofirte moUttudmi hlandiantur fuffuo-i a, qu£pericuttim aliquod fuhmouerelfideanatr : quam ftmplex ift&c ero^aDetl/er- hum ohedicntia, cui lantum difcrtminum ft propofitum . Verum nulla cft tanta citjficulias,qucmnon eluCletur,qui hacfe co^itattone ojfirmauerit:nonpoffe o-ra- uim qutcquam minari yniuerfnm hominumgeniK , quam quodcafirorum fuorum dcferiorihu4, in tUa qttam re:ulimuiprophetia , Dominus denuntiat . Non mtnt- mum cper£prctium fuerit hic nohis fuccurrere,quod de Cypriano ,quodam lcco nar- rat .Auguftirms.P oftquam capite d.xmnattii fniffet ,datam tUi optionem redimen- d£l'it£,fi-verho duntaxat ahnegaret eam reliotonem,cuius caufamortem ohihat: nec lUifaBam modo potefiatem jfedl/ht iam infupplicij locum yentum effet, am- biiiofe rogatum a Prouinci£pr£ftde,')it deliheraret ,an non yit£fui& {quoniam i- ta Itcehat per Cdfarum clementiam) confultum maUet, quarn poenam luere tneptiK peruicactA.lUum contra hreuiter ad omnia reFj/ondtjft: In retam fanCla nuUum .effe deliherationi locum.SitfHisfanClumyirum, ciim tnconTfeCtu effent tormen- torum apparatiis,inftaret atroci truculentoqueyultucarnifex , ceruicihtts iam- iam tmmineret iclpi6glad^,dtrxyndique infantentis populi mixtx probrif impreat tiones ohftreperent , terriculamentii tUvs omnibm non fuiffe deieCium miratur quominns fefe yelut deuotam ar£ yidtmam in cruciatum alacriter daret, iure id qutdem factt:fd fimtd cogitet , tpfumyna hac cogitatione infraHam iUarh animi magnitudincm ad extremum fufientaffe : qiibdcummentem tn Deimandatum quo adpietattsconfefiionemyocahaiur , cogitattonemque defxam penttus hahe-
ret,fim^lataltbusffeCiacuhs,quorumterrore'y.ictUarcpoterat,totamaucrtehat. Vocem ergo edidit ad omnem quidem immortalttatem confecr.tndam,fednon lau de magis quam tmit.ttione dign.tm.Ita eftftne . Quxcunque fefe noht^ ino-crat ~\iel honi ,yel commodi ffecies , qu£ nos yel Utumyn^ucm .i P atrts noftri coeteftis ohedientia fuhductt ,confefitm occnrrere prims: deltberationi nos decet:qubd res adeo fcnCia ,quam nobtsfanchtih effc dehet qualecunque Deimandatum, nonex- tra omnein modb controuerfam,fddeliberationem quoque pofita fit. Citm enim primum deliherare nobts permtttim-yis ,t.tmfines eo ipfo tr.infilimus:qutbit6 refra- Ctti,nimirumproculeuagari,lon^iiifque aberrare,pcrquamprocliue eft. Hsiccon tracommunemomniumnoftroyum timidit.ttem,non ahfque caufa,antcqium udti hi relfondendum a^grederer, p refa rt libuit ^qubdvideam eiivs (> t i ta dicam) lip~ pitudme magis animos mfiros tmpcdiri,neyerum hc: c inparte cernant,quam alia quauis ignoratione../4c lonpm fortaffe id quidemfeci,quam resferebat ipfa : at certe bxc.tim ^ti^^nh^^Hitmhuf^j^ofitiientfeculi mores:quando plurimos hodieyi
44 I O. C A L V I N I
deo,qui nifi obiur^atorie aJ^erequc cd fa,ngutnem pene yfqtte yellicentur , ad o~ mnem dotlrinam ohfurdefcunt . lam ijiud quoque noftri dque ac feculorum onmi- mnyitium eft,tamyafras effe ,dmahiles ,captiofcis ,f^eciojifiue pr^textAS mmi~ nihns,adiUudendumynumquenque , carntifu£ lUtcebras ,yttUamarcerea confl- lijs noiirii,ah!^erequc,primtis fitftpiendt ^radus. Nequeyero adco ingenio tuo dijfido,yt tantum in exhortando > crhorumpofittirti,ifuertm,fitui ynius hic rati- onemducerem . S atu emmfuperque tam pUcid& manfuet£quc docilttati fuerit (quantam ejfetuam permultts iamdudumargumenti/i fum expertus) jimplicitcr (tdmoni.aac cdoBam effc.VeYumdumpoiiulatiStuiipritiatim fattsfacere inftituo: quia tamen eiasgencris res csjjde qua interrog.u , in qua ^ periculofe ^ liul- £0 peccatur ,non fruilr(i,nec fine fru6lu aliquofaclurum me exi^imam ,fi cadem fimui opera compturthm me docendts accommod.irem,qut in eodem ycrfantur cr~ rorciyt fi qtii fortc eorumin hancEptftolam tncidcrint(e^o autemomncs incide- re non modo jacile pattarSed etiamyehementer cupiaiTJJftbi quoquefcriptam pu- ttn fA^ fquidcm aufcultareyolent,ha heant qiiam fequan tur offtcij f^i admoni- tionemfinminus, teftimonium fahem aduerfum feaccipiant,quo conmncantur, fcientes prudentes,ac etiamyolcntes in eXitiumfuumperrexiffe.
Prtncipio in idnos,yelutdejixis oculisfcmper intueri conuentt,qu oddi- fcipulisfuis oimibits propontt ChriftuSfdum prtmo cosfhoUfu£ tyrocinio miti- at.Namybi afui ipforum ahne^a:ionc crucifque toleratia aufbicari eos docuit,
t j q (imul ^ hoc fubijctt: Qui me ^meos fermones erubuerit coram hominibtM,hunc Filiiti hominpicrubcfcetyclimliencrtt inmaiejiate fua,(^Patris, <^ ftn£iorum ^n^elortim. Hoc ergo nobn a Chrtfto Domino , citm in eiHffamiltam primum adfcribimur,edi(i meminerimui-hoc perpetuum ejfe editlum, in omneml^itam ijs promtdgatum,qui in eifts regno cenfcri yolentiyt filicra cordtspietatc,eitts am- plexi funt doCirinam,eam ipfvn cordu pietatem cxterna profcfionc declarent. Et fane,quanta fuerit tmprobitas ,eitm noUc inter homines profitcri,a qtio fe co- ram .^n^cln ag/iofci yeltnt:(^ quam fibi in coelo confr.ire 'yelintDcil/eritatey in terra .thncgarc: Quare,non ejl quod caUida difirnuUtione iam hic fibi quif quampUceat,aut jalft pietatis opinione blandiatur,eam fc foucrc in cordefn- o-cns ,quam cxterms tefiijicationibti^s prorftts euertat • Vera cnimpietas , yeram
.^om.j. confiBionem parit. Nccliamtm habtri debet quod ait P atilw : Qucmadmodum corde ad ittfttiam creditur,ita orefiert confeJ?ionem adfalutem . Deniquefuos ad confifionem liocat DomirMs: qttam qui detrecl.int , alitim fibi magijtrum qw^rant oporter.quando ab eofcrn cumfuafimuUtionc non pojfunt . Quxr.tt hic quifbiam ; Nunigittirqui inter impiam acfuperjlitiofam multitudinem pauci ,tc dijherfiliiuitntjidelesjivijqtiojidcmfuam ritc tejlijircntur,nccejfcjit opportune, itnportuncjpublis. eftmul acpriuatim in fuortipopuUrium impietatem yociferari? (id prdidtcandam Dei yeritatempUteas occuparel fuggcjltps confcendere? conci- ones aduocare^M inime idyero .quin potiiis citm peculiariter adyerhi fui min/~ ftcritimacccrfatDomtmii fue .y^pofiolos,ftueProphe'tas,fiuenuntios ,fcu quo alto nomine app%Uare lihet,qtiorumyoces pubiice perfonareyelit:tdem abomni- hnspaj?im tentari adton€ceJJ'enoneftf)/tnec omnjno expediat ,acne deceat qui~ dem.Quamohrem hoc .i.gcndummagts,yt fngult quid~)iocationi fui£,fu6que ordi ni coniten(,it , profe qutfque coptent.ctttf optime rejjiondeant , quod ojficij fui
€ii
EprsTOLA i: 4y
tft py£iliihimt eti^m optme . Qms yerhifui miniilerio Dominus deilinat, ijs ■yelHtifuhitcam ferfonam imponityift torumliQX in luceyerf.tur-,^fuperteBay ac tanqaam tuhdi, cUngor exaltetur. Cxtem fc a puhlico Sipoftoljrum munere ahfttncndum esl , l/tprittatix. tanien yit^ ojf'<^tfi , Chrifltanos fe effe profitean- tur.Hot quta tanta breuit.ite commode explictrt non potei} ,c^uale jit , tlurthtts differamus.^tyero il!am,quam adcertos homines peculiariter reiecimKi,puhU cx profefiionis fu^diontm omittt»mi inpr^fenstdecjua er tforts alioi opportu- nior dxendt loat^ntantiim ijuod pei <eque ad ynumquenque epopulo pertineat,in~ cuirtmtis,<iualem fcilicet confcjiiontm etcigat afuis Dominm , qui interimpfs Jharfipalatique degj^nt eo in loco ,~iindeyer£ religionis difipUna exulet : tum qualihus in eXierna'\tt£. adione r^otis eos ah idololatrarum turha , ctn pern>ixti funt,differreyelit.Neque rurfum animtM cft ceril dejinire,quado,(^apudquos, ^ qiio loco,^ qu}m apertum fdei fu£ teftimonium fit cditurus ftomo Chrtftta- rus.nec limitare ,quater.us progrcdt d.eheat,yelyhi confiflerc pojiitcitra off n- fam^qucties propagartd^, Det^iori^ ohLita occafio,aut fpes quoquomodo prof- ciendt fdcia fuertt . Qute difjutatio^pncter id quod prope immenfa foret , eiiam ah hocdoatidi genere nonmhil efl' aitena-.quod ccrtts regulis irxludi comprehen dique ncqueat. Nec^ueenim tUi,quam anola requirtt Petrus,promptttudini f- nesprisfcrtherefacileeftjcitmyultnosparatosejfe ad rtifondendum cuilthct pofcenti,yt loquamurde ea qu£ in nohn cft, ffe: nec itemin^enti iUicelehranda nominis Dei.re^/cjue eim ma^nifcentix ftudio,quo txultantem^ftuanteinque Dei populum inducuntProphet£,cum ita loquentemf.iriunt: Venits, afcenda- leHi.i. mus in montem Domini,addo>num Dei lacoh:^ docebit nos dcyijsfuis,^am hulahimtts infcmitis eius. Quih tts yerhts^y tyidemai) ineflpenc cUmoft adap- petend.tm Dei covnitionem cohortatio.Iamyeio tot Pauli de fcdand^t xdifca- ttone pr£cepta qua,n latepateant,quisnonyidetlytnuU.t)ncertiorem ie^cmex- fedare deheant,qui yera erga Deumfuum pietatt funt (tffccli, quarnyiftndam ^ eiu6 mateflatem(cui totos cffe confecratos ac dtuotos tpjos dtcet) qu.tcu ^que li- cchit commodaratione tUuftrent:non aliumfihtfnem rnodumyeeius lUuiiran- d£ pr£ftituant,quam y t omnthus occaftonum arttcuits imminean t^omnidque (yt ita dicam)continenter captent momerna, qu.tndiu altqutdfe pofje efficere conf- dent.^lins quidem alio ^ prtr.frantitis,^fortiits,^' coitantius.omnes t>:men huc fingulijfcundum. grati£ fuc modum,funul contendant. QuareiVtdixtmus,tn iUam adtofufajn difputattortem cxpattari,non cft hum loci proprium : quo non liniuerfum complecii propofitum ef,quanturn yel Dorn ini glori£,^el ^dijicati- oni howinum dehens ,fedduntaxa t hn uitcr oftcndere,qu£ ttbi i fttc inter impios agenti,nec<ffario tenend.t fit cautto: ^ quam pr£termi:tcre,quin te profants iUo rum facriljgijs inquines ,non pofii,s.
^c quoniam quicqtitddchacre Scripturis traditum efl , eorum pr^fertim caufa pr£ctptum futjj e y tcicLHr ,qui tnter o-cntes Dei r^-norantes '\eyftrcntur, plurirr:um auttm tntcr lUjtrum tdoioiairtam ,Qycorum ,qi.ihufcum fiodicnohtsne- ^otium tft,fnperftitioneintereffeyulgo cxtftttnant ,{qi hd r £c Dei 0>ihrisii no mine quodammodo obteda,fucumfactt:tUapaulo craji.ore i^Oiatiapmmi Dei cultum palam af^ernahatur) nos,iU t priu.s proponemu-s,qux inScripturli extant pr£ccpta:deindc oculos adnoftra ttmpora rcfcremus , ^ cx rermifimtiitudine, '
%-g . lO. CALVtKL
cuidad nos pertmeant,difpicimui, QuarKjuam non^yideo cur £tema. Deiman- data italintm feculi fbm" teminemtts: fed hunc ordinem imferttis , ne (jnis in
r- , eorttm antmts Ccrupuluirefideat,concedemtii . Clmlege fua Dominu^ idolacoli ant adorartyetutt,hccabj.te tottm lUum externumcultim complexus eir,^uem deferre fiiis tdoli^ imfijfolent.Nam 0* yerbti,cjuihuiyfuseil, ea ineflpropne- tac. Quorum aiterum tncHruari ,alterum honorare Ji^nijicat. ^ eam adoratioms (heciemnotatamcffe conilat, qualignea laptdedyeftmulacracorporis ge^uco- luntur. H^c tra<jue interdiclio e(t, non (juafimpltciterpopulum fumn Dominus prohtbeat in ligno aut lapide,gentium tnftar^ohflupifcere.fed^rllomodoprofa- nam earum iloitditatem imitart,coramfimulacrtsfefe honoris caufaprojlernendo, autaliamcjuamuts ohferuanti£fignifcartonemdando,ijualem dare,autnudato ca pite,.iutgenuflexo nohis inmoreeft. Qua rationeyht puros fuicultores dcfcri-
i.Re2.i9. ^'fj''^ hac eos ru)tadtftgnat,Seruaho,tmjutt,mihi feptem milltayirorum. Qujdl an quorum cordanon funtyanttate ac medacijs Baal infatuatafnon id modo:fed quorum genua nonfunt curuata ante Baal,^ quorum ora nonfunt ofculata ma^ num eitii.Eodemque aUhifymhoio,cum (ignofcendam omnibus. ^ coeieiiibns & terreslrthti-s,^^ infernis,fuam maieftatem affirmat,agnitioncm ipfam exprimtt:
Jefa. 4?. Mihi,inquit , ctfrftahitur omnegenu , 0* omnis lingua innomtnemeo iurahit, Quo contra tfficitur ,ftmul.urum ah ijs Det reiigione confecrari , quiyllocorpo- ris gefiu,eius cultumfnrntficant. Nequeadeorumcouincendamprxuartcationem tntereft,qua idfimulationefveifynceritatefaciant, idoium enim quicunque eil aiiqua yenerationts Jjiecie profecutta, ytcunqueftt animo perfmfus, Deum ejfe
Dani confejfti-s efl.Diuinftatts yero nomen idoio quitrihuit,Deo fufiuitt.ltaque tres tili Danieits comites,quanti etufmodt foret fimul.ttio,docuerunt:quibni corpus ac cenjiforuactsjiammis crudeltter abforhendu tradere,leuius liifum eft,quam p.iu- luiutn inflexti coram ftatua popltttbu6,Regis ocuiisfatifj.xcere. Quorum aut nos tnfantam rideamtts ,quod nuHam adeo oh ctufm potcntijiimt Regts iracundiam in fe,magno c.tpithfutdifcrimine,tnflamarint;veiexempio difcam(n,extern£ quo- queftifceptxq; in f)ominumgratiam idoioiatri£gr.iuttis omnH morte fubeffe pia- cultm . Quare ,cum e duobfis eligendumeffet aiterum ,a.utyt excuffo Dei timore, fceierato tdiClo obfequfrentur: aut hommcsje prx Deo contemnerepalam decia- rarent,notum ejfe Regi yoluerunt,quod etm non coitrentdeos,nec quam erexb rat ftatuam,adorarent.Parem etiam Danieits i pftus in caufa perquamftmili con- ft.tntiam ,quicunque fit tUefcriptor,qui adetus propijetiam appendicem Adtectt, commemorat: cum malutjfe narrat ieonumynguibus fe difcerpendum permitte- re,qu^m ad draconis cultum , qui pro Deo a cxterts coiehatur , genufubmitte • re. ^tquoniftm non om"tbusfidcwfacit hifforia,exeafidem di^psmets conctlt- are fuperftdeo .Porro ne qui ab adorand^ ftatun caput duntaxat,autgenif ahfti^ nuiffet ,idco fe perfundum exifttmaret,plurima addidit pr.ueptaDominth dece remonijs fms fanCie cufiodiendts ,de yijs Gentium tn totum fugiendts ..ApudP ro "' V piietam autemynoyerhopronunti.tuit , quam piocul abomni imptetatis com~ municatione abeffe popuium fuumyeUet ,cum ludm Bahyionemdaportatts o- mnino iuterdixit, tmmundftmneattingererpt, Quacl.tufuia (ytPauminterpre
»,Cor 6, tatur) fummatim compr^hendit^tequa rciigionts fu£ ftnCittate aliena indi^na- queceremoniafe cQntaminarent, Nam CQrinthiorum Eceiefi* de ea reprxcipies,
ad
E P I S T O L A I : ''^y
adcoUigend:trntotmfu£fentmtixfHmmam,hocttJlimoniocontentt!rsfuit.Nori
ejl ijlud,mi^i crede leui ter,nec ofcit.tnter prxtereundum: facrofitnCiam Dei rc-
lio-tonemrite eoi folosconferuiirejCjui nuUn ipfam perucrfarum fuperftitionum
inquinamentn prof^nent.Eandtm iUos-violitre,polluereyUcevare,c^ui tmpum ip-
ramimpnfc^ueritibus mifceant. Qua co^ttationeijui fe exercebuntfdeles , tali
fdcrile^io ne qtiandofe objirin^ant, omni Jludio prouidcbun-. Jn eum modum
^hrah(im,Ifaac,caieriquePatriarch(£ , ciim re^ionmi effent earum inqutlini,
qu£ idolorumabominationibtts refert£ ejfent,quanquam non fine gemitu Jhedx
hant hojpitum fuorum infanitu , quia tamenmederinon poterant, fcrelant qui-
demeaf,fedfeinpuro lUibatoque Deifuicultu foUicite continebant. ^tqucTt
(tbeorumfuperjtttionibusfedifiderejpublicenon prodamabant : itaneCvUam
diibant f^iijicationem,qua fe confentire fimuUrent. Huinsfimplicttaiti injio-ne '
cxtitit tn Danieledocumetum.nam quamuuBabjlone in medijs idolcLttrijcjordi ^**"' ^'
' hislierfaretur,quiatamenahomniproculaberat communicationn fmuUtione,
perinde acfi longo interuxUo d^finndw effe: , macf^Um nuiam contrafiebat:
moniam autemin confejfu populi yerx. pietati yidebat non fore locum , ah
eiui ccnJhe£iufulduditSjobduCh< ccenaculiforibtts, Deumfuum, qua decehatpitri
tate,feorfum colebat:ita inpuhlico yrbts acgentis errore,a yta ipfe non dejlecle-
bat.Huc & iUa ludxti in Lege pracepta ohferuatio Jpedabat ^litne auriml/el
argentum egentium fculptilthtis appeterent,ac inferrent in domos fuas.fedqua-
f fpurcitiam^ fordes abominarentur,qubd Domini forent anatbemata.Sic e-
nim addetejiandum idomne , execrandumque quicqu didoli nominefemel inhi-
JlumfuiJfet,eos injlituehat:qu6 ah omni Gentilium fuperflitionum iir.mtmditte
animofitti ahliorrerent.
Quodft' tanta extem£ ^rofefiontsfynceritate religionemfuam,ohfuram adhuc,&*figttr'iiduntaxatadumbratam,fubyeteriTeJ}amenrocoliyoluttDett5: ^uanto idChriJtian^Ecclef^yerittsfuerit prjtjlandum.cui ipfe peryni^enitum Tilium dum apparuitjfapienti^ fu£ myjieria U:e referauit ^f^totol/eluti amlitit' yeritatem fuarn iUuctre feciti Idque ipfum .Apoiiolorum docinna confrmare promptum ej}:nam argumetum jquo P autits aduerfits fornicationem yti Hr,quan ' do huittsquoque loci propriam hahetrationem,huc ixccommodare minime abfur- dum erit:N efcith ,tnquit ,corporayeJira ,mtmbra ejfs ChrifttiToUcns ergo mem ''Cor.tf. hra Chridi ffaciam membra meretricvii.Ahfit.Sic ^ ad eandem nohtsformam ra- ciocinari licet:Mebrano{tra ciimChriJli membrafint ,idolorum cultuyel immundis fuperJiitionibttsfdidahimtts(atqutdfiocfucrit,n!fiyelChrtJligloriatalifuhijcere ignominiA:yel corptts nojirum a Chrtjii corpore ahfctndere,yt cti idoln fornice- tur^Quamlteru demum pr^ceptione fubijcit, adomntm extemam moderationtm generalts eji:yt corpttsnoftrum meminerimits tcmplum ejfe Sptrttits S.tndi: nos non tJfenoJiros:emptos enim eJfepre:io magno ,tdcirco port.tndiim (^ glorifcan dum Deum in corpore noJiro.Ecquid elucehit in corpore nojiro Dei gLoria,fitn- terftcrilegiorumfordesprouoluatur^Ecquidfacra templi DeiftnCutas conferua bitur,fi altenif profanijque rttilmpoUi.aturi Veritm,fiqua atta in parteyehe- mens tftadojftcium cohortaror P aul.c^ ,tn hac maxime cauft yehemen:i£,fu£ ner uosomnes contettdit ,dum Chriftianos admonct ,ne quidm hominum oculu> Jidei fu& confefiione indignum ,prauAs ccrcmonias yfurpart4o,py£feferant. Dttahns au
;^g E P I S T O L A 1.
tmno^ofim noxis,Dei infjDnorationf,^ hominum ojfcnfione, qucts fecum fe- rat omnii tdoloLttri£fmuUtio,yel fjuacunqfte ratione fufcept.t imitatio , ahea, nos lono-ifime abf:erret,Dediuininomini< ac honorif profanatione,hiCc eimyer hafunt:Charifimi,fu^ite ah tdolorum cultftCfuh Cultw nomine,exterioreromnes ritm colleo-tj]e,(]uiimpiorumfacrti adhiheantur,iam ex fequentthtK manifeilum crit^l/t prudtnt ihm loquorf)i05 ipfi iudtcate quoddico. Calix henedtdionvicui he- nedtciniu4,n6nne iommunicatio fanguints Chrijlitji?^panif quem fran^imm, nonne communicaiio corporn Dom:ni ejl? Er^o "V»«5 pann t^ ynum corptts mul tifumt*s,omnes qui deyno pane partictpamns . Vtdete Ifrael fecundumcarnem. A' onne qui edmthoftias,participes funt altarti? Quidergo^Dico quodidolis im- molatumfn aliquid~^aut quodtdolumfit altquid'^S ed quod qus. gentes immolant, dd:monijs immolant,^ non Deo.NoLo autemyos participes feri damoniorum. Non pote^t.< calictm Domini hiherc,^calicem d£monior»m,Nonpotefttsmen fe Domini participare,i^minf£ d^moniorum.Initto inmemoriam iUts reuocat, qtiam propinqua fit tjltec tUn cum Chrifto Domino focietas,corporlf (^ftnp-uinis tpfiusparticipesferifftquayno eos propiiis illi adiunxerit, taito ab ornni tdolo- rum participatione longimahflrahat. Externa autemfacramenta qu£d.imq'ia- fiytnculatffe,' qf.thtiicum Domino cohxreant :idipfum i^itur illt,i e conuerfo acr.tdere ,qui immundiiceremon^ti fe admifcent ,~)/tper eas idolorum focietatife in neBant atque infrant . Deir.de cmnem tergiuerfationem prdcidtt ,cum eorum ohteC\a occupat,qui prxttndere poffent , idolum nthtl effe : idcir( o carnem idolts - immoiitam,nihil ayulgari camedijfcrre. Qmdillii,qu.antumadcami6 ipftus fub{lantiam,coctdit:ftd altam ejfe hominum opinionem excipit, quoru iudicium tnfa^ts noftvuj^tclari deheat,qu£ ifforum oculti ful ijciuntur. Eos autem qni came idolis im'fioUtayejcantur,argumentumtmperttoru/n trrori prpbere, ynde ludicentjiO modo idoiiiipfoi facrifcate,j.c in homtm.m conJj)eOu Deum inhono- rari.Iam ^ ajleriorem fententiam poJ}eafulijcit,tantum ejfe inter ChriJli ^ dtmontorum mtnfam dif>dttm^t alterafe abdicet,qui delihet quicquam ex alte ra-Hac demutn claufula exhortationem fuam abjolutt. Num prouocavus Domi- num\ Num forciores iUo fumn^s? Cum antaytsefi?tn mapiacntcr,acm.igis pe- ne dixtnm trague ,exagitare fce.eratum yllumjacinusnonpotuerit, quamiUam exao^itauitfuperjlitionumjiilionem : qu£ yixpro leutjitma culpahodie amuitti
1. Cot.€. ^yQittr..^lihi:N olite iimmducerc cum injidelthM. Qu£ enim particip.ido iufii-^ ttA (t<m iniq::itatt?aut qu£parsfideti cum infidelt? Qu^focietOi luci cum tene- hni?Qu£ concordia Clj^ijlnum BeliaU Quisporyo confcnfws templo Dct cum ido
Leuit.i<5. lis^.Vos cnim eflis templum Dei,fcutdictt: Quoniam inhabitaho in illis,^ in- tereosinahulibo,^ eroiUorumDeiif, &> eruntmihipopulus. Nonyultyfque eoChriJlianos ab omni tnfidcltum necefitudtne ahhorrere,yt nuUiinter eos tn- tercedant ctmles contracjus,nuUxcommercia,nuUadcnique coUoquia. Nan alio-
j Cor 6 q"'>^* ipfemet ait,cxcundum ejfetex hoc mundo.fed nuUam coire focietatem - permittit,qu£ horumimitandtsfuperjhittonibtts fidclesirretiat.PoJ}lefai£fub-
lefa.js. „p£],f teJlimonium:Propter quodexitede medio eorum,^ feparamini/iixit Do mintts,^ immundmn ne teti^eritis . Quonon ah incredulorum corporibus,loco- rumJ^attjsproculejfediJittos,ftdapoUutu eorumfxcrti lon^e diremp.osejfe iu- bet. Quod ye,oProphet£yerbn,ftue defuo,fiue aliunde attexmtPaulus,quod
tam
E p I s T o L A i: ^f
tumftt recepturtts nos Dominusyds^^patrem nobts prdflaturw , nofque agttitunti injiitos (^jilia^Pvdde percellerenos debet,nefi contra quam pr£cipit,immundoru attre^ationeno prorffts abjiinuerimuijahijci ab ipfo repudiariqtie mereamur.Pro ximioffmfionem cum alias fepe/um tn priore adCortntfnos EpifioU abunde tra ,. cor.8. iiat,adhunc modum:Be epuUs qu£ idolis immoUntur,ftimtiiqmd idolum nihil efl (^quodnullu4efi ntfilintu Dens:nam tameifimulti nominantur,fue in c£- lo,ftue in terret,di} ,nob't6 tamenl/ntts Detts Pater,ex quo omnia,^ nos in illo:^ vnttsDominus lefus Chrillfts,per quem omnia , ^ nos per ipfum : fednon ejl in omnibtis fcientia. Hic etiam ab anticipatione €Xordi:ur,qua eos qui interioris confcientix innocentiam obtendendo cauillantur , talibm fubterfuoijs exclufos, adhominum opinionemreuocat : quosfa6lorum fuorum tejtes dum adhibent ,ad eadem audenda exemplofuo inuitant. ^udentyero,non quia licere inteUip-ant, fedquodauthorel/ident queimitentur:tametfiex aduerfo h£fitante,imo recUman teconfcientidi iudicio..Acyide ,quam feuere hacifna exceptioneomnes ter^iuer- ^ fandi anfas circuncidat.ldoloUtrixjpeciem quandam ^ fimuUtionem hahe- bat iUeadfacrum idolorum epulum accubiru4:xccumbebant nihilominus exfideli btu quidam,hoc pr&textUjquodpurAs ^fanSias Dei creaturat edererit:qu£etiam ftmiUies idclts ejfent confecrat£,contaminari tamenfacrilega huiufmodi confecra tione non poffent:quandoquidemnihil fit idolum ,niftyanu>» indociorum fio-men- tum. Futilem hunc prxtextum quo illis toUat^poJlolus,illam nimiumDerfUtam prudentiam,q%a pr£terit'vsnegle^ifque fratrilm,fibi duntaxat Uperent, acer- be caJi:i^at:Scientia,inquit,infiat,charitas Adiftcat. Siquis autem exijlimatfe fcire aliquid,nondum qnicquam inteUigit,qualtter nojfe oportet..Ac ftmHUcrum quidemnihilejfe concediffedcontra obijcit , aliquideffe fimulacrorit cultum:cu~ iusobeundi indoBtf ipjiauthores ejfent . Non eji,inquit,in omnibus fcientia. Qujdam yero cum idoli confcientia,quaft fimuUcrts confecratum mandurant , <^ confcientia ipforumcumfit infirma,poUuitur.Siquis eumyiderit, qui fcientiam habet ,in ftmuUcrorum epulo recumbentem,n6nne confcientix eiiis ,cum fit incer tus,&dificabitur admanducanduml^ peribit infirmus in tua confcientia frater, propter quem Chrijlus mortuus eJ}?Sicautempeccantes infratres ,^yulneran' tes infirmas eorum confcientias, in Chnjium delinquitts ..Acfi dtceret : Oubd om- nesgentiumdedifsfuis perfuafiones,yana ejfeac friuoU commenta^yt reyera funt)ducitu,yobii idfolisfapere eJl:quodpr£yobis palamfertis ,adfalforum deo rum cultum quod pertinere yideri pofiit,idyerofacttti multorum periculo . Nam qui eiufmodi Jpeciaculo rudes adfunt, ^ ftmplires,citm nondumyejlram lUam frudentiamfint affecuti,qua inteUigant idoU nthil effe,yos autem idotorumfa- crvs communicarel/ideanuquid concipere aliud animo pojfunt, nijiltos tdolorum ejfe cultores ,ac proindeyejlro exemplo confirmari ad td penpetrandum , quodcon fcientia fua iudtce damnatum habeantf Quare lUam ,quam obtenditts,pruden- tiam nihtl moror:qu£ yt capciofa ejifratrtbm , errandique materiampr£bet,ita in digna eji homintbus Chrijiiants . Quin tUa qu£ ab indoclts adimitationemye- Jiram committitur imptetas , quando '\ejira culpa contrahttur .l/obtA pr^Ji-anda. ejl.lam ergofaitsperj^icuum eji , tametfi puhltco profitend^ reli^unts munere non omnespariter Chrtjiiani defungi necejfe ktbeant ,effe tamen priuatam quan dam confeJHonem, q:t£ a fingulti,citra exceptionem pojluletur : qu£ intra quos
F
50 I O. CALVINI
confijlere fnes deheatjnuUo modo dejinire licet. P ropterea quodnec eadem om- nes adipjam edendam grAtia prddtti funt,^ eiw ratio hona ex parte ab occafw nihm t>endet,QH&non omnihitsfinult^s obuenimtxatenm certe progredi dehct, ne quidfidet yeritateindigiiu.-n, ne qutd religionis nojhr^ tntegrttate alierium,i nohvsyeldicaturpnelfat.EinsconfeJiionis exempla,quanturn conijcere parttm tx ^pojlolorum fcriptt6,partim ex yetujlti hijtorijs poJpimm,inprimis illis hene tn ftitutis ac moratis Eccieftis prxcUre elucehant. Nam yt non leguntur ein^feculi Jideles,inyijs ac locis publicis de JuareligionedecUmitafftDit etiam Chnjltanos fe effedifjimulajfe coram ijs , qmbin tuulgari pericnlofum ejfet,leguntur:ita non mtnorejiudio rurfum ohferutbat,ne yel aduerfmfia religtone quicqua dcftgna- rentvelalios ftmularetfe ejfe quamChriJlianos .Ltfne quo numero habeatDomi ntis eos ,qui fde omnt cdftjiione^yacuam tntin contment ,animaduerterc ex elo^io licetjquo ahEuageliJla defcribuntt:r:Multi,tnqutt,exprinctpibHi crecfiderunt in Joan. it. cumJedpropterPharifi&os non conjitebantur,ne eijcerentttre Jynagoo-a.Dtlexe runt enimmagis gloriam hominmi,quamgloriam Dei.O exittalem gtori^ appe tentiamlNamfi ah horninnmprohris aufpicartda ejtgloria, quam apudDcumex- peCl4mns,qu:dijsfuturum cji, qxi hominum fe quam Dei iudicio approbare ma- Matt.io. lunt? Et Ji Domini fcntentia prommttatumejl ,eos in Juturum fc culum animam lere 'i^-.fittm perdere,qui in hocfaluam haberelicltnt: quarno tdtn glorixyn cadttaptiws, cuita longe fit factltor quamyits ia£iura?Porro ft ah tjs fe yellc fanCitJicari de- clarautt,qutbffsfeinfandifcationem poUicetur futurum:quiddefejj)erare au- ftnt,qui etm non tanti dignantur fanclijicationem , quam yel mediocri opinionis fui&imminutione redimant ? Quodyerodehac confcj^ione ad prjifentcm locum proprie atttnet ,fit extya controuerfiam ijludpoftum ,quQd mtntme dubijsyerbi Dei tejltmonifi luculentercuitlum eJt;non orismodo abiuracioneyioiari ipfim ac labefaclari ,fed extcrna quoque omni impiarum fuperftitiomtm fimuiatione : ac quauisl/erx, reitgionis profana tione.Quamohrem eum quifyneero pietattsjtudio ajficiatur ,non iinguam modo ab impijs yocihm,f::d parres omnes corporis,afacri- lego omni ritu continentes habt re oportet.
Verum quoniam permulti(yt fHpracommemorauimn6)quiChriJtianam pieta tem,fiyllis idolorum ahominationthios commifceatiir,diJiipari atque eucrti nthilo minus quammsfatentur,aPaptJlicis tamenfacris (Jacnlcgis quidm tUts^ profanis ,fedqit£yt atunt,Det,non idolorum titulum pr^fcjerunt) non perinde ^ hodie nobts ahhorrendum cenjent: rcfcUer.dui ejt hoc ioco nobti eon:m error,^ quod poUicitifiinms,ex rerum pr^fcnttum coUattone,cum eorum temporum Jlatu, quibnsjiiia qu^ ex diuints Literu protuiimiii,f:ribantur,oJ}-endendum , nonmtntts ejfe tn ceremonijs qwbufdam P apijlicu anathem.itiA ,quam inyllti ynquam idolo rum ahominationibits. .Ac dc ea qutdem,quam caufantur,dif rtmims rattone, pojteaytderimiis : hoc modo inter nos ,quoddico,prtni conJitteritjnuUiimyn- quam in^entium fuperftttionibus magvs execr.tbiie extitijfe facrtlcgium , & quod yeram pietateml/ei opprimeret grauimfvelcontumeiiofitps ajficeret, quamfunt hodienonnullaqu£ pajiim in reo-nq PapA yifuntur'. Quanquam (iutem,fiajliquando dederit Dominnsl/tad pienttm repurgentur Ecclejix ,qutis pr&Jtigiarum iUe antijles futs impoflurtA corrupitlnon aiia melior futura ftt mo- derationis ratio , quam yt a radice eueliantur yntuerft , e^ >»<t (ytdicitur)
litura
EPTSrOLA i: ft
litHYAComg(tntiir,qHAex emdifdflina,frodierunt . Non tdmenfunt eiufmodi i fx ijs (jmdam, quin tuea adtempu< tnlfr^r,'^ gf^ufvnacHm alijs atrapiaculu>n\ 'aliquodexequi pofiis . Verum enim prudentia hic ^diligenti animaduerfione ^ opMeJf^tta (JH£ eiits not£funt ^form^Jifcernere ahijs noueris, qu£ cum Dei yerho non obfcure pu^ant , ^ ydut imprejfam in fronte gerunt mmifedam impietatem.Quod totum^exempla (irfuloculosfuhijcientmtlius,^ hreuius ex pedient.Carnium efum reli^ionis nomine interdtcere,h6cque interdiclo fdelium oUigare confcientiai,piane tj;rannicum,atqueetiam(-vt^po{lolus loqnitur)di- *''^""-'** aholicumfuit..Atcum fitifiud Domini permiffu tihi in mcdio reliclum,vefcarif ne omnidie carnihus , an in totamliitam abjlinea^ , illis diebnsquin te ahilineai^ nihilprohibet.Cur enim non interdum liceat, quodfemper liberum ejl ^ Itafce- lerato impcrio ipfe ahfque fcelere parehu, animM fit tibi modo,rudium lOTioran- tiiin hocconcedere , nonetiamanimamin illos traditionum laqueos tuam infe- Yere../^rcere coniu^io eos,quicarnis tncontinentia exagitantur,ex eodcm eii ty rannidis genere-.nec tameneadem tthi parendi fueritfacultas, fquidem illo ar- doris aculeo pungtris ,quodnoni>t carnium,itayxoris abilinenttam lihertati tudc, fermifrtt Dominfti.Hunc,quem in ceremonijSDeftratibm,qudrum catifa hxc in {lituta eii diFj>utatio,pro eo tempore,quo iftic tibiyiuendum efifemperintuea- ris , fcopum tibipropono: yt qux, nuUa funt impietate notahiles,ijsfobrie quidem t^ parce,fed tamen cumyfMpoiiulahit,lihere,fecureque defungaris : facneivt appareat, nuUam effe tuam nec in aJfeClando, nec in refugiendo fuperjlitioncm. Quxyel minimafacrilegij nota funt afperfe , eas non magis qtia nyenenatufer- fentemattingAr.effe enimreyera quouis ferpente , folo a'ta3u pc^dentiores, quin tihifm prob.tturtts,nihil dtjfido .Earumliero innumero .ftmulacrorumye- nerationem, l/n^lionisfufceptionem. indulnntiarum emptiohem , irrio-ationem ex aqua execrandis tUis exorcifmis incantata, fmilefguealiosperfe damnabties ritttsrepono. Quidenim tandtm ajferri queat,quodtn eorum omnim excufatio- nemfatis lialeat^quo mintts tanti a nohis malejicij damnart debeant ? Scio cntm quojdam ejfe moderatores ,qutbttsad exa^itandas leues tjias (y t credi "V o Ln t) ^ nihiii nu^aspi^idemm nimium aFp eri:ftd quidiUi, inquam ,ad di luendam mmiam hancnoJlram(quando itayocart placet)acerbitatem tandem ajferunt? Ne^are certenon audebuntybicunque adcultumprofiai in templisfimulacra, maxtmam f^ propeliniHerfam hominum mukitudtnemdtuinuipfa honoribus profequi: ac I» eo infecudum Legu pr£ceptum,quod eji de non colendvs idol'ts,impingere. Non fiolidum hominumyul^tts ,fedprudentifimos quofque,^fummu ingenij doClri- n&que dotibui pr£ditQs ,hoc errore captos inuolutofqueeffe dico:ad ipforum teo- finionem(quod^pofiolus ferij^itmeminifii^iubit^te reuoco.Si,quo iUpstefia- tumfaciai,reli^ione te ab ipfis non difcrepare caputcoramfimulacro de:egps,aut ^enu curuas : quid aliud quam diferta tefiifcatione idololatram te ejje profiterts? ^tytlitfimuUiro te honortm deferre hominthttsfin^AS,Dei tamenynttts cultum co^itatione complederii. Quaf yeroiuumfthonorem, adarbttrij tui modamin terfmuiacrum ^ Deumyiuen empartiri ; Deoque omtta intueniiperindepa- lam tUudt re,acfi eitts ocuios, quodomnium homimtm per^ictun-t oculi ,prxteri- ret . De Chnfmatequiddicam aiiud?in quofufiipiendof tenihilpeccaredefen- dii,qttod homimm imquttatt^itfattffactAs/nmbra duntaxacinun^i, nuUa con-
"f .
^V lO." CAlVINl
fcitntiS.YeliglGn€pAtkrU:egocontra,grauiter te deliriquere a^gm , ejui-velfroft^ tem afferA5,mqua)n tnfc.nkttur,qu£,infux Confrmatione abiUisyfurpaturhU fhhemia,tefaUti<. Chrifm.tte confirmariiyelmanta porri^as ,tn quibii^tlla infcuU patur,quafacerdotesfuospcrdgunt,facrifcanditcpotej}atec{onatu>n:yelomrtes corporvi partes cxhibeoi non minori execratione inurend^,qud inextrema (quam 'Vocant)ynciione yttmtur,peroleum tibi remitti peccata.Quodquidcmyelleuey ')/el nuUum dcliclum effe tibi concedam , nifi tua ipfitn confcj?ione ohtinuero,rem tffe flufquam indignam ,qu& ad incorruptionem regni Dei deflinatafnt corpo- ra,tanta hUTfhemiarumfoedttate coffurcari, quam in conTped,um Domini affe rant , quo die adrecipiendam immortalemghri£ coronam eiM trihunali fiftcn^ tur.Sic qui in arculam Wpcm coniecerit , yhiyenales proftentyeni^, atttquic- mam omnino ex lUo plm fatts foecurtdo ac liherali indulgentiarum diTfenfatio- 7iumque thefauro fibi redemerit ,innefandai illasnundinationes nomen infcrippt fuum,ac in cas confentire fe ,yclut data teffera comprohauit . NequeiUam, quA yulgb iaCiatur ,excufatione acci^ioinon fecm ac inieCia ojfa malefcdi, belux compe fcuntur,ita liclpauctdis nummis,yel etiam largiore intcrdumnummorum copix delinienday}} effe facrificulortim rahtem:qui cum de lucro agitur,fcprdiddi, inhiat, quouis litfamelico leonefin': rahidtores , pr&lium {quem morem pfeudoprophetts Micli.3. ac pfcudofactrdotihui femper fuiffe,teflii efl Propfietd) fuperynumquenque fan- Ciificantcs ,qui non tUis aliq:ttd in os dederit.Hanc,inquam,accipiendam effe ex- cufationem ncgo . Quid entm dipiomata iUa,quorum tegratiam appeterefimulas? ^n non edita yoce clamant,y t nummts reliClvs,plenas anathemate,atque omni e~ xecratione dtgnxs indulgentias tibi aitferas ? Hoc qui inteUigunt (ncmo autem non inti Utgit)ac nummiim te ojferreyident(yideri autem niftcuperes ,nonface- res)nttm parimi lucukntam habent abs te teftificationem,indulgeatiarumpartt- ttpationeycUete ytifrut^..Atqui earum latehras fl excufjerps ,nufquam prolixitts quam iUicChriftumcurnfua iruce irrideri comperies ..Aqua denigue tUa jdiaboli- aiexorcifmis confecrata, frontem qui aTfergunt,quam omntno frontem habenr, yt impune id li ere contendere auftnti Quid enim talifthi aTferfoneyolunt^an Itputidx aqu£ guttula facieminpuhltco emaculcnt?an itain celehrt hominum ccetufne canfa lafctue ludunii Netttrum iftorum efl, nec quicquamfmile, Ve~ riim ffeClantcmpopulum cofymbolo atteflantur , exorcifmt fanClitattmfecon^ temptuinon hahere . Quo ftmul haud dubit omnes, qu& ab exorcifmis euomuntur, , hLiJfhemtas ohftgnantiyirtutem lUi aquul^ infufameffe,qua d£monespeUat,cit ret morhos ,ahtgat ph.intafmata,noxas omnes dijfoluat.^c necalumniofeme cri~ minari fta faCaqueri pojUnt ,qui: procul ahfint ah ea ,quam iUis affingo,impteta, te,eorum confcientiamfemper appeUo,tiufmodi ritibtt.s dum perfunguntur,an a~ liquid mimi.s,quam quod reprehtndo ,populo pcrfttadereyelint? I Uum igitur ipfum populum,cuin^s fatvijacerc iudicio hic fiudent, iUis iudicemfero-.e quo nemo erit, qtti non pronuntiet ,idem ftbt'y ideri . Iniquumf ejfe dicant ,ad hancfe exigi regtt Ltm.cum .ydpoftolo,cuiu^s iffxc eftfeuertt.ts,non mecum, expofiulent.
Video nuUum fore ,nec mthi dicendi exitum,nec ijsfinem tergiuerfandi, t^ui yej}ugn.tre yeli.if.nift certa l/na in re confiiterimivs , tn qua plantm ac penitus tuidcntcr,td quoddocere yolumns,perfficipoj?it . Sit igiturj^liffa nohts exem- pli locojin qu.tmnif plufquam iufto iure conferri poj?it, quicquid de idololatria
yel
EPISTOLA I. 5j
"Ve/ Scripturh trdditnrilfeldici potefiyfjHO minui ceremonijs ijlk omnihtn, a qui~
bm tantopere fuvitndum cenjeopveiut rebtts mtdijs tndi^erentcr al utans , cau~
fam mn dico.Ipjam autem eligere ex omnihm pottjii mum Itbet^quodyna prx o~
mniht^s rfque adeo fanEia olferuatione colitur,ytci:mtnaliji prdtcrtudts homi-
ntmfallere animtduerfionem quoc^nomodo liceat ^bacte eximcre, quin multo-
rum octiiti ohferuerisjhaiid faci le queoi. Qmjii^t inc^terii quanttim inftmali
quil/ideant} ac illtsfe ideo ahftineant ,fatis multi reperiantur : qui Tt> ofatean-
tur,quanta fcateat abominatione Miffe culttiifDelab eofef plane extricare au-
(intyperpaucos offendof.fiue terrore obc£catt,yeri:m non cernunt,fiue animi de~
iedione magis ^ langore,quam mentts errore Ltbuntur. Quamobrcmfic exijli-
mOytotam fr^fcntem cauftm folo hoc capite quodammodo contineri,hac "Vr hal-
lucinatione dtfcufja, qua maxime perftrtnguntur, de reliquis partihu^i , in quihus
nonitao^rautter c£cutiu>it,yltro mihifnt omnes conceffuri.Omnes,intelligo tui
fmiles ,qut fanCto Dei Iferbo parere aufcultareque didtcerinf.qualcs ,y t fum pr£
f.tttts,tecti>m hicdoccndosfufctpio.Qualeergofittsiiid,nefacrofanCia Mtffx, ma
ieftas ludibrio tibidcifie^luijue efje videatur ,eius peragendis myslerijs tntercf-
fe,atque adorantis ritu inter eortim cultores jlare ,pauiulum perpend.tmns . Pri-
mum omnium tametftquidMtfJa ipfiftt, non ignorant qutcunquejDcl 7nediocri
Dei cognitionc funt imbut^ idtayncn ipfum quodnorunt, ytprohe tcncant, mihi
funtmonendi .S;q:iidtmhonam eorhm partemexeo labil/ideo ,q::odtoia;neiiii
l/im ciim domi lucuienter medi.atam habeant, ad ipfam dum accedum- , qua n hor-
Yend& tragosdi£futuriffeCtatoresyenianr,obiiutfcuntur. Veriim neiono-am ac
alte repetitam dTfutationem ordiri miht nenfjeftt, de M iffeftcrilegijs ad In-
ilituttonem nofti am leCiores mtttam : > hifatis cxplicate pro opens dun axat hre
ititate , expedijffe me arhitror cum yniuerfim eum locum,tum quicquid e^ eo huc
pertinehit.Tantum dico,quod jideitumneminemiateredihetynum facrificijno-
men ("V t tpfum quidtm m :fft rij facrific t accipiunt') ^ Ch riiti crucc mpro rfus a bo-
lere,(^ foACtam ctns Co:nam,tn qua mort is fu^ memoriam confcrautt, cuertere.
Nam 'Q-' fiiagioria,y tfctmti>s,Clmfii mors penitnifpoiiatur, nifi ynicil habetur
£ternumque facrificium:c^ fyilum adoHC facrtfaum reJiat,tota corruitatque a
radice iabefaCiatur Clnifii Coena:qu •: non aiiud cs^,quam ynic^tHiti^s obi.ttionu
tesiimonium,^ qu£d.imyeiuti ohftgnatio .H£c autemduo, qu£ ita continenter
Miff^fttntafftxaptft auelli ab ea nullo modo queant^ffola effent,qHihtts omnem
Mtff communicattonem facere tibi execrabilem conarer : qutdpoffes, nifi "V»o
mecum ore ipfam detedart^. Quidentmi.An tu,cuinuilaaiia in requam in Chri-
iti cruce o-iortari iicet,cum ad extinguendam etia giona )i,ad concidcndum euer
tendu)7:que eitts tcflimonium coniuratos conutntfjc yideas,iUts te focium adiun-
gai(.AtquifteCio ocuio rem intuertl>olumiis,quid dtudiquam ad taiii coniurati-
onis focietatem profittndam digitum toilunt ,qui fe quauts Miffe p.rrticipatione
iiligantlEft tamentfiud etiamnum terttum,quod quo efi manifefliui, eopios ant
mos afjicere prefiiii^s potefi:nempe nefanda tdoiolatria,dum panis diuimtatem in
duerefngitur ,pr6que Deo tn fubitme adorandty. toilitur ,fuhiattn ab omnibus
coiitur. Qu£ tanta atrocitate ,tantaque indignttate rcfcrta res efi,l/tyix , nif
ffeCietur,crtdt queatiftc omnium ocuits fubteCta patet ,y t argiimentis opm mtni-
mehabeat. Pro Deo,inquam,osientatur,adoratur, inuocatur panis crusiuium:
F 5
y4 I O. C A L V I N I
Deiis dcnique effe creditnr.quodde fms fimuUcrnnulhil/nqtixrn Gentibmper- fuitfumfuit.Neqm hk mihiquiljidm ohftrepat/ionpanem,ftdch,-ifti[m adora- ri,qui mpanis locumfuhicrit.ex quo legitimofit ritu conftcv.tno. QMdcttamft fanih Chrifli Coen£ conuenirc demm ,quanquam riihilmi:ius contedi.ms,adMif fam tAineyinihilo pertinct rr>.i.gi6,qua/n adycteres Pontifcum coenti6,aut Salio- rum emlurrk.ld qutdemf tnter nos conueniret,quod certo confi.trc debuerat^Do- tninum inmyfiicafua Caena corfni ^r&here non qtiod adoremtis,fcdquodedamiis: fr£fentiamqucrtonill.tmnaturalem,quam loco lUo contineri oportear,fedJpirt~ taalem, qu.m mdlum loci interuaUum/iuU.i dtftantt.t impedirepnfir,proponere: (ly^tfmauis , non naturamftt corpom pr&fentem iliic Zj;r ci. cur^fnptam cxhihe- re,fed efxaciam ^yirtutem,neintpfaquidemCoena htc fcrupultts rcfderet. Verum quontam ytondumtd yidere omnihttsdatum efi,remdubia.n c.c co-nrouer- farnpro confQa certdque wc prefumerenequis ca.ullctur, iUaparte non inftabo. ^dfit fanc i'^fua Ceena prxfi^m vero ac naturali corpore Chrifitts,manthM attre £letur,dentihtts (itter.-aurj.-uahtts dc^luttatur, diutntt.ttcmiUic prxterea fu.tm fiftatMU.tliter in eiiis carne in^^jfabiUmodo hahitauit,quam inifafjuefit ado~ rarifquorum t.mcn ytrimque lamfiimur/.' ejfe, alihi dcatonftratuyn abunde a no bii efi:)yerimi>:runque ybi conctjpm fncrif,qt{id t.:mcn inde adp.tnis frufiu- lum acccffcrit,extra Chrisii Coenam^ Ncn cnim f Uointmts fuis fdeltbtus , tnor- itifux memo-tampil- coiertttbm ,corpu^ fuum fuh pane edendum prxbet,protintt^ ttiam confequitur , impum ipfum Jacr.pcuUs immolandum fe , m.tclandiimquef qitotics iUi/^Ubeat,tr.idere : nift jorte tantam putido oico ftbeffeyirtittem arbi- tr.tmur,qua ornr.es quei/S inunxcrtt m.intts,peritas Chrtftt form.-truli rcddat .trtif^ cesiatit f.icrijicuU libidtnem,coelefJts decret: pondtn habere credimtts, 'Vtquottcs e coelo Chrtstum diducere dscreuerit,pr£fent€m ad nutum extcmplo haheat: aut Chriftiyerbtiyimquand.im maFic.xm .ijjingirn.ii,qu£ articulate t.intlim demur- mur,ita,cnergtitm fic.m expUcent.Tahtus cnim tnep ifs e p.tne Chrtftumfe cdu cere,nohUpcrfit.tdtre con.cndunt. Qutcquid ergo tUi dc fu.i potcfiate,r.onfecran di intcrttione ,yerborum pronuntiaticnc ^ioUdcgarnunt, yalerc fin.imiis . Nos promifiione;rj quamfilfo i.t6iat,primitm cffeCoen£ propriam:dei/tde piorum fdci d.itam,no t.hiyiorum trriftoni f nn tts ■ Qjtod ji extr.t Coenamlocum nuUnrn hahet, m M iffa,qi!£fo,qiitm habebtt,qua nihilyjquam Ccenx, magn aducrfnm efi^Etfi nonntfi ^tjs ad altrtdam coiifrm.tnd.i,nqucJiiamjJdem propofita eii,quiyntc* Chrifti oblation(;, quam in cruce pere^ttJJeo Patrt,drcrriumfaniltfcatosfe cre^ duntiqui br^ftareturijs, quinecipfam inteUigunt,^ ipfin pnntextu.id lUitden- d.xm einsycrttatcm fceleraie abttcuntitr? lUi./,i i^itur Dcum,qucm ItidthundttsfA cerdos quaquauerfuincirca fuum aUareyentila. ,none coelo,ytcndtyoLinr, eii- citumifed talcm ef]c,qi(alti ipiflrtnoftt extraCiti^ ,p.iiam tfi ,N am promifiionetn qu£ Chrifitcorpiis fih p.inu jymbolo f.delihttipr£het,non adeos magts, quamad pecudes: rtecad Mifj-v' m.tn!,qu.i>n ad Bacch.tnaUa autTttrcarttm prandiafle- ciare,nihtl efi lam amhigenduin. Qmd^.hifirionicx iUa gefiiculattortes,ita inde- cor.':prorfis t^ immodcflis, ^lit afanisfhrijfjue hominthts prof\cifci nor^debe- antfdum tn Chriflum conferuntur,facrofartiio eiKs rtominiy idtuturne ttbiieui- ter contumeliofiii.A mortonihnsjone taUa toieraxi lud.cra poterant.Dominum "verh lUii infcrthi , ytgrauitcr eitts faTtClitatt iniurium efi , ita indign.fitme > aitt
(j-iuod
E P I S T O L A 1 : 55
{quodvcrius dixerim) nuUo modo nobii eftferendmi. Prxfcrtincum eo reSli ten d'jreyidiimui,yt iriftitiitctm dtumitm j^iritUitliiCo£n£ cet-emoniam,fepultASiih uerfimquefenitus extm^Hont . ^^tdum,adfmmUnd.xm Mtffereiigioncm,qua confcientiaper.f^endtiem myfterijs interfis,mecumnunc reco^nofcc.PrimoJh- tim in^efjuffe m conjfelium tnfert .-tltarcpj.riim tlludquidem k m^.if^ compa- ft[ionedijferens,fedquodiffa tamen nuncup.ttioneftcrifiiandofedcftin.ttum cU met.lam hoc certefolum blafphemia non catxt. Vidcs prodeuntemfacnfcum^eini quatuordi^ttortim-vnCiione pacijicitoremfe inter De::;;j c^ homtnes conftttu- tiimglorietur:qui Chrtfti promiftionem,qu.t corpm O^ftn^uinefuv.mjuhtanis ^ yintfymholifftnmfua edendum bihendumque propontt,erepta fidelikm Ecclefix, atque abipfa Ccena abreptam,fihifimiiihufqitefiii c.trniflctlttsi>endicat:quic<iiie~ jiem eiusccenam Miff£.nomine,in qua tota ipf::im:ertitur acdcformatur^inhQ norat..Aftat populHi,nthilnon corum ditunum effe perfu-fnticui pevmixtti$,ca~ dem tenert reltgione ftmaias.vbt adaltare proptn.s tlle .tcciftit prefii oi.ircr,f.ibu~ hfuA aCmsparttm motortos,p.trtimftatar:os o.dttui/n.i^icdfque tiI.:sfufurratto nes,quibu6 e coelo Chnilum jibtl>tdettir euocatHrii:,aiijs qiiidtm certc i'idertl/t:lty quibiis iuocatum,ad iminolattonem deuouLt:quibiis Dei erga homtnum '^enas re- conctiiationtm,acf indemortutChrislt iocum fulro^attis tffet,molit:ir .Hic cum fimtlt,quafuperiora til.t ,yenera:tone excipt ab l/r,ii.e:fa muitiludine yidcs,ad eam quoque ipfam imttadam^tiitum .tftmuias,in. queml^tmintmum) in-fcriptam effe eirfmodiffeciaculi acerrimam abominationem decebat. Et adhuc mihineo-a hitur,qui M iffam reii^toms ffecte a:,diat,eum tGtidem,quo^in e.tperpetranti-.v, fiicriieporum confrtemfe apud hjmir:es,qutcquidanimt.:. Bto int.ii c.mat,profi ferilEcce demiim tdoit:m til:td,corpons qi<tdemfpcciepufilum , ajfecluque c.ndi- dum,fed omnium ion^e 0-pefttlenttfimum ^tcterrimum^adtan^endos ftperfti tioneffeciatorumanimos attoiltttir.Hutc dum ftfe omnes ftuptf.-.Cit aduoiuu.ity tu fimuL conuerfo in tpfum intuttu^yenerahundi^s proslernens. O perdit.tmno~ Jiram impudentiam :ft quicqu.tmeorum, qu£ facns ii:;eris aduerfi-i tdoiolatrtam prodita funt,ab tila jic deprehenfa conutiid ^ue dtl^recamnr i Q^idtnimfan hoc eft altud tdoii genus,qudm quod adorarefecundo Agis capite yet.imuri Quodft ita eft,C!'.r eiii.j Otitum minore deiiCto, qudm B.thy.oniC£ iliitis ft.ttu£ cenfeam:tJ quem tamsn tres tiit,quosfuprd rttulimHS^Ifraciitx^f^^^ifjorte,^ ex.juiftto adf£- mttam morttsgenere,grautii< cxliorrueruntf Siyuiganbtis ac q:'.ib:.siibeto-tn- tium fupcrslittonibtis fubtffc proni.nttat Dominus tmmundi^iem non tan^en- dam,in tantafordtum (■ongertejiju.tnta hic ccnsl.tt,tot facriiegiorimcum.iiis yo htariqut iice.tt\Vt (tutcm omnes ^poilott fent(.ntia^s,qutbiis in idcioiatriam inue]ntur,yno lilo yerbo compieCir.m.r , non pojfc nos mcnf^ dimcnton.m ^ Chrtsli menf£yndfieriparttcipes,quts .idMifj..mid ffeCiare negeticutns altare tuerfaChrtsttmenfaerigitur.ChiHs epuiam dirtmpris ,iaceratis ,fordtd.ttu merf& ChrtifiepHitstnftrui u.:tn qua Christustradi:cttisr,eiiis morstliudtttir,excxra- btlepro Deo tdoium fuppomt. r,eam yocare d£montort:m r^.enfmfppudeL uCac nonpottU'S,qu)dtarit£tmpieiattsmereturtnfien:i.:,no:(urii txcogtithimti: alt- quodnomcn^quo deteftabiiin,s c^uiddam ftfitri poftit)exprtrr..itur. Etftne de eo h^fitare qwmodo hoi?nni!mnonprorfns cxcis inmcntern ycni.tt,yaide miror,ttn dimoniorim mcnfam appciiare M>ff.im debeant^td quam ex-xdificand.imftcr-
l 4,
,5 I O. C A L V I N I
nendcimque ^omnes dmonum techms,machiniis,copias concumjfe,fUne conJJ)i~ ciunt,
Veriim,nou<e rurfum amha^es ahalijs mihi ohtenduntur. Namtorum nonnulli,qui olim,ciimincomuni errorum lahyrintfioyerfxrcntur^facerdotijPa.- palti oleo imnCii fuerunt,inyeter'i4 etiamnum harinficrcorihm confidurit : ^ quanqti.-tm deynico <£tern6que Chri^i facerdotio, Dei benefcio , prdnlarefam cdoili facripcarenihdominm per^unf.idqueyt impune fibi liceat,po{tulant. Im pudens fane poiluUtmnempe^tMiffa prx.effe ftbicocedatur.cui ne interejfe qui dem Chrislianu hominihnSfiandiii^Validifimii rationibus cotendo.QuM tamenad eiahcdum ar^utioliiine^ant,audtre,reft{tareque ohiter oper£pretium efl. Quan do inquiunt;neque facrilegailla immoladt Chrifti cogitatto,necyanade pants.in Dei(tranfui-ne opinio,neque earttfuperjlitionu qux, Mtffam ipfam impiam^fa cimt antmvs noilrvsyila tnftdef.externt ritits,quorum repr^fentatione, indocioru iniquitati fatisfacere cogtmur,qualesfint, nonmagmperereferf.necDiro pof~ funt,quo minu4pro Miffa fancla DomtniCoena celebremus,impjdire.' Nam nimi umperuerfa islafaerit morofitasiM tjfam e^iterna ceremoniarum larita leu/biif- queduntaxat ineptijs ^.fimare/no prauis opinionihus acfirrilcgvs mendacijs, qui hm in rcbus fitam cjfe eitis imptetateomnesfatemur.Omtjfa tgitur ojferendi men tione,fuperstttioniim omnium~)ianitate fubiata,fi Coenam Dcmini,qm modoper iniqiiOsfecuitmores iicet,coierc nos nilnl ambtgttur,Jr'iuoi<ts quajdamceremo- niarum nugai,tngent'nfrelerii iniiar infeclari perqttam indignum ejl . .yjtf eo- rumq^.emptamtx aduerfo aggredtar.CoEnam Dominifuts (^ipft/n ceremonijs, nequaquamnegitgendts,conjtare,quodi(p* acxiesli magijlro ftdt tnftttutA: ^ fic inftiiut£,'yi proprta tffcntgermanaque Cxn<efjmbola,quthusfi(biatts,a<rn.Q fci iam iila non pofjlv.cutus permijfu tantum fe aifum effe refpondcbit,tlludvt nefcioqutd omntbus Coenx JymhoLis exutum ac deform.itum yjabuixque mavis quam 'ylltus dttitm myJlerijJimtle,Coenamntmcuparet: Coenam effe Domtyu npo-n^ 'J ^£cuiUiJ^iYituaics_cptias,non incommune omn.es gui adfuntpdeics innirrnrur^
..,.)..■> ;;■- ^_^._,^.....^..^^.ntsaccaltcisf^hoiaEccieft£ proponantur,^ promiRin 2 ■ ''<;d4ta ejl.enarrentur,^ acguifita nobts pcr Domintm-ir- ^ .
■»//^ in qua nes,quibusohus
temyittegr.itta__pH^'fftuy.Hoyum tumihtyeiminimumapiam in Al tjft ojlen des iac non potius aduerfi,contraque pugnantia omntai Tuigitur .tut Dcinomi- nejlolida hominum tcmeritate excogitaiam infuifitatem tnjignics ,a»t CoenAno menadcircuiatoriositifHs,inqutbusnulltmeiitsyeJtigiumappareat,transfcr^s? Tudenique fub dtahoiic& M ijja imagine Domini mcnftm repr£fent.ibis'^ Tu in quo Dominpimonem ignomtniofe '.raducAS,in eo te ciiis Coena.n coiereperfu.xde- tps,q:ut nos .xd pr^dicandam mortemfuam nomtnatim exljortaturf Quid tecum tacite demttrmures,a nemtne exaudttur. .Atcum totiits corporvs ailioneficrijici- vmeJfe,qitodperagis,diferte pronunties ,idne ejl mortem Domini annunttare} quam,ftftcrtficijs iocum pofifereiquit,yanamfutjfe confequitur.Et curnonfe- meicauiilis eorum omnthus,quodJactle eJt,yiampr£ciudo f Popuium enim,qucm fahiil^fuxJpeCiatorem admtttunt ,adfacrtjicij cciebritatem conuenijfefctunt. Huic quod expeCiatfacrifciumpr&flcnt re liera , necne,ad rem nihii pcrtinet: ccrie quodeiHS optnione facrtfctum haheri yeiint^exhtbcnt. ^dflagitioftm idolt adorationem paratumyident: adorandum,propr^s manibfii,ijfjt exceifo ininco
ftatuunt
EpisTOL A i: "^
Jlatuunttqmf eajclet» Jimul manus ^ ad Deumyiuenuin extenJere ,(<;;» ^dpro fiituendum idololatrxpopulo, <juo cum fornicetur,idolim attoUere pojimti Non hic dic<j, quodfidtxerim,an refcUere ipfi fat prohe queant, nefcio ; ne minimar» quidem pictatt6 fcintiUam fouere eos ,iiuihw ad ncfaidi adco jlagitij gsQiortcm tnanus fuppetant^quos non inter medios faltem conatM , yires omnes acnernide- ficiant,quthni nonmembra omnia horrore tremant ac lahafcant. Sedidfolumdi- cm,cui poiihac inftiando non eruntiliiam tUam ,qua fe accedere ad Domini Coenamia5iabant,ab einsaccejfu tantum ahdttcerc,quam hxc interfe duo hno-e differunt,diuin£gloris,flrenuum pritftare animofiimjue pr£conem: ^ prrpt- trandtifacrile^ijsducem,prxfidemiaufpiccmfepr&here.Stmuletiamreliquos ob~ tejhr^uibtts^fi quis eos ,quodad audiendas M ijfxs ingredtantur ,accuJct)reJhon^ fare mos eJl,M tjfe. dum interfunt,fihi quidfacrtfi. ulm feorftm dcbUteret, cura non effefed eam fymboli tantum locofeaccipere,quoperindeacftfanCt£Domint Coen^interfnt ,mortti eius memoria exerceantur.eos, inquam , o bteflor, poft hac nuUa^t potiu4,quam hac mifera excufttione l>tantur:neque(y: J^ero) ■vtentur. Siquide cumanimisfun reciereputet, quam fitytrunque multU modis abfurdum, ^monumetHmmorttsChriJlifacere Mijfam,qu£nuUa,nifiohliuione omni peto remeius recordationem hominum animis ajf.rat (ytpotequ& yim ciusyniuer famohliteretacfepeliat,cumfummapr£terea Chrijli ipftitd con^umclia contunda fit:) ^ eandem dicere fibi propemodum Coen£effeloco,inqua tantumab annun tianda Domini morte ahfunt ,ipfamyt propemodum ahittrent. Namprimum auantum ad Miffam attiuet,q.ioqu6 yertant oculos ,quidfjeclare pojfunt ,quod fibi xtemxiUtui fan8ifcationt6,-.ufi>ti£ , redemptioms,perynicum Chrijliftrri^ Jicium part£,memOiiam fubijciat ? qtiod yr^icum facerdotcm effe Chrifiu,)i, nuUoconforte,nullofucceffore ,doceat atque ojlendat? quod eim morte perfe- {\a , qu£ infalutem nofirffm erant omnia , tejletur? Et quo igitur iure Mif fa eitii mnemofynon cenfeatur, cuim nec apicutum proferat? Porro quodjefe aiunt eundemfere inde yfum,quem e Coena caperc : ampltjiimum ipfide fe tefti- moniumferunt,nthilfeiUic mcditariminus,quaml/tglori£ confcftonem Chriflo Domino tribuant,ad qttam pr^fcriptislferbts in Cocna^yocanturfdcles.
Eiui autem difcrimtnis,cuittf Jfecte prxjenti/s idololatri£ rationem,a ye- teriiiUii*s caufadifiungereyulgo conantur,quanquim exemptam iam plane bo- ntsyiris omncmduhitationem arhttror,quale id tarncnfit,quamlo ita nosft^uros recipimtn, &* quorundam fortefran^end^ ohfl trk.it toni expedtt, conjidcremm. Cur tot execrationibm Jancitum fit olim a Domino, ne geH.tium fuper{ti:tonibu,s feruifuiyllofe modocommifcerent, ca:famfuiffe aiunt,q^od tUc idohs hahitns honor cum falfis dijs mxnifcfte irthucrctur , diuinitatn quoque honorem ayero Deo ad tUos transferebat: mundum qtttdem, non mintts abominanda hodicquefu- perflttione infanire ,ceremonijs incptire £que propc,fioltdtii^ fatuh: yerum hoc interefje,.quodquaies tandem cunque ceremont£ isl£ftnt,quta tamen Dei nomen pr£feferunt, eiufquefuntcultut defttnat£, easft qms perucrft fuperfiitioneya- cum folutiifque yfurpet, nihHdeyera Dei relto^ionc fttdcro^aturns. H£cftde tnedijs ritibm,quos docendi caufa,indtfferentcs nupcryocaui)ms,dtffutarent,eo- rumpermifiioninonyehementerrecismxrem..Atcumedi quoque ccrcmontascom pleclantur ,qu£ mantfcftdfunt irnpictate ac nonfcrcndo Dct opprohrto iiflptci, quam infcite rattocincntttr,pauas e ScripturapctitiS cxempiis oftcndem,v,.Ser~
Nume.
,8 lO: CAI.VINI
pcntem illum Aneum^qui ponquam-^/fumpy^fiare deftijfetjcuius caufn fuerat ex ''^ citatiHjposlerti etiam, quh <etemum ejjet fecults omnibuidiuini henefcij monu- wetum yreliclHS fueraticum fr£pojiera patrum imitatione a flijs pojlea coli ccEpttt6 tffet,eundemfemper optims. religionts prAtextim retinuiffc quvi dulntetl pafiimque ^-vul^atumfuiffe , ^ obiinuiJfe,illam fummi Dei ejfe ima^inemj qux in eitts gloriam adbrandaforet? Quhdjieorum quempiam,quos tumDomi- „ ntnprolahi m tantam cxcitatempaffusnon erat ,narrdrent HiUori£,procul om- ni fuperjlitioncytantiiml/t puhlicxpopuli infani^fe accommodaret,genucoram idolo lUo incuruaffemoflriim opinornemo fuerit,qui non confcjlim tUamfmu- landi improhitatcm dete^etttr.i^ fane commmi piorum omnium ahominatione dtgna €ffet.^t nif nohts frujtra hlandimur,nihilo nunc leuiore flagitiogcnux corampanis crufta incuruamiu , quam tum inflcBere coram ferpente licuijfet. Quid^^aron ciim yitulum a fc conflatumpopulo ifrael oflenderct ,ac imforte diceret eos cjfedeos,aquthit5€duBicJfent e tcrra^ytiEgyptt, nonne tUeferioaf- fcntichat.uriHcmpe Deum,quem redcmptorem fuum iihertaiifque nuper acquiji- t£,yindiccmnon abnucbait, in l/itulo tamcn cemcre yolchant: quod prope Jibi adejfe non conJidebant,ntfi prafentihus ipfum oculti intuerentur. Itaquefolenne Detfacrum ciim ah .Aaronc mdncltim cffct,nihil rcftitabant,nec dcprecabantur: fcdquam Dcoyiucnti o-loriamdaiclfolchant^cam coram yitulo ceu Jpe^ro eius quodam,perfoluch.tnt.ToUantytrinquc,yt lihet,fuperflitioncm omnem : nonta- menfatius idcircofuiJJc,aut tolcrabtlius,coram hocyitulo honorti caufaprocide rc,quam corambouc ^Egyptiacojdxerc certe fuftinehunt.I erohoam quoquequo -vitulosfuosconftlioJitfahricatus,ftqu£rimus,neque nouosjibi deosafciferein animo hahcha,'iequejic aDeo planefe defcifcere cogitabat:neque D ci modo re- lio-ionemnon ajfonabaturfcdncfanclas qutdtm ceremonia(,qua6 pcffundare co~ nahatur,mprobahat:fola erat dijj:de:ia ,qud(, hominem in hanc ame.tam prxcipi- tcmferret. Nam(itmiUa,quamnobt6 rcfert facra Hifioria,anxietate mifere dijludrct ,ncT empltrc lioionc ,fanC\aiue maicflate taBi plebiA animi , ad Dauidis domum^ndc dcjtcerant ,rurjum inclinarcnt,nouos excogitare rittts 'yoluit,qui hus a Templt conjpedu ahftraCios,ftmularegno ludaico paulattm alienaret. Vi tulos er^o cumprofcrrct,non apriorc Dco ytadiUos deflceret, hortahatur tquoj fnturum erat omnium aurihusnimisajj)erum:fcdyeterem ajfuetiimqueDeum^t tn tU!i(olercntjcdocebat.HucenimiUaJj>eltabat oratioi Vohtiyltramodum in Icrufilcm afccnderc graue efi.O lfracl,hi funt dif iui,qui te eduxerunt e terra ^Eo;ypti:tUisytperfuaderet, non fe exterminato prioreDco,nouitium aliquem infcrrcDeum:fcd modum tradcre duntaxat,quo minore molejlia iUum ipfum ado rarent,cuiHsyirtute quondam fuiffcnte mtfcro .AEoypti feruitio Itherati. lUe yitulorum culttis,qnantumm £terni Dei nomine pxtcxeretur , qualtifuerit,a- hundc tcf.-intur Profhctx.Vtcunque ahcffct fuperfiitio,ytcunquc a^iituli^^iene- r.tttone interior cogitatio ahhorreret,innoxiipsejje nonpoterat, quicunqueinBe thcl adfacriflcandum afccndijfev.quam Dei licrbum Bethauem pronuntiahat. Quodjifceiefii tUi:nos tifii fctlicet,qui panti micam,ftmulatqt^e impij facrificu- li dcfiinatione jdcuotatmmoUtioni fuerit ,nobis pro Deo cjfe projitemurflam ^ Samiritanorii r, lioioneno ob id imitari no liccbat omnino, quoddeorttejjet alie noriicultu implicata.fedqmdprauo tUegitimoq; DeicultupoIIutaforet.Inhoc,
tm
E P I S T O L A 1 : 5^
miFrater,in hocfaJlimur,quoddum immunddf perfe ^ facrilegits ceremonitts ef~ fe nonputamui , nijtqu£ Gentilium deorum nominibmpalam fnt inftrnitd ,fa~ crofanClumDei nomcn profanare,fummum ejTt ftcyilcgium obliuifcimur.Pro- fanatur autem non magi6,dumfuppfttts alijs dijs , plar.e ipfe repudiatur : quam dttmcommentttium tUi quippiam,quod eim maieiiatem tnhoneretjafftno-itur.E- ant niinc, qui ad mijfala tUtus e pantrio Dei confpecium ,genuafimuland£ reli- gionis caufa inclinanti^ lcuius fe delinquers laclant ,qiiodfub Deinomtne ido- lumadorent.^Ac finonillapotim nefariafui riominis ifurpatione bis irrtderetur Dominus:qu6d (^ eo nihilofecius reltdo,ad idolum currttur,<^tranfire ipfe in panemjingitur,obfcuro acyelutmagico murmure incantatum.
Porroqhodomni impiarum fuperiltiionum communione ita pr<ecifein- terdico,idin eampartem nolim accipias,quaftearum rerum ttbirelio-ionem tniici am,quas yeleffugere omnino nonftt in ttia pofitumfacultate,l/el libeyasalioqui effe conueniat . Neque entmfintra ttmplorum omntum,qu£ quidem tftic funt, parietes ,injinita qkotidie imptetatisexempla eduntur,idcirco te aprimis eorum limittbui arceo: necfifmuLura omnta nefandtsfcrilegijsfunt dedtcara , ideo ea protinus ajpicere yeto.Quandoalttrumfine noxa eft:alterum,pr£ter idquod ni- hil obeH,fimulac pedem domo extulem , ( tanta idolorum multitudine refertx funtytis omnes) tui arbitrij efje difinit . Te ergo yfque adc ofuperftittofum ejfe nolo^lit templimagutn^rejfupcdem , autfmulacria^ecluma^n oculumpoUui txiilimes ,quamffveliUurn tnl/ul^arem quemuis locum tnferas, yel hunc in ru- dem inform emque aliquem lapidem conijcias.Veriim enim^yt iUa tibi ejfe permif faaudiSitta neyltra eius Itbertatn modum,licentia pro^ediaris, etiam atque eti- amreputes.Hunc modumdejimre non improprie mihi ^itdtor^citm abomnitny niuerfumfacrile^iorumcommuntone abiitntndumttbi doceo. S iquidem per com munionem ,non fmplicem loci proptnquitatern(qu£minime nosiUis impltcat) fed tum interiorem confenjiontm, tum externam quamuis tedijicationemj quairt iUorum approbattonem fubfcribatur,inteUigts . Confenfu ne iUvs adh^refcant, qui ' modicayeritatts luce funtirradtatij^Mx eii timedum.lUistUts teiitjicationtbus fcele(i£ participationis laqucufcfe induunt:nec inteUigunt,fuper{itttone id, an caUida ftmulattonefactant,ad rem non pertinere. Quandol/troque pariter modo ^facram Dei religionem ludibrio hahent inter homines , ^ exemplojuo par- tim rt dium tnfcittam ,ad o bfitna tiorcmperuicaciam conjirmant, parttm imbecil- liumdubtas h^fitantefqueconjcientios labtfaclant.Communicarelibtyeti^t^po ^P'»^^' ^» ilolu4 operibti4 tnfruQuofis tenebyarum,fimuladijcit,lit pottn^ knobis redarg-u-
mtnr.QuapoiieyioreparticuU,quidperiUamprioremyoliitjfet,explirauit:ne- petumnosflagitiojis ac iniqutsfacinortbtts communicare,ciim lUanobis placere quoquomodo ftgn ijtcamus . Vndcprofido abfquc dubio per^ icis,ab tfiarum abo^ wtnationum,de qutbwnobtsfciTno efi, inqumamentts eumje dcmum prxflare im munem,quinuUamearum,neJiclam qutdem imitationcm infejufcipiat:c£terum, qutfe adeum modum abQinentem pr£sliterit,eum necafpedu, nec tno-yeJfu,'nec yicinitate,yUam adto yelnoxam^liel maculam contrahere , "Vf ex eo coniianti- amfuamDomtno magis approbet,quodhoftiltbiis copijs circunfeffw, expuo-nari tamenfe nonpatiatur.Hac rattone Paulo licuit,tUi:fa pttta.e,non modo circum omnes ^themcnfium aras obambulare,edqHe loca pedtbu^ terere , quA effent miL '^'^°' '7-
go I O. C A L V I N I
le impietatumnotataye^il^s ,^recentium forte facrifciorum odnrem adhuc referrent. Veriim oculos huc atque illuc circumferre, ^ Quid in ynaquacjue ara. infcriptum foret, curiofecontemplari . Non enim adfngula deorum ncminafcfe reli^iofe incltnahat,necquos infalutandis fuls fimt>Ucrii ritns ohfeYu.ihant ido~ lolatrx, repr£fentahat:fedfuperf\:itionum omntum negleBum fr/fcferens ^recjui- h&o. »8. rehat quod tandem reperitpnnde ad tUufirandamDomini gloria,yelut ex aduer- fariorum tahulis argumentum proferret . Eadem ratione periculumnonfuit, ne confcenfa naui,qu£ infigne haheret Geminorum, aliquidex eadcdicatione pia- culi infefufctperet, cum itafe^ereret^mllumytfupcrjlitionls ritumcum impijs ipfum cotnmuntcare facile appareret . Neque enim,quodalios ex more epffeye- rifimilecfl, arhitrari poffumus ipfum,aut fuhpnmum in^reffum deos tutelares falutajfe, atft folitentema portu,fecundam ah illi4 nauigationem petijjfe, autpe- tentihtisfuccinuiffe,quafi in eorum precattonem confcntiret. Quire nequofcru- puloyan£ Gentium dedicationes animos nofiros impediret (acfiefficerepoffenr, ne ijs reht46 yti pure liceret,quas in yfum noflrum Domintu fanclificauit, modo ne perperam ahu:amur)nomt natim exprefit Lt(cai,Paulum illos CaQoris ^ PoUu- ct6 titulos,quo minm traijciendi caufa,nauem ilIUconfLcratamconfcenderet,nihil reformidalfe . Quod duhtum ncmint fut rum erat ,tacuit:diiigenter hoccauiffe ac tr£flitiffc,yt quod Chrtfiiani hominvs erat,ab omni idololatri£fj>tcie qttam lon- ^tfimeaheffet.
Quanquam autem{qu£ tna eflerga Dei ■vcritatem ohferuantia)fenten- tiam,quam tot diuints teftimonijs ohfignatamyideas,tihi iam plane prohatam ef fe confdo:quando tamennontihi h^c ynt fcrihuntur, aliorumyt me rationem f- mul hahere patians ,ahs te peto. Qtios ad concedendumlieritati aliquanto effe in hac cauft dijftciliores quam oporteat, minm tdctrco miror, quod infuaueillts tn- o-ratumque tjfe non duhito,ahca , cui diuplacideque indoTmiertnt , indul^entia, excitart . .Ac mihi faneyidere tam quofddmytdeor^friuol.tm intempefliuiimque hanc meam morofitatem irridentes , qui remnort itamagni ponderh perindcyr- geam,acfi in eo cardine tota reli^ionis Jummayerteretttr. Nam ^ ipfe quof- dam memini ,quihufcum de hac re mihi oltm Jermofuit ,cum prcfius meinftfiere yiderenr,qu,am ytfuam caujam re6la ratione tueri poffent,ad hunc confu^ere lo- cumfolitos-yt nunc temporum foret raiio:nondum a yefcindcndvs gramoribns<ve rcqueferiji malU tantumejfe otijnohis,yt de fr.ualu ifhs delifit^, ^yelut mi-' nutis n^nijs yaldcfollicitos ejfe nporteret . Primitm hanc decere (ffe curam , yt yera in hominum animvs inferatur ac coalefcat piettn,yt mores ad pietatts regu- lam exip-antur ac formentur.yt denique tota charitate,manfuetudtne,patientiit C£te;ifque S ptrittisdonisyita intingatur.ldyhiconfecutifuerimus,tumforei- doneum tempm adh^c letitora dcfcendendi X anta contra peruerfitate ejfe hodte quofdam ,yt ciimyna Mijftrumac ceremoniarum ahominatione totam religio- nis noftr<e yim defcribant , quiduis i'i- homine Chriftiano ferant pottus ,quam Miffam ynam auditam:eum yero qui a M tjfajlrenue ahhorruertt,etiamfinul- la inreliquis yit£ partihm mica pietatis eluceat , folum Chrifitani nomtne dt- gnum ^ .tgnofc4nt,i;^pr£dtCcnt.Talihii,s obieCii/S quidtum rei^onderim, tefles lUi mthifunt,quos dico . Verlim quoniam nonnSUos ,yt dtxi ,fore prosficio , qui nunc quoquenondijiimiliternos accipiant: hacftta ratioctnattonc paritm fepro-
fce-
E P I S T O L A I. ei
jiccre,yt inttUigdnt ,faC{uYum mejjicro . Eoi igitur omnes hoYtov,^Yimum^t o~ mni contentione pofita,fecum diTptcia.nt,numpYO facili leuique delifio fitducen .dum,QUoP((ulm Dominumadpu^nam prouocari,quo adueYfus ChvifiumpeccaYi, quo menfe ddimoniorum communicaYi,quo ChYiffi menfam repudtaYi tYadit. Si le- ues illi,factlique digni yenia Lpftv.-.fiagitijs ac fcelcYt bus defniendis , qu£ digna tandemyeYboYum gyauitiU YeperietUYi Hucfi ohlique tUoiPault obiUY^ationes detorqueYi aiunt,quoigitUY diYigt poffunt,non yideo. .yicerbum iUum ilylumin eos ftnn^ebat,qui ad edendti hoftiaYum reliquias ^fefln idoloYum epulis <:fide-^ bant. Deum ipji de confcienti<efu£ innocentia tefiahantuY: quandoquidem con- tempta Gentium yanitate ,nihil alind quam yefcerentuY puris Deicreaturis, quas oratione ac gratiarum aclionefandtfcari infdelium yfum noffnt.Excipt- ebatillecontra, conf ffum iUum infdclium ,adfimuUcri cultum cduenire-.folen- ne illudepulum,idoli nomine^Yatiaque infiitutum . In ea eYgo ^ conuentus ^ epuli celchYitate quifedeYetj^tcimque animatus apudfeeffit ,id tamen commit^ tere,ynde (^ idololatYaYumludihYio Dei gloYia exponcYetuY ,^ imhecillAfra- tYUmconfaenti£fuhueYterentuy:q!iod(^ tUi conforte.n adfmulacrt futculcum haberefe Chriflianum hominem autumarent , ac gloriaYentur:^ hi cius exemplo adtdcm agendum,qu,inquamnutante')/acillanteque confctentia, audacesferenf. Qujd autem ifti noftri? ^dMiffam,quam longo yarioqtiefacrilegtoYum appa- ratu tnflYudamyident jConuenitmt:^ conueniuntcum multttudtne ,quam perni- ciofaMiffe perfuafione mifere infatuatam norunt. Cuitis tamenfic c^citatem fuperfiittonemque intMmiferanturfvt exteriusimitentur. Pancm quem idoium reltqun effe fciunt^fimulcumtllislinoque gefiu^^enerantur. .An nonhtcz^Chri fti crucem apudems tnimicos deridiculoproftituunt , ^ infrmorumfratrum htn- fitantemfmplicitatemexcmplofuo ad imitandnm conCutiuntlNon efl igtturcur hincfux prxttaricationi moUiter blandtantur^aduerfus quam tanto l/erborum ful- mineexardere.Apofiolumyident.Qutd,quodaprofcfviiuratifqueChriflt & £-i ttanvelij eius aduerfarijs jhocl/elutt pio^ntts ahnep^and£yer£ pietathde jetxip^ii intcUi?unt:Hic enimtUuhctdie adexploYand.im yni^fuinfqnefdem, L-tfts LyA diits eftiCuriofe ohferuare quU Mijftm audtat ^necne.yt in yno Mijfncultutaci- tam nefcio guam profcfionem accipiant.qua in imtuerfisfias ahoi!, in.itiones fc
tnel iureturCVnius Alijft contemptu^corruere eafdem c'^' tnterire cxijliment.ile- Jpondeant nunc mtht bonafdetJliMtffarum alumni ,quihufum milit qiiinjlto efl^ dum capitalthus yerbiDei hoftihin id concednnt , guod iUiS ahturand^yer^ rcii gionis fjmbolumejjenon ignoYant:an non hoc,ceii dxto pignore jUorum fcj~e exe~ crabilireli£ion£obligant ac deutnciunt?Non entm iamqualn tpftpcrfitfitMi f.£audientia fConJiderandum fclum dic6,fed qkantum ponderts cumfuisctrcun- fiantijs appenfa fecumferat.^Esltmandam autem tanti cenfeo , quantum impi- orumimpYobttati in ea dare^iolunt.Sttnobii iUe in exemplum Eleaxjrus ,de quo MachahAorumnaYYat hifloYia^tUa item,qu£ ihtdem YcfeYtur ,muheycumfepttm j^^„{, futsfilijs.Omnei ciim pauxtUumfuiU& carnisguftando, yitam redimere pofjent, i^^eliode cxtremos fubiye cructAttis maluerunt , quam etU6 foporcm ,hngu£ ad/nouere . ^^J^ QjtpYum omntumfifacium perfetpfum JJ>eCles ,parum aherit qutn tihi in oppcten. da yfjueeo temere morte, inftnijfe ytdeanturifn caufam diligenterexpmdas, grauijiimamfuiffc rationew inuentes,cur adf£utfimx qu£<^ue perfercnda fupplf . , G
in
.mi.6.
i^ I O. C A L V I N I
cU dctnntpotimfeff,<iuamtnterdiaiclhigufiucontaminarent . Fateor infuilU
e,
ifu nthilofutffc altoqut plm rcliiionis, ci»am in manducandts panihtps propofti- onts:qutbustamenvrienttmfamemdepellere DauidinuUopiaculo Ucuit . Verum cumimpitM tyrannus,qui non Dei legem modo ahoUtam, fednomen quogue.peni' tus extiadum cuptehat,iUts inilaret,-\t hocfymholo ahohferuattone Mofatc£ le- n-j, ^rjlrfrnfet£^arentur,yeputaharit,id gnodres erat: nontn yna dunt]tyrtt^. TZ^nniou'fiolfequerentur,\iioUtumiri a fe lezem:fededitum tri teilimonjum. runneumcum ymuerfafua lep^e ahneo;arent. Quo faCium efl,!/ 1 cumfan6lo iUi \yiro ah amtcis carnes aUxfupponerentur^quoi pro futUtsederet,ne eaquidemfi- ^tnulationc elahifuftinuerit , quodliidehat eandem femper Det aduerfariJt hU- 1 fhhemiAtefferam fe daturum . Non efl , aieha t,£tati noflr^ deco rum , fingere: quo muUt adolefcentes Eleazarum nonagenartum , ad yitam aUenigenarur» tranfiffe arhitrati,0* ipfpropter meam ftmulationem , (irproptermodicum cor~ rupttbiUsyit£ tempus dectptantur: atquetta maculam (^ execrationem me£fe~ neduti acquiram . Nam etf in pr^fent t tempore hominum fuppUcijs eripiar,ma~ numtamenOmnipotentis,necytuus,nec mortttus effugiam . Qmpropter-Mtx fortiter excedendo,aga quod xtatemeadignum efi: adolefcentihns autem exem- plumfortereUnquam,fi prompto antmo acconflanter pro grauifimis ^fanclif- fimis Uo-ihus,honefla morte perfungar.En proftclo ,non dtcam appofttf^imum e~ xemplum,fedexprtff.im imagtnem , quA nohvs ad yiuum referat, qtitd ftt, ad pla- candos Euano-eUc£ 1/eritatis aduerfartos,Mif]am aHdtre..Ad h^c^ytl/t iflttd^yi- tij in minimu malts haheant.fi tamen ^ytttum efje,(^ diuin^yoluntatistranf- vreflionemfatentur, quod negari non potefl ,non adco nthilo diflimaredehent, ytnohi/iprope permiffumfaciant. Quanquam enim fi inter feipfa conferantur Deimandata , alterum aUero prxponderatur ^l/ht tamenahtUa coUattone dif- ceRimw ,nihd tanti effe nohis dehet ,quodnoneorum poflremo facile cedat.Sic e-
M ntmipfe qmque Magiflerfu.tl^ocedocet : Qu^ivnum, tnqutt , exminimu ifUs
mandatu foluerit ,(^ fic docuertt homtnes,wtnimti4yocabiturin regno Dei. Vi- demtts hac or.xtione genm tUud Doclorum direCie peti, qui fic inter Det leges di- flino-uunt,quafdamlit leuiores effe doceant ,quarum contemptui factUtisftt in- duloendum . N uUum fore numero in regno coelorum cum audtunteum ^quiyel ntintmum ex Dei prxceptu contemptibtle fuafacihtate fecerit , qua confdentia diilitare adhuc audent,omtttendam tn pr^fens eins mentionem , in quo yuloo ab ommhttsfere deUnquatur? Nimirum hxc humani ludtcij eflprauitas , quale ijfum ftt ijuodtuhetur,opintone fua,non Dei yolunt.ite expendcre.detnde tnfolum pr£- ceptum intueri:non aduertere intertm (quod maxime referebat) Deumeffe Itgif latorem,cuiti4maieitaslemhits etiamtUu,f tta yolunt ^tranfgrefituncuUs minua- tur..At')iero Dominu^ ,yt huic prauttati ohuiaret,doceretqi quam nuUa Uoisfux particula eleuanda cffet a nobt4,yolumen maUdiCitonu in yniuerfamfaciem terr£
Zacha.5, eo-reffum Prophet^tnl/iftone of\endtt,quo furtum omne t^o.nne periunum pari- ttr condenaretur.In eandem quoquefententta ah lacobo dtClu efi.Qut-vetHit oc-
^*'"'* ' cidere^yetuit ^ aduUerart,^ furart,Qr alienacocuptfcere. Quare,quitotale- o-eferuaueritft ojfedat inl/no,faCius efi omniureus.Sic fic infttuedt erathomi- neS:,nuUum tjfe tn Deipr£ceptis,quatunuis extgua de re pnectpere^Vtdeatur^quod nonpiufQuamfacrofantlumnobn ejje debeat .N am dum ttayel minit»direi(cuias
ta-
E pisTo t A i; ^
tttmen ohfcruationetnhge fua mandauerit Dominm ) negligentiii in hominnm dnimos infimatururrt^itpauUtim ^fubftquitur legisyniitcrfe ac iuflitt£ cot% t€mptm.lnfiilfosill-)s,cjuoui.tHnt,rcligtonisdefcriptores,fqHttamcnfmt,quito tam ipfam intra ynainMiff^ ahominattonem itmitant,ade'o tucri mihi in animo nonefl^yt ettamcorum errori fortiter refiflendu ccnfeam: necprofdelthm agno fcendos dixufa, a qutb.i maxima ex parte pictattsl/ufic eneruetur.Nec-HC t.:men (i prxpoilere agunt,du>n otam reltgionem mimma eitis portiuncula tcrminant, idcirco non 0* iiU,c^uxntuUcunqne eflportio, intercius vartes contincti.r . ^t ifli dum tantoperc JHtjf^i^n dcteftarinon oportcre ex eo coUtgunt^ quod quidam pihil aliud effe pietatein ftlsu autumant,quam eiusditefiationem:pcrindefaci- : mt, ac ftquisfi-.rtum ^homicidium contemncndadicat ,qh'odqui in itifa acerri- m hodte yindicant,.tdulterijs,perturijs,hUfpf)tmijs ignofcunt.NonJtc Dominus nofler. Nam cwn P liartfeortm ^ Scribarum hypocrtfin cafttgaret,<^ui fic minu Luc.u. tifsima qu&^ue legis puncla confcftahatur,ytfummainterim capitaprxterirent iudicium, mtfericordi.rm, (^yeritatem:nondocuu,tlIis omiflu , hi&cfacienda:ftd hdcferi oportuiffe, iUa ycth non omittt. Itar^ue honts quidem iQisyirt^i hocnon admo,quineoruminco:ifiderantiam lurc rcprehertdant,qui adc&tcrayitiacon- niuentes,^ pluranumcro,^ pon^derc grauiora^^^nam MiffAdueQationtm le dibfis ac manibml^rgcntiyeritm fi pr£^are yolunt quodpar cfl , nonmodoyteo- rum errorem lure rtprehendere , jcd in melius etiam corrigere cxiflimentHr : non id toUantyinquo iUinimium h£rc»t(cjuandofne piet.ttis tadura toUi ncquir)fed dur/t non ejfencgligcndiim CQncedunt,aiia quoquetffc non mimtscur.:nda com- monefaciant.Vidcs profec{o,mi Frater, qunmi.iie toti^is hiclocns patebat , fi irt €um or.ttione exciirrcreyoluiJfcm:fcd quvnam mc ay^ere cum iUu hominihai coti pdo,qutycritati fmul iitque ipf.m agnouerint,manii4 fint daturi: mihi nihil ma. tori fludtofutt,qna./i tUam ipfmyeri[atem,quafumma poteram hr€uitate,tndi
care.
Equidcm nequc etiam mepr£terit,qutts pr£terea fibi adpa 'padam carnti ^^ ^^ ^
fux, mollitiem,a!ijsad igna..iamanimtfui obtegend.tm,dcliciasfacereJoleant:Se ii-ihil fibi pcrmiuere aii.nt,nifiquod N aaman illi,militi£ rcgts Syri£prxfciio,4 ' ^^" ' Propheta Domini Eltfeo conLcffum fuerit.Nam iUc ah idolorumyanLate ady- nin4 Deireligtonem cduerftk;coi,fejfufquenuilum cjfe inyntuerfa terra Deum, fiifi Deum Ijraeltcum tamen rem Imam fibt a Domino ignnfci pt^tijJf'C,fi am Rtgefuo mtemplum Remon ingrcffm,illtc ador.xret:cump.tce ah ELiJtodimiJfis efi.St iUi,tn'-iuiiint,in idoli ttmpio non fuitnefas >-,dorare,iur nohn no,% iict.t Deum in ijs tcmp[t6adorare,(ju<e. cttunomtnt Junt dtdnata,etiamfi agire ali..d yideamuriVtinam in ctgnofccnda ojfuiffui reciit,.dinetam tjjcnt acuti ^per jj>icaces ,quain adcxqutrcndafubtcrfugia,ingeniofosfc cjfcprodunt. Vi.tm^o~ tim eamfequerentur,adquam tot Dei l/uctbm diftrte yocari fcaitdiu/it: quam tn, femitxm declinarcntneque fatis cognitam , (^y.^ups duntaxat homints ptdiint preJfam.Nam cumcditemqutdem m rcbm omnihmfingularibm hominum excn- pliA tnfijicre^fiquid peculiari Dci permijfuegijfe Itguntur ,non Jatis t^ttumcfl: tum^ero injidcicofflione.idinprtmi^ pcricuLofum, cuim fbi Itgtmynuf^u.J.i^e pro cognittont6,quapr£ditus efl,modo,Jtatuerejibi debet. .Ac idfane ^.ji ^ide^ nnt-Ego tamcnntflinNaaman extmplo, dij^imilia coriifacmcjje omni.x oSte.t-
r
^4 1 o: C A L V I N I
dcrO:,quin iUii fujffdo-ctur , non refiilctm.Sin contra planum fecero,totumid,cu- imNiiaman infimuUnt,aheo longifime ahfuiJfe,alieno falsocjue prxtextuyelim *)itfeexcufaredtfiftant. Qmd tffe ante pollicitMerat, <juam ilUdepyecatione 'ytertturf nulit^pofihac diji facrafaCrurum,/iiftyniDeo Ifraehjuheafollici tatione puhlicani fuiffe tcftificationem comprehenfam dico , qua(^ Regcm, ^ oentanSyriA i>niucrfxm,religioriisfu£ confciam faceret.^nyerocitm potentif ftrKtn Dynasles'quem quoridianiifacrifc^s deosfuosplacare oportehat,fi aliqux eorum relio-ione teneretur, ^ folitum anteafuiffeyeri^imile efi)n€ exiguo qui dem tfnirc in tota yita Utaret,tgnoraret: iml duhitaret quifquam,deos illos ahne cciffe^quos honorenullodi^aretur ''. QUid ergo pofleadeprecatur , fihiyt inido li templo adorare Uceat^.SimtdandA fipersltttonu caufa fi idpofiuUffe proharet ^aPropheta ohtintiiffe,yerhumnon adderemfed ft rem longefecut hahere ip- f% fxcrx. Hiftoris.licrha clamant ,facile hxc iamfoluiturdifjicuUas iprxfertim yhiconftat ,ficpuhUcataeiusreUpone , quaUter euulgaturum fepromittehaty nullum fuperfuiffe duhitationi locum , qtnn idoU omnia pUnl ^ contemneret, ^ execrattoni haheret. H£C autem tflpoiluUti forma: Sitemplum Remon in- oyediaturforte Rex metps,&mihi innixtts adorauerit ,tgo quoque fi fimul in tem plo Remon adorauerim , hanc remne imputet Domintps feruo fuo .1 llud de Re^e inillum innitente tam aperte , tamqne nouthiUter dt[\uir: fiyelnon ohferuanty yclahsre poftttimputant,yaldc funt hehctes.Nam inde citra controuerfiam col-^ lio:itur,nonaUam fihi conccdi adorationcm petijffe,quam guafe adRegiiincUnx tionem,qu£ fulciebat ipfe ^fufi:entahat,accommodaret.ldauteerat.nonidoU cuUi:m fno-ere ,ftd fua Re?^i offtcia ohfequiague reddere. Nunc fiNaaman imi/ tariyolunt ,ne fint lUiineo difiimiles ,in quo folo a mereprehcnduntur.ldfioi h.theantcum lUo comt.ime ,quo folo confequutHS eft tlIe,reprehenfioneytfuumfa fiumcayeret ne-.npe omni fe idololatri£ fufficionc priu^ Uherft:qua.mquf toto a~
^^ nimo ahiU!.'^f;iperftitionthti;ahhorreant,quarumittciderepoJfetduhitatio, tefl»
5"7 i tim omnium hominum conjcientijs faciant. idyhi pr^fttterint., tum demumyi-
ieho,fimne iUti concefftinps ,ytciuiUs officifc.t uft ,fiue in conatorum honeftandis funcrihiis ,fiue ntibtijs ccU hr.tndi6,ad M tjfas , aUaque eiufmodi profanaftcra in~
B.u.ff.
[terdum acced.xnt.\lam ^ exeo q:tod in epiftoU lUa legitur,qu£fuh leremii ti tulofertur , cd popuUim Bahylone exuUntem , nonnuUam fihi definfionem qut,- runt. Nam qucm.xdmodum iUic captiuo popido fuadehat P ropheta ,yel quifquis ' fiiitepijloUauthor^l^tquotiesinhumeni circunferri atireos (^ argenteos deffs "ii ideret ,turhamqueyndequaqtie ohjlupefcentem,ne iffe ecdem afficereturjlupo- re, fed adoram in corde fuo,diceret : Teoportet adorari, Domtne.Ita feaiunty dum interficuU huttisfacriUgia yerfantur, cordihus tamen ad Dominum fuhU- tis coo-itare tUum ejfe,quem oporteat adorari. Quafi yero ad interiorem cordisado r.tTionemdum tUosl/ocaret Prophcta,fimul annt'.eretnihilpericttUfore,fiyultu ad fmuUcrcrum cuUii compofitQ,Bahjlonijs intcrim gratifcarentur . ^tyero ciimnemo nonli ideat ,co duntaxat JJiedaJfe ipfum ^l/tquando minime Ucehat if- raeUii^^piddicimgentiufuh cuins imperio ac itigo degerent ,fuperJtitionem cohihe rc,fu£ t.in!cn reUoionis integritatemfihi priuattm in animt^futs retinerentmon ejl quod idoloUtrixfu£patronum honiijltyiri eltm idcirco aduocent . Quhd fi ad hancipfam ProphctA irminam rede expendere fua faCla inanim»m inducane
futr
E P I S T O L A i: '.^
fm fentet gUdio iugultt"t facile perjpicient, Quxlii tnim hic qu£fofnerit,imo
qm efje omnino po:erir, quiconfciencia intus Deo canente,ipfum ejje vnum quem
decear adorart , T ultum externdmque corporugefucomponere ad idoli adoratio
nem fufitneati Ipfos proinde interrogo,qua confcientia eodem tcmporn momento,
quo Deumfolum qui adorctur dignumejfe apudfe recognofcunt,tdola Ifenerari
fepalam apud homines fimulami Quid emm arcana ijla confcjiionc projictunt ,ni
pquodexternam illamfuam idololatrtam coram Dettrtbtmaliproprto antmi te~
fttmonioaccufant? Quare,quodtneiufwodiJimulandtimprobitate,Prophet<econ
filtofe ohtemperare iaciant,frujlra idmenttuntur. Neque enim ab illis quic-
quamplus ipfe exigo,quam quod ille(quifqt.u eJ}fcrtptor)f^ii popularibui impcra
bat : ncmpe-fit puhUd facrum Dei nopifnprnfinan dum ajj>rrii,nt.,tact,isanimi
■vorii ipfum afudfefanBiJicent:tantum ne exremiAft^niJirarionibiis, etn^fepro-
fanationii conjortes tjfe tejlentur.^d hxc,fi quidea Jtmulattone peccanf.cxeplo Paulijepeccare ,o£iendere conantur,qui non yalde diJ^imiltJiCltone yfu^fuerir, a&.'.u cum adrecolltgendamgentisfu£gratia,yotum,cHius ceremontam cum cxteru le- viA -i/mbnsabrjgatam ejfe nouerat,nuncupauit,atque ad id perfolueudumdeton fus,i(y exlegts pnfcripto purificAtm tn templofejitttt,fj)eclandumqueomntbui cxhibuit.Non hic dtcam,quodyel eorum nonnuUis arrijurum ejfe certofcio , nos perperam agire,fieam Pauli ajluttam, ad imirandum^nobis proponamm, quam tn~ feitci fucccffu, cajiigatam,minime fihi placere Dominus declarauit: quandocjui- dem rationem ejfe nuHam yideo,curhocPauitfacinus prau£rlltuiyerfuti£ inji-
mulemnf-Sedeos totocielo hic guogue errare dico ,qui innoxiam^nhllaque impura
Juperilitione aJperfamPauli detonfionc/n.cum facrilegts rittbus cn/npara.^dam putent.Namyt dcmus,N aT^rxorum purificattonem ^ ohlattonem idfaijfece- remoni^ gertu4,quod prodeunte Chrtjlo^ynacumreliquts Mofaic£ lefnji^urtie- uanefcere debuerit:quia tamen nuUum aliumin finem injlitutum erat, quamad referendam Domino o-ratiarum aClionem, acfacrificium laudts ofFerencium , cx eorumytique numero fuit,in quibm ^poftolo ad tempus licuit.,Iudxis [e lud£Uin ^r&bere,quo luddos lucrifaceret.Eadem f foret mijfarif facrificij ratiOyquxfuit eius oblationts.Ji idem ipjis confilium efjet, quod^pofiolofutjfe conftat,tgoJane ^ tan henignam aduerfm infirmos fratres manfuctudinem exofuLircrj ^ eos exhortarer adpergendum.Vermnquantum infit tn M:jfa Jlagttij, planmn a me faclitejfe confido . Qutdanimi haheant, tpfiftbi locuplettfiimifhnt coram Deo e- fies. xQ.iodyero tUupoflremumfuffugium eji, quam yanujit acfnuoLum cautUit fattifuerif^no yerho indicare.P Lunmos ejfebon^jsl/iros, Deipe timentesjohij €tunt,qui nuUa yeri cognitioneadhuc imbutj ,M Jfam habeant facrofanclam^fje quoqueinjratribus noa pejime alioqui yerbo Deiedoclos, qutbus nondum ta- mcn perfuafm Jlt,qua»ta ftt execratione referta. Etuiitaquc coutemptumjico- raipfis p><£fejerant,maxtmas l>trinque ojfenji&nes immmere caufantur ,qmhiu 6ccurrere,Cf}riJltanxfitmodcjiiaacmanfuetudin^. Bene ifiudquidtm,(i;*prH- deruer,fi efjet hoc fcandalts obuiam ire,ficcauerenein te incurranthominitn ojfenfiones,y; fimuLeorum pedibj4s fcandala infiruAs, qutbusin Chrifiumipfum tmpin^ant.Etquidaliiuiagunr,dum opera/»dant,ne Mifix contemptu^lielpror fus tn doCios,yelnonduplane confirmatos offendantiNaidorum quide ojfentione afeAmoiiHntur.fcdadDeumoJJeadendum/ixemplofuo eos illcdant.^t mnita
G ty
r^ lO. CALVtNI
nos injlimtBomintM,quiliult ^rofcSlonos omnthfH plicere ^non tamennifiin Ronia.if bonum:quipr£cipit,yt inffmisnos aicommodemui^at in <id'fcationem:qitam mi- nime omnium feciantur,qui eorumftmplicitatem pernictoftfimo errorcquo iUa- quedtam ipfam yident^fortipu adhuc conflrin^unt . Hincporro accidit,yt dum omnes fcand^ li conftentia deterreri ftfno^untyrel/era hominum aduerfumfe in~ dtraationem reformidant ,ncmo fyncera inte^raque puritate pr^ire 1/nquam alijs incipiat. Quidenim caufn effe ptncmm^quode tanta multitudine nemo in hacparte expcrgifcitur,nift quia dum ita alter alterum intuetur,ad Deum oculos nemo dirigitiac diim-vnufqnifque quid alij prefient expendtt,iuf}a regula,fwc ejl "Dei-verhit ,modum offtcij nemo mctitur^Ei cumin hunc modum ipfifthimutuo U queos neClant ,fcandalorum mentionem ftcere audenr.cjux aut nuU.t,aut quam mi- nima e{fent,nifi inplana expcditaqueyia ahipfis ohijcerentur.
Nunclit ad te,fuauifme Frater,fefeoratio noflra referat: quanquam cer tcipfeper te iam intcUigu quid confilij tthi rejlet,yhi perjj}e6fum hahes,quo tedu^ cafyerbi Dei linea (ad quam deliherattones omnes tuas conformart limttari-jue decet:)ne qua tamen in parte tantti dcfim tuis anguflijs ,quam a me lihi perfcrihi officij formulam iittr& tu£flagitant,eam quampotero hreuifiime tihi expediam. ^dfis modo~vicijiim tum acctnCla propenfaque ad aufcultandam Domini yocem ohcdtentia/um ad exequenda eius imperta conjlantt tntrcpidaque anim i deftina- tione:acdeniq:H', id quod cjl: .memtnervs ,non tamabhominettht dari conjilium quam efacro xterni Det ore acceptum oractdum per hominem pronuntiari. Hoc trp-o imbrimis tibi in yniuerfum interdtCtum arbitrare.,ne te quifquam aut Mif fxficrilegio communicanttm,aut coram ftmulacro capitt detegentem confficiat,
atitliUam omnino fuperflitionem fufctpientem,exearum o^enere,quthti^s ohfcura-
ri Det o^loriamjguihu^s eitti relip-ionem prof.trtari,qutbn-s etm yerjtdtem corrum- prjupr^ docutmw , Quas yfurparc non.potes,quin ^ tmpijs confefiionem edas, inDeum penitm contumeliofam:^ imJ'CctUosfratres tn exitialemruinamexem plo tuo trahas.Sic autem dum tegerti(ftqHtdcm ad manifefltorem confefiionem prog^redi animnf no ef:)perfjiciendum fmuiefl tiht,quamutnte fttumfuertt, ne mifcri tUi .tc c£ct idolo[atrdi[quthit,sfuhlatafuafuperJ}ittone,Dem tpf- cum tota fua rclroione coUapfu4 yidetur ) dumtthi fua idola conttmptut deridiculoqi ejfe ohferuarint ,Det qtioque contcmptoremte acdertforem effcopinentur. Quodali- qua ex parte affequen< ,fi ^ rartts in corum ftcrts compareas,^ totamyit£ tux" rationem fic inj}ituas,yt religiofum iUis qutddamjf)tret..y4o^eigitur,optime Vir, tale in tms morihiiS eluceatpieta^vs,honitatts,continenti£, charitatU, cajlitatts, innocenti£ Jhudium ,quod omni te tmpictatis fujpicione in omnium homtniim con fbedupr^clire purget:yt etiamft fuperjltttnfuli non effc tefui ftmilem indigne accipiant,fcruum tamen Deipvelint nolint,dgnofcere rogantur. Deinde,ntfiad exponendam cuiuvsfidei tu£ rationem te compara^ , eorum morofitati eatenus in~ dulo-eas ,ns quo tempore facra fua peragunt , tn ipfa media tete inferas , contem- ptum ftne caufa ojlentatuitts , quem ab ipfis(qua fun.t tgnorantia) pro mera in Deumimpiet.ttc acceptum trtfci^. Etquidinde lucri yeftibi,yel alijs redeat,fatheon te effe fuffirentur,quem nuila tangi religtone exijlimenti Ve- ru/n,yttUa/n fulftctoms cauftm neyltro dataqlte opcra pnsheas ,confulo:itay Cifortefortuna tUitcinciderts,fatiiii mnlto fuertt ,quidms de tefu^J>iceHtur,qua/n
ido-
E P I S T O L A I : €7
idoloUtra,mcon7fkltf^t. Q^djidtgnxm Chriiliano homtne fti^Cutitte,n more$
tui hahuerint , tum ad rtfutanda^ eorum finiftras ohtre£lationes , in illa yit£tn~
teo-ritate pr^ftdij fatts hahelti. Ixm (^famili£ iifflituends curam inprimis ca-
ue prAtermittOi : cuinon ideo folum te ejfe prxfeClum co^itare dehcs ^yt ohfe^
quia tihi fua operafq-ie reddat,fd vt religife abs ta in timore Domim educe-
tur/iptimdque difcipltna imhua ur, Namf^verum efl quod ah ^risiotele dict-
tur,fuam ynicuique domum quandam ejjeparuuli regni iffigiem, in quapatcrfa-
milias ipfe injlar reguli ,le£es ferat ,qw hnv pleheculamfuam ad omnem tuilittAm
innocentidmque inftruaf.ne hominum quidem iudicio excuftndw tfl ille, qui re-
^end£ familiA feCtirm,modo ipfam crgafe fatts fedulam ac ojjicioftm femptr ha-
heatjinDeum (^ homtnesjiagttioftm ejfe ftnit. .At ttht altim ettam cogitatio-
ne ajfurgendimeflincmpe cuflodt^sfdeiqHe tu£ comt/iijfs a Do>nino eos,quihus
teDominum deilinarif.a Domino jnquam^tthi c^igiiati funt, qui ttbifuhfmt
ferui,quos ipftprimum, deinde ^ fuh iffo tihi ohedire feruirequedoceas, atque
ajfueftciaf. Quare ,non ftne caufa tam graui cenfura notauit eos ^poftolns, qut '•^""•^-
adminiftr.i,nd£ famili£ foUicitudinem a^ ijctrent ,yt eos ajfereret fidem ahnep-af
fe,&' ejfe injidelibttsdetsriores . Quid enim aliud,q^{am prouinciam fhi a Do
tradttamdefermt ^ ahiurant f)iocattoncmque eius renuntian??^'t pejiimofunt
ingenioJamulorumpleriquej^inquihus^yerumfcrc^eiH^iUuddefrutsprou.r
bium experimuriTot ejfedomi nohis hoflcs,qHOt ftn'^ ferui . Sic qtudcmyul^o ^
extftimatur,^ iadatur:fednon ita eft.Non enimeos hahemm hofte<,fed vitio
noftro nohisfacimtps ,di.m eos inftar brutarum animantium, ftne doClrma ,fins
Deicognitione,fine pietatis inftituttonealimiis: acconfcruos effenoftros ohliui
rcimur^quorumregimerpnobtsfuerit accelefli Domino commendatum . .y^nyer»
"ScriptuvaChrifliani elogium,homini nemint deferet,yt nonftmuladiiciat ipftm
credidijfe,!^ domum eiia totam: nos autem de Chriflt fde o^loriahimur , eitts ab"
negatione tntra domta noftr£parietes,inferuis noftrt,s fouentes'! Qtiare, fi in ho
intne frtigi iftud apprime requiritur , y t reCie 0* ordine familiam admintflret: •
Chrtftiani autemhominis familia ttim ritedcmum compofta cerifrt dc'hct,ft cu
iufdam yeluti EcclefoUfpecies in eajjie^atiir: danda oinnino tibi opera esi, ne
tuampietatis rudcm,atque tgnorantem relinquiis. Neque eft quod teyulo-.tres iUi
fcrupult moventur.Egdney it£ me£ arhitrium famulo permtttami Ego ,ad me tu-
gulandum,excrtum enfcm in manum pr^beho ? P rtmumjac talcs in ftmiliam . «-
amaUtgas , quorum indoles acnatiuum ingentum honi nonnihil piUiceatur : cos
naciui, Deidoclrina excolere aude^lierhi ^ue eiusfcmine conferere. Prouidebtti-
ffec£tera , datoquefuccejfu cjficiet-, netemxndatis f:iis obfequutrwi fuijfe yn-
quam poeniteat . Etfane ntft ttbi fponte imponis,dt^J)iccrc tecttm potcs,quamo
matoretum moleftia, tum pertculo hahtturuifsperpetuo in ipfts domttstu£ p^rie
trahhtis, quos appofitos tihi cuflcdcs ducas, a quornmtnfiji :tht fcmpcr metua,
quorum timore anguUim nuUum habeoi ,in quo htfere audcas.ntfi hn .rnie circun^.
fpecles,an te ohJeruent:quam femel eorumfdem^^cl pcrtcul p tctare . Sicvtrbi
Jui contemptum fepeylcijcitur Dominit^ .Inconnuhio con.,aU'ndo{quando eam
tibi lihertatem integram haclema efe Dominiis yoluit^y^de quos tilt laqueos
tnduas,ftl>xorem acitpi^ reltgtone tecumdijitdentcm. Qu mquamqutdte eunft-
^eraretuheo lahjrinthos iUos^quos animo compleiiiaemo crteai/iifi qtf( tam ma-
, G ^
^ 1 O. C A L V I N 1 ^ ^
lofuo expertinfuertt^Vtinttm timeii^^otm & cauetis,qua)» aliquandol/eluex-
periri.VefirM lUxi tricttinoui:It.t nunc aduerfaturpftpciulatim manumdaturam
conpdam.Noh hocdetefruflrapolliceri,fedde Domino: cuita donum eft ftn^ft-
lare,yxorbona. Bonam autem abeo expeciarequiaujts ,quemnoii audtsfeuere
Pro.19. interdicentem,ne tugum ducas cum infdelibus ? Habes ame quodpoflulabns ,-vel
X. ^o^-^- pf^fjf^^y^yffj^fiummeamaDomtno,conftlium:pericuhfum quidemilludcarni tu£,
(^ parum blandum ,fedanim£ tu£Jidele ^falubre, addo & ttbtprnrfmnecef-
farium,nifi Domini iuirum aceruicibustuvs excmere ,eiiifquereli^ionem abtu-
rareyoles.
Tuum nunceft ,ad reddendam Domino ,quam abs tepofcit, itudis confcf- fonem temet exhortart, tibt inn:are,teyrgere ^ excitare ,animumqnecoUtge- re:quo labafcere feruum Dei, in tantoprxfertim reltgionis cardine, perquamab- furdum tndtmumque efi.Nam quod tibi fupra conjvrmaui ,idyt jubindc memoria repetaf,ttbijueaj?tduefubijciai,nunc etiam te coram Deo ^fanCivs ipfius ^nge- Itsobtejlor.non hlc leuiorede caufacontrouerftamagi.ari, quamquomodo Chri- ftumin hominumcon^eclunon abnegerKHiMe ab ipfo nos rurfum (quod per ^^^ po jiTuno.i. (lolum fuumminatur)cum fummum tUud trtbunal .td iudicandum confcenderit, abnegemur . ^c nejingulare ncfcto quid tibi imperari credns , quod pr^iiare non fit cui uf{ibet,inpromptu eil, quo eiufnodi errori occurram . St qutdem pietatem tuam non peto ytpropalam proftearviifolum ne impietatis profej^tone tpfam ab- neges,abs te contendo . Qujd emm altud,yeltota dtffutationefj^eClxut^elnunc cbttnercyolo ,quam nehorrendis facrilegijs fandam Det reltgionem con^-ami- nes? ne corpu-s luum ,quod ftbt in templum dcdtcautt,foedi6 .tbominationtbm pro- fanes?ne in execrabtles blafphemiai tuum nometnfcribaslEt iil&cfctltcet omnia tanti effe £gi-e perfuademur, qudt, cum altquo yit£periculo,aut etiam , ji opmfit, fufo fa^i-gutne fugiamm ? Imoyero breuem miferx huitnyitd. yfuramnimto difti- mamu-ifji titn i eam ducimu-s ,qu& talii impietatis merccde conflaredebeat: mor- temque nmium perhorrefcimm,fi grauiw inea quiddam ejfe putamti,quam irt hominumlienia, qu£ nos corit Deo factat facrtlegos ,.tpoflat.Vj,perjidos ,prodito- res:f a Chrtjlo audirc malumta , mdtgnos ejjc nos qut etiisdtfcipuit ccnfeamur, qnamab hominibmnos cJfedignos,qut mori amur.ft denique ei la timore,JJ>em <e- ternxl/itx refign.xmns .O inanes gioriol& nojlrxfla ns,fiuejidem in Chnjium ia- 6iamni,ftuequo alio titulo nosyenditamn-i ! ^nyero PoetamiUum, quim^rtem terrtbile duccbat effe exttium,in altcna quidcm perfona,fcd cxfuafcntentia ex- clamare patiamur : vfque adeonc mori mtfirum cft^Nos autemyerho Dei edo- £ii,nthti aliud,quam per momentaneum dolorufenfum, in yttam immortalem,ac heatam qnictem ingrejfum ipfam eJfe,contra reclamabimui,mtferum ejfc mort? Corif Onos fepttes miferos,quos cundts mortalibuicalamitoftores , tefiaturPaulin ,Ji prAfenttsduntaxatyitiX,fiductanit.imiir! Inaito,inquies, ptngiiique otioyirilcs ijlos ignicuios tacerefaci.e tibt cft : nonfccM acdc beUo in ymbra phtlofophari: dtfttn rempr.'fentemlicntumfuerit,aitterfenttai . Equidem quanquam longe meiiora de eiia bonitate mihijfoUiccorjCuiuil/irtutc omnia poffumws : nec dubi- to, quocunquemc tandem certamtntsdtfcrimine impiicari permtferit , quin cun- dc>n,quem dedtt animum, adextrcmum vfqucjjnritumftt conJirmaturHS : nolo ta- mtninme oculosconijcins . Nonenim ca ttbt foliim propono,quxinymbratiU
mcA
£ P i S T O t X i ! ^5
nies quietemecimjim meditAtta-.fed qu£ fihifemperin medifs crucihus, i^ihtis,
ferarum^ttnienisJUbiecerurJit inui£ii Dei M,trtyre.s. Quorum recordatwne nijl
fefe acuijfent^ternitm Deii^eritatemyquam fuQ fanguine fortiter ohji^narunty
perjide,di^ocitius ahnegajfent. ^tquinonideo illi in afferendaiteritate con~
ilanti£ exemplo nohps pr^iermt ,eam ytnuncdeferamui, quamfc tejlatam
confignatamquenobvs tradideruntfedartem docuerunt, qua Domi-
ni prsfd^sfretijinexpugnabiles contra totam mortis ,infer'
ni,mHndi,Sath<tn£ aciem,confifiamus.
Vale.
1. Petri 2.
Vos ej}-iigenusele^um,re^ale Sacerdotium,^ensfanCia,populusac- quiJitionU,yty irtutes enarretisill:u^,qui yos yocauit in admirahilem lucem fuam.
D E C H Rl S T I A N I H^ O M I N I S Q F-
F I C I O, IN- S A CER D O T I I S p A P A H.!S E C-
cleri2,vel adminiftrandis,vel abiiciendis.
7 O^ N N E\pl C^ LV I NVS , VETER I ^micOjnHncPriefult 1 N. S,
V M h£C fcriheYeinflhuerem , fuhueritns fumprlrno,ne ineptire tthi atqueadeo infanirequodammodoyidcrer,(juod inter tot gratulanttum '\'oces ,ynuf tihi mea morofttate oh~ jlrepa-.quin^ jpfumidin tedcplorem, quodalijtihiomnes tantopere p-yatulantur . Neque enimduhium cjfepoteft, quin ea ingente , qux, pncipuam acprofeyntcam hominum ^^^.dio-nitatem infacultatum amplitudinc ,fortun£quefblcn- tiorereponit,<implifimi huinsfacerdotij, quo tenuptrauBum intellexi , accefio plurimum tiht^ grati& & ornamenti attulerit lytfne controuerfia yere hea- tm ac forttinatitscommuni omniumfujfragio ^yidearis,^ prxdiceris.^micos yerofere omnes yidere mthi tamyideor,quo fuam intc heneuolentiam teftentur, ino-entcm animi Utittam certatcm pro fe quenque , aut literU, autprxfntiyoce declarantes . Quihw hlandimentis te non aliquantum demulceri ,qua,in fit diffici- le intelligo : quando ^ addeliciasetufmodi omnes , minime natura corne^ funt hominum aures:i& tales funt t{ldi,quthtM nunc tentani,yt feiteriores quoqueau- m nonmhil deltnire queant . Siquidemytpermultos ejfe conceda)ntis,ytta pro- culomni amhttione compofita,aur£ popularn minime appetentes: paucifimos ta- men reperntSjyel eorum qui hahentur alioqut moderatifimi, quifi totiits theatri plaufu accipiantur ,animii aurihufque ojfirmatts, nihil moueantur. .Atqui^hi te ycl tanttUum palpandum popult hLinditijs titillandumque dederis ,te ,nec fenticn tem,nondtco tn cupidit^tts nunqunm antea cogitatoi fed in ipfm tui ohituionem prorfm ahripient.ldjftdaculi ciim animo meo proponerem ,non modo,quod iam nuperfum confejfis , fuhduhitaui quam in partem effes accepturtis ohftrepen^ i- f:ui meas yocesfedftihfiitt etiampaulum tn ipfafrthendi cogitationc,^ parum ahfuit,quin confiiium prorfns alijcerem: qi.od inter fuaucs iUoi Syrenum cantio- nes yllum fatis confil^s locumfore, confdcre l/txaudeham . Enimuero ciim tnecum rurfum reputarem , quantos in fcopuios mcautum te pauio pofl illifu- r& ejfcnt ij& ipf& , quienunc ttbi fuauiter arridcnt iilecchr£: hoc me amici- tiiS noflr& yetert ,fratern£que pene coniundioni putauidehere,ne in exitia- lem ruinam ferri te fciens, ac l/tdens^cum priscipitanti manum dare liceat, dif- fimuiem . Non dijiimulaho igiturj ^ extremum hoc,quod a me deheri extfli- mo necij^itudini noflr£., ojficium pcrfoiuam . Cums ftfruCli'.4 aiiquis extiterit, qu~xiem emeygere,^ yehementer cupio,^ iihenter jbercm,magn.im iahori meo ^ratiamtpf' retuiens .Sin miniis,neque fc t.imcn operx panttehit: quxytti- bi fit ^ aiijs quthufdam^eletiam centum,fiiihet, ac miiie ie^loriht^s infruflu- ofa ,nonnuilos tamenjoreplane confido , qui adrem-yfque adeoferiam, antmi in-
ten-
E P I S T O L A'. 71
tentionem propius admouehunt . Quanqmm enim qui exjUo Roman£ menf<g, cali- ce femel-velhauferunt, ■velminimamguttamdelibarunt, eos ^encfica lUapotio- ne ebriosfere omneslfidemttiinijitamenyehementerfallor^nonfc omnes oh{lu- puerunt, yt non pojiintynm ^ altermeU aculets, quiSus hic eorum fomnoientia punietur,excitart. Huamobrthancepiilolam fic tthtdefitnaut,ytquiin eadem (ytdtcitur) tecum naui vehuntur, omnes fibt fcriptam intellt^ant . Nam neaue inl/no facerdotij ^enere trafiando^quodtthtfttiserat^^eam confumere,fed pery- niuerfamye^rarum opum coUuuiem deducere in animo eft-.i^^i^^Jlylum ttaflude^ ho temperare , yt non cum yno duntaxat homine ,fed totofimul ordine mthi efTe negotium appareat . Equtdem nonfum nefciu-s, quamarduadijficilique incauft ^yerfer , dum eos mihifcro iudices, quorum fortunas honorefque omnes in iudtci- itm podub . ^c quthufdam forte infanusyideri pof.m , quifolafacundia ohtine- re in animum induc>im,lttfeynicisyit£ pritpdijs ahdicare yltro tfli ')/elint : qui- hn-s£^errime cedHnt,qui^i mantique tlli,s exuuntur . ^pud integros fane ^ tn- corruptos iudicesnon ita dijfictle juerit palam facere totam tUamRom.inenft$ opuUnti£ congeriem, ab ipfafupremafede , admtnimam 'yfue cxpeUaniam {'^t yocant,) extmpoSluris,furiii, raptnts, ftcrilegijs.pefi.mifque arttbiti confati-m effe-O* f«"** nuUam parttculam attingere pofii,quin multorumfcelerum confci- entia te obnringas.Namdeeo fiquvs abigit.eifactle fuadubttatio,anteauamdt- cendifnemfactamws^eximetur.Eandem veroconfeftonem ah ijs exprimereMUo- rumytyenter eiufmodi imposiurts,rapinis,furtis,facrilegijs,p.ifcitur,tta mens a- nimtifque corrumpiturinon tta promptum eft . Neque enimfcite magn quam yere pronuntiatum olim hoc a Catonefnit,VemrinuUai effeaures, quibn-s rationime- Itortlufque conflijs aufcuitare queat. ^tqui,non hiccum ynodmtaxat^entre mihi negotium eitfed cum ambtttone quoque.cuius ajfecitts adyerum perjlicien- dum non minus cxcits e(l,quam adaudiendumfmdu-s lUimfenftM^Eft tamen quid- dam, quodin tanta etiamnumdijficultatefpemmthtaliquamfaciat,intpfs yel docendis^yel monendu,yei ohfecrandis,non tnanem me operamfumpturum . Ta- ' metfi enimomnes priili^ijs tUtsJafcinati ,quihftsfuos exc£care folet Romanm pluto,quam calamitofvs pofiidearn opes jnonyidenf.hona etiamparsmalofuo al- titts tndormit,quamyt yUn clamorthtts expergifcaturmonftc tamen omnes ( ntjt '\ehementerfaUor) admeliorem doClrinam obfurduerunt ^l/t non yel dimidtam faltem aurem, e tamnumerofa gente pauculi nohi^ arrigant . Mamafaneytieil yerhi Domini ,potentt6rque quam reputare quifquamteme>e queat ,nificxper- tw,^qu£ plurimuml/aieat tnl/tranque partem : yt quicqutdeo attalium fue- tit,quamlihet durum ftt O* faxeum ^'^el emoUiatur prottnus, yelconteratur: yt quicquidfetitum€ittsodorejuerit,yelinmortem aJJ\ciatur,yelinyttam . Sint tgitur innumeri ,c^mdeuoto animo tnfuam ipfurumperntciem ruentes , mea iilA exhortatione ,fideliJ?tmo altoqui mali ftti remedto ,nauifts adhuc exulcerentur: quofd.im tamenjore mtnime dubtto, qui obiedum nan husfuts yit£ odorem, magna cum Idtitiaperfentifcant. Qupriitn numero yt te,Vir m:hi amicijlime,certijitma fdAcia ponere aufim ,facit cum ingenium tUud tuum , ^ pr£claris natur^dottbus ornatum,^ oprimts artihm liberalij^tmc expolttum : tumyei 0 reliquix, auas tn te femperrcfidereconJido,friilin£ tu£pietati6:quam^ ingcnti cumfru[lu,nec ftne admiratione olimmihiJfedatam,yereaJfeuero.Tentemttstgitur,quantum apud
7, lO. CALVINI
te , aliofque nondiM clcplorarx, c£dum hoinincs , poJ?it Beiyeritiu : hocprius a Domino ipfo comprecati , -vt te paritcr ac eos cailigmone fuacorti^ere malit oukm frangere.
Felictm tc o>wies,Fortundtque alumnMm pr^dicant , ohri.ouum iflum Epi- fcopam honorc: c^mpr£t€r infigne tUud Prisfulii nomen ac dccuf,cuiui maicftatt pajiim affurgitur, cunngratta lUudrcsconciliantur amiciti£, cuim authnritate plurimxciicnteUcomparantur ,magnarum quoque opum ingentemprouttum ti- bifit (iU.itunt:C)/nde non priuatos inodo l)itiK.fmiptu^sfuftinere,fedmultorum e- tiam fuhleuare evtilatem ,henefccnttamquc in communeexercere liceat: atque (■>f nimium in hanc partemfere credult fumm) tihifore perfuadent . Ego yet b dum reputo qualeft iUud totum quodrulgi opintone tanti £fiimatur,caLtmit atem cxammo tuam miferor : coque magts, quodfuh fclictt:.tis ffecte ficfallit,nemife- rum te effecernas . lUe cnim ordimiyefirt f^lendor.tlla maiefiateplena vene- ratio,opulentia tlla,doineftictPS nitor, ampluin famulttium, quandoqutdem ah ho- mimhtts profcifuntur, quale fit ycftratispoputt de ipfo iudicium,oflendunt : at, fane Dci itidicium , k quo Eptfcoptis ipfe profeilii^s cst ^ inftttutw^ primo loco requircndum erat . Qmre,yhi illa omnta audics quii fAent ad tihi gratuUndum commemorari ,populari6 tUudtrutinA txamen cffcmtmtnerw.in quo eaftpinspr^- pondcrant,qiix in Dei trutina necappenduntur:m lefiimando autemEpifcopi mu- nerc,popuio ncque yc6\e,neque tutb crcdi.iudicium yniivs Dei effe audiendum,cu- im (^ authoritatc coQttutum cfl lUud ,<^ Ugtliis dc^nitum.^Itquead<.b Jtani- mumfertb adDominum aduertere lihet, d:ffli..ant inancs tUt omncs fumi , tihique penitui euanefcant oportet:qui fi qua in parte hxreant tu£ cogitationis,oculos no impedientmodb ,ftd ohiiniahunt ^ quomtfMsJj^eclarc ad liqutd^m quctnt tUam, quamDominiisproponetrcrttatcm.Nihtl^.jtunscogitari poteilhocmcopnfiula- to. Verum,ad tamani &quitatem adtbnuUifunt attenti , >f neque primo , neque ftcundo,nec poflremo quidem loco, quama Domtno prouinciam acceperint,coo-i>. tent . In mttrapartim,i^ lituo,/^ paUto,(^ annu!o,relijuaque eiufmodtfupel- lcclilcdefxtefunt omntum mcntes: partimlicib ,^ qaidim altiusjn lUisfaculta- tihm,qKthit6 ^ domefticitsJj>l€ndor,^popitlnJa f.tmilia,^ mef& clcgantia,^ omnc deltciarmn magnijjccntixcjuegenttscontinetur . .Atcnimyniuerfam ifta- rum ineptiarumyanitatem tanttfferex animi intuittt fcmous ,dumlteram tm- neriitut rationem mecum (ycrho Dei recoo-nofcas.- Epifcrp:iscreatu^ cs ? Inftai tihi moxfua exhortatione .^.poftolti^ Paul « : pro^ icicndnm cjfe tiht, quodacce- pens in Domtnominifttrium,ytiUud tmphas. Minifttrij ncmai cum audts , ^ confiitutum te alijs dehitorem ,nequetuo te ccmmodo,fcd tn remyftimque aliorum Epifcopum ejfcfuccurrat. Minifterium auttm ipjum qualejtt , '\tnonfine caufa, ytdere tuhet ,ttadiligenter in hanc curam efi incumhendum.Nam ncque p.ifcertd^ Chrtfti Ecclcfi£ prxfcCium effc,res efi^ulgarts momcnti: ncc leuts operx. negoti- tim,funciionem ipfam fdelttcr exercere : neque maiafde admmiflrare ,mediocre, factUfqueyentdi, delifium. Qups Ecclefi£ fu^paftores D ominns pr^ficit ,€0s fe in lfsL.6i. popuiifui tutclam,^ cuftocies apponere ,(^^Jheculatorcs collocare tefiatur. Tan. ^*' '^* tumponderayelhtsduohmyerhts fuhefi ,quantum aderigcnd.tsomnium mentes fatn ejfc dchcat ,ne tanta in procurattoneyelcdtemptu,vei fecuritatefVeligna- fiia^l/elnegltgcntia torpcfcant.Non hicago deordinis dtgnitate-opens etiam nto
lem
CoIo4.
E PIST O t A iXl -i^
lemmndumattingoiftddeipft duntaxat rei magnitudine toquoy,ne exi^gua con- temptibilique in prouincial^erjarife putent ,quthm efi id munerti a Domino de- wandatum. Sunt igitur, ^uicumjue regendtsEcclefin prafun-t, cuflodes populo Dei conftituti ,qui eim curam ^ habtant,^ gerant:fun'. ^ fj^ecnlc.tores ,qui in eius falutem inuigilent-.prxclara omnino admtmflratio , digmfimaque (fqua aliafub cxlo dtgna efl)in quanerui omnes ronte 'idantur ,tota tn(renij t« explice tur,omnes denique ^ anim£ ^ corports partes def^dent.Simul entm ^ oeiono- rrii intcUigunturin Domintfamtliaconjlituti,^ inmoderando eitts rcgno qui- dam yeluti procuratores. QualuDero oeconomidiJpertes^Non adtenuefanefor- didiimque aliquod mtnifiertum,fedad difpenfanda CiX.lefiis faptenri^, myfteria, i.Cor.4. adcoque ad tpfam Dei domum exj.difcandam ^ conflituendam dtflinantur. • '•^°'^-5* Qualvi regniprocuratio^Non ea certe qu<eextgua aliquain p.xrte aut leuictdis fmcliohibusfed qu£ in exerendaexicendaque, adfdelium ftl-utem,Domini po- fentiay-verfctur . Quare ^fal terr£, ^ lux mundi,^ ^ngeit Dei,^ ipftK |^"a^,'. Domini cooperarij yocantur, quicunque docendi perfon.tm in Ecclefia Domtmi. Coi.%. fuflinenf.ipfa autem pr^dicatio ^^'Mrm Deiinfalutem omnicredenti, ^ re- ^i°„h",. fnum Dei nuncupatur.HAc ergo prouinciis, magnitudo,fi ofcitantiam omnem ex cutere tibidebetPvbi ad tpftm operiimolem animum conuer:erts,enarrarinonpo- tefl,qu.intofludioexcitari te (mfammarique oporteat ,nequid in oheundu eins munijs dtligentidc reliquumfacias.Nonenim ea ejl,qu£ auttorpere hominemac defiderefinar,cuius humertsincubucrit , aut leui perfun6oriaque opera contenta fit.Inprdifedurts quidem ^ fatrapijs ^quibu^ famtliares fuos,reges honorant,otto famfaptui dignitatem Jj>eClare licct:atquos Dominm adregendam Ecclefiam fuam yocat,ijs adminijlrationem demandat ,negotij ,cur£,fol[tcttudints plenam:ni fiyero ideofacilem tjfe iudicamus,quia pauctj?tmts yerhtsapud Prophetam per- (iringitur: ybi Dominns iubet accipi ab orefuoyerhum,^ exfepopulo an,nun- ti.tri.Sedhuic paucorumyerhorum imperio quantumfubfttponderts,Dominmno • Jler indicauit.eos demumfamili^fux oeconomos ojftcio fuo rtjj^ondere tejlatm, qui in nddenda procurationisratione,du(ti non yulgares ytrtutes,fidtm ac dtli- ^"^*" ventiamapprobarepojitnt.
Enimuero htc plerofque l>idtmm haUucinari,qui dum annunttandil/erbi munm ftbi demandatum audiunt, pr£clare fe defunfiosputant ,f quaiencunque popuio Verbtgujium pris.buerint:mtnime autem animaduertunt,aut quaieannun tiarilierbum 'yeittDominm,aut quam annumiandi rattonemjlatuat.^tqutnon exiguum quiddam ab Eccleft£fu£mtntjiris reqttirtt Dominm,cum eos dicttfepo futfj'ecuJiodes,quinecdtenecnoCle qutefcant , qitin perpetuo excuhent ad eam le^a-ifj' protegendam.Deinde quaies ipfos agere excuhtas yeiit,per aiterum quoque Pro phetamdeclarat:Ntmpe,yt populo quietem agente,ipft quaf e ffccula eminmcir cunjftciant/tequa improutfacaiamttas incautos opprimat:fed qux impendere pe- ricuiaytderint,iongeantedenunttent,ytft corumprouidentta,nonfecm ac oYn- '"^' ''" nes Eccieft£ ocuii.eorumyoxjnon aitter atqiie clano-or tuh£,in ctiiiK ftgnum in- tentajitciuitoi yniuerfa. Quanquam ne hti qutdem adljucfinthtt^ tota Epifcopi funClto conttnetur,fed omnes eim parres femei compiexm eJlDominm ,yhtPa- Jcendil>erbo deftgnautt ,cumPetrum pafcendvi Juts ouibmprxfceret. Namyt Platonem ^Homerum omittamm(qut pittrimas regis dotes melim exprinereno
H
jT^ lO: CALVINI
f>offunt,quamdum^"i^^'"' ^'''i'^ocantyfacr£Liter£,dum onmem pietaiif,ttmorif, fiumtatvs^follKhudimi affeCium compleCliyolunt,PafiorU nomine hsc omnia ft- mul enuntianf.phisytique aliqindfignificantts, quamfi ^elpa rem ,-vel pr£fi~ dcmpvelduceml/el cuftodemdicerent.Siquidmpafior ^ deducendh^y regendi, ^ feruandi non folum curamgerit:ftdquodammodoetiam patereji . Ncquete~ m^rc retjeriri po(?it in patruyifcerilm tantu^ amorn ardor,qu.xnrum Dominns no
loan. 10. " I i.\; n 1 ■ 1 r
{lerpailori t.ibuit,cum bonum pajtorem dicit antmampro ouibusjuifponere.lta cue tpfc quoque cuiusfmguine pafcimur,Paftons titulo aProphetis pr^fo-natw ^jl^^ ft quoque prtifcns hocnomme appellauit.^tque ■vtclarius perfpicitu ,qui. bus tam limitihwsdefcrihatur Epifcopt ojficium ,dum paftoritio muneri compar.t- tur,quihis in relitsDigtlantia fedulitafquepaftons fita fit,tecum ipft conftdera, Vt enim huim intcgritatenemo iiudaiiertt,nifi qui fujftciendugregi pafcuts inte tiJSimamciiram'impendut,nccminMS interimde arcendis ah eo depeUendifque om- nihu-s^ innirijs c^ infidijs fit follicitm, pofiremoliocandoacdeducendoyiami femper ipfi dcmonJiret,quam fcquatur:itan€C Epifcopumfito munere ritc defungi putes jfiift quttrihiis ifiisfeduLo totoquefludto aduigtUrit: Eccleftam ytyerhipa,
' r, - hulonutriat,&yerbi prxfidijs aduerftis SathanAwcurfionesmuniat:demumyi txfanCutateliiamoJiend.ttjqiidifitijs tentnda,q::i.ul regnum JDei ajj?irantac contcndunt . Hanc fane pafcendt legem ^fbifuiffe propofitamyidit^poflo hts Pct) w.tanta fe einys muneris dtffici.ltatepremt confejfKSPvtne menfis quidem fimull> acaret minijirarc:^ alijs quoque propofuit ,quos txhoytattir,yt curagre-
tPctri.j. nsao-ant,excuiantcs in etiisfahittm,non quaft necej?itate coafii ,fcd fyncera ani nti propenfionc : neque fordtdo lucri Jludio ,fed tota pecioris aixcritate: nec Do~ tninium extrcentcs tnChrifti f)(£reditattm,fcdfe ad omnis boni exempitr regulam cuc form.tntcs . Qutd quod Ecclefxfux mtntjlrts tantam impofuijffoUicitudints moltm DomtniiSHon contentii^,canum cttamltices ,qui ipforum alioqut pajlorum cxcubitores tfjefolent,fujftcere fupplereque iubet?adt6 abhoc mttnere omnem fcriandtfccuritatcmlahorifqueremtjitonemfublatamejfeyolutt. lamyidemnf non fint caiifaftctre .Apoftolos^dum to t dottbtis tnflruunt cum,quiftt in paflorts locum cocptanc!fis:qH.indoqiiidtm plurimum abeft,quin fitcuiufvtspraftare, quod in ordinetllo Domin/ts fcttertjiime requtrit.
Verum nos,fepofit.t'\itx menttone,docendi duntuxat officium,qualefit, in pnfens ojtend.imm. idque ipfum,quo dtluctdimfub oculos tuos ftftatur ,ah am plis tllLiyqutbii-sdtffunditur^Jpatijs reduitum fecundmn P auli partitiontm in duo mtmbra colltgamui.Ncque enim hicabfolutamycri paftons imaginem formare Jtatutmits,yt lujlam dt eins minijlerio diJj>utationem neceffe fit ordiri:fed tepau cU admonere,quantum onens fuj}incas,dum tu,etiamfi atienum ab Eccleftaftico p.tJtore munns projiterti,nomen tamen Eptfcopi perfonamquefujtines. Stc eroo totam docendi prouinciam cum .Apoftolo partimur,yteo qutfeatndumdo^ri-
Tit.i. ria ejtfermone tnftitutus Lccleft<x, minijter,talu>ftt,qui ^ exhortari pojitt in do- €rinafana,(^cosquiaduerfanturconuinccre . Cum duplici hominttmgenere ntgotiumiUi proponi yides :quorum apud altos quidem exhortationts cfi^fm, (tltoium fiangcnda ejt reuincendaquc peruicacia. Etquid hocaltud ejl,
qu.tm.quod iam antea dcmonftratum Jaittpariim pafcendia ouibm , partim lupif a bigendis intentum effc oporterc eius (^1* animum (^ ftudiuml Qut yeri pnma-
riJque
E P I S T O L A 1 I. 75
rijque paitortslioci aures ha btnt apertAs,i^ ad aufcultandum paratos facilefaue fefe prxbentyac traClabiles ,hi funt ouium loco habendi .Proinde , fiue docenda eo- rum ignoYantia,fiue excitanda idrditate,fue imbeciUitate exhortada,fiue lapfi- hds ohiurgandti,fiue erroribm monendn ,femper ^fouere paifori tia Jo Uicitudi- ne ipfos ,(srbent^itate traClare fludeai oportet .Rurfum ,altero ciuoque oculo funt ohferuandi lupime a Chrifti feptii abduclas incautas oucs deprixdentur , quales partimfunt contemptores ifli^quibusyt -verhum Domini prope fabula eft, ita e- odem Dei contemptu^y erlxque eius ludihrio, pios animos imbuere fumm& cft yo~ luptatiipartim pfeudoprophet£. , qui^yeram furamque religtonem ^ perniciofis mendacijs obfcurare,^ prauis dogmatihus contaminare, ^ dijiidiorum conten- tionefcindere,^ quibits denique^ijs pojfunt,euertere conantur.
lamliero fequitur ,quodtertio loco propofitum eraf.nihi lo ejfe neo[e^£ deferteque funciionis poenam leuiorem,quam Jit adminiftrandts, dijficuitas . Ni- hil enim grauiu^ proferri potuit, quam iUa plane horrenda denunttatio, qu£ Epi- fcopi auribus aBidue infonare dehet.ld enim ipfum,quod Prophet£ fuo denuntta- , , bat oltm Dominui ,nihilo adeos minus,quam adProphetam,cuifemel didum ejt, 33. pertinet: Pofui te,inquit,populo meojpeculatorem. Si dicente me ad imptum, morte morieris , non locutusfueris,yt auertatur aytafua impia, ^ liuat, ipfe ^uidem infua iniquitate morietur.ftnguinem autem eius de manu tua requtram. Quis iam in eo delinquendi fibi Itcentiam indulgere audeat, in quo ylcifcendofe adcofeuerumfore Domiruts oilendit ? Quis iam negligentidi,fu£, hlandiatur, ad~ uerfum quamfc tonat Dominus ac fulminat? Quts tmpunttatis confdenttafefe dcludat,terrihiit hac fententia pronuntiata^P aulus fane ,quanta fententi^ hmus religione teneretur , abunde teflattts ej},citm ^ necejiitate fe ad euan^eli:z^n- dum obftrin^i ait ,(^maledi£iionem ipfefihi indixit,nift necejlitati pareretiad- ditafola ifia ratione,quia munui jibi credttum effet. Quare,^ ciim apudEphe- jini£ Ecclefi£ miniftros defua inte^ritate dtjfereret^quhfuo eos exemplo anima- ^^°' *°* ret, ideofe mundum effe abo mnium fan^uine aJftrmautt,quoniam non fubterfu- ^erat ,quominu6 omne Deiconftlium lUts annuntiaret.
Verum ne quicquid in genere depaflorum ojficio dif^utatur, quafi mini- mum ad tej)ertineat,fecurits audiasiiam conuerfo ad te fermone,experiar num a- liquis adhuc interefideatDei timor,quote olm nonpenitmyacuum effe fenfi. Ijludtamendijiimuiatum tibtnolo, mirari me non fatis poffe , qualisJitiUe tuui Jlupor,ytciim totDominiiudicijs ac telts letalihus confio-antur ignaut paftores, nuilumeorum intedirigtfentias-.ciim tUi tamcn,ntfi pertuum latm,yulnerarinon poJiint.Quidenim,poitquamEpifcopi ^ nomen ^ locum tenesiOmniapro Epi fcopi iure ac potejtate admintftras,omntum in te coniedtfunt oculi, yelut in re- ligionis antijiitem:fidem EccUfts. tuam obltgajii: quo quxfo prxtextu ojficium i- pfum abs te reijciesi Tu,dum tuum commodum,dum poteflas , dum prxro o-attua, dum dignitas agitur,Epifcopus a^nofctyoler.ium ahs te exigituryl/t quodmune ris efl tuiyictJitmpr£jles,EpifcopumcJfe tene^ahts? Nolt putare, 0 boneyir, "yel taltbusineprijs Deumquo ( um hicuhi negocium ejl,ludfcari:aut talibus ca- uiUnyerhum eius eludi poJfe:quando ne homtnes quidem titam in tyranno harha- nemferrent,ftrodendopopulo, principemfe ejfe pr^dicaret ,re^endo neo-arct. Et tamenaudto abs te^tuique ordints hominihus, yoces ijlasfuhtnde iaClari :fa~
H z
:\j^ I o: C A L V I N I
cerchtld, mt£.fuh Epifoporum titnlo gertti^ , nihil ejfe minus quam epifcopattf^: fcddominiapotiiis , aut ciuiles prisfeClurM, aut honorariM penficnes, aut aliud quidtfis^modo »e tpiftopatii^ cenft atnr.^n non hoceft Deum fimi{[ ^r homincs -veUef.iUn-t^. Qjiont.im infxitutum Domini cil,')'^ cli^.intur,(jH!Ecclcftspr£fint, paflorcs : hoc ohrentu aUeclm es in cam^quam obtines di07iit.ite>n : (jualifcuncjue tandc>nfit,ciut c^uocunqueyoceturnonnnc:nnn~)it fatrapi.tmintiaderes.fedyt Ec clefi£- ad.ntniflrxtionem obiyes,ayrifti conditionem, inuocato Deinomine, iuras jn pyohi ftnCHqae p.ijhrli munm. E.t qu^ftntdignitatis pro Epifcopoo^cns : ^ qun popnlum hxheas ohfequentcm , nomen Ithenter pr£fers,totum populum in fe, mt>fiyt£dire[lorem,reciinarc:reiecliAque ad tuam prouidemiam rehgicni^ curay ftcurum cffepatenu It,t Deo ^ homimlm obfirifiii.s, nihil tua refcrre nug.trh, fi omnia pcffum eant,quorttm inte prociir.xt\one7n rcccpifli .Equidcm f me tnter- roo-es , QHO te loco aut ordine habeam ,quiduis potim ejfe te ,quam Epifcopum re~ fhondeho:in quo ne ohfcurifiimam quidem lineam extare conjficer , qudt Epifco- pum aliqua faltem expartcfiguret . ^tnon proptereadehere definis, quodes, Deo tefie cjT' hominthm,atityeyit'A , Dco fmul (jr hominihtM,facramcniopoUi~ cititi : q:iod expcCiari abs te hominum opinione yides : denique quod tuo nomine profitertu Qu-d profeCio ipfm,facrilec^ij te rcuma?-it:quandoqitidem oreDomi- ni infanCios Ecclefix yfiis confecr.ttum, ita perucrfi: ahs te ^ improhe prof.in.t- tur. Ou.imobrem jyiuoiii iUts cero-iucyfttionihii.sl/alere itifiis, nunc te appcUo ^ ohteilor prsfidem relgionis,q!'.a-nfdeltter(;^ fU:citc in compcncnda confiitu- endaque reh^ione lahores:ducem ac moder.itorcmpoptili,qu.mtafcdulitate cura- dis populi rebtis tnuigiles .Si te^idcnte ^ conniuente profcindt,conculcayi,con- taminari,etier:i denique totam Dei rcltgionem: fi populum mifere ciycunfcyibi, fraidihu,! irretiri,in ruinvm pr£cipitari ofltndu: qu.tlcw i.tm pr£textum afferre p'fiii,qt'.i yel .tdmintmam txciifttiontm yaleat^ Qutdqttodnon conniucs rnodo, fedtalibips qnoque fagitiji te tpftm infcvibis^nec tacendo foliim (^ difiimultn- do ^'^ieyhtim popidumque Domini prodis ,fedm.mu tpfe tu.t (^ labefaaatyeriia- tem,(^ Lop"hiin trucid.t<.Hoc enim nnn ejl qucd ncges:centum furtorum gener.:, quihiisfmpltx pltbecuht exptl.ttur:)ntUe fitcrtleginntm formAs , quibu^s ^ nomen Dei prof.\nttm,c^ dif,tpattivyentij;:in '^umma.,qi'.tcqt:id pene impietatis ^ aho- minationis hahet tuadiocc:fis,i& mamis tuafihfcriptione approhata effe,^ kn- nuio conf.o-nata. Quod tftj acrilegium fuh cceloMijft exccrahiliitslEt tamenfxC ceydotcs^neftndis illnyjfacyis,.tut ipfe initi.ts,.tutaheri de manu in manum(qu,od dici':uy)initiandos tr.tdi: . Ouo pofhafe Chrisli carnifccs iaCicnt,ac tpfum popu- lo,yeluti promerctlem.qm v.dtcpyoftituan:: non fine fummacyucu eius contumc- lta,cuimyirtutem commentitijs iUtsfuisfacrifcijsprorfws cneruant. M:J?:i erga fuis ,ouihm nuUa eft in.tcrmn.ocentior Ities ,qiioties pnpulum f.ifcinant,acreptuta ahs teyenenum porrigunt . Circuittores ifcos probe nnfli , qui populum ytpecu- n ia cmuno-.int ,mortuoyim ofj.t circunferunt. Ouid^elcorumnundinationefx- di:ts,yelpy£slio-ijs nocentimi Vtrunque tamen nonjiuet::0 permiffu, adddetiam commendatione ,exercctur . Quales^ei ofnntexccmmunicationes Iq h£ nimcpu.im, nifi ti:aauthori tate pr£:ext£,ejfertm ur ^ QUjtUapi.tcdida omnta,qu£ncm:ne tuo publicantur^fiue aliquid interdicunt,fiue induigtnt,an nonfemper meramjpi ranttyrannidem ? Vcyhm quia tliisiidx huiitsfentina nuUumfutttrum frlem^yi^ :■. ■ - deo^
EPISTOLA I i: '77
^eo, diutiui in enumeratione non commorahor . Tantum,fi tutttn e^ , quicquid a Suffraganeo,a Vicario,ab Ojficiali tuo ex offtcio rmtur,quid ex trihn^ illt6 of- ficinis prodeat cognofe:/s*fer meplane ahfolutw efto, nif plus illic pefimorum fcelerum reperiiu ,quorum confcientta ohftriBus tenearis,quam fermonc dcfigna- re pof:m.NulItim enim yelimpietatis in Deum ,yel aducrfus homines iniuititi^ venuspr£tereunt, dtm opttmafide,quodfuarumefi partium exequuntur . Ea- vtim,inquam,partium,quas tuayoce priuatimdtmandaili,qutis puhine fslennidi flomate confrmajlt . Vtgeda eorumperinde hahendafint, acfigerendis illn co- ram ipfe pr^fuijfes . Equtdem inuitus,necfine pudorefacio , l/tdelida ifttcctua tampr£cife yrgeam:ne accufationem magvi infruere yidcar, quam monitoran a- gere.Sed quid in re aperta tihi hlandtart Pr£fertim,cum 10 periclitari maxime tecogmfcam, quod inperpetrandis idgentts neqtiitijs,perinde acft quiddam ludi- crumforet,tihi deliciasfacis ? Hocergo rurfum pronuntio ,cui infciendo nequa- quam eris:religionem plehemqueDet ,quarum tihi cura demandata erat,non tua modo ignauia defertas peJSum ire ,ftd improhitate etiam nequitiaque projlip-ari. Si iure in militi^ dcfertorem capitaliter leges animaduertunt ,qux fatvs tufla poe na in tranffugam conftituatur, qui non loco tantum ^ ordine fuo cejfcrit , fcd (jojltliter etiam caftraipfa yexarit,quorum in defenfionem iuramrat?
.Ageytro,nihiihicgrauiHS , quamojficij pr£,termiJiione,te delinqutre
jingamu4 ( quanquam longe fecus rem hahere pxiam eft ) quod tamcn adhucDei
tnaiedi£\iones yndique te ohfideant,cernis . V£ mihi,nifi euangelizem , dicehat
V auiiis:munus cnim mihidemandatum efl . Et qua,qu£fo, maiore pr£rogatiua,
V& iftiid abs te deprecerU.quodipfe fihi .Apoftolns denmtiahatl Dehitoremii-
lefe eruditis pariter ^ rudihus profitehatur ,ad quos .Apoftolus mittehatur.Tu
cur aiiquidminns tuis debeas,quihas Epifcopus espr£fe6lus ? I ile Ephcfnts mun- Aflo.io
dumfe ah omntum fanguine teftahatur, quia nunquam fuhterfugiffet , quominus
omnemDeiyoiuntatemiiiisenarraret.Tuquam afanguine munditiem iadahis, .
cuitts ex ore nuUa peneynquam fyllaha audita eft, qu^yellma in re Dominiyo-
luntatcm faitem fuhohfcure indicareiiNequeyero eoyfqus fum iniquus,ytpaflo
rem nuUum ferendum cenfe.xm , nifi qui tncomparahiiem lUam ^ yere dtutnam
p auiiyirtutcm £quis ,yt dicitur, pajiihusfit ajfecutus . Quin potius ^ permul-
tosfutffe olim,^ hodie ejfe non paucos dico,non EptfcoporKm nominefoliim,fed
laude etiam admirationeque omnium dignijiimosiquorum neminem tamen yideo
parem iUt extitiJfe.Sed hoc honore dignamur eos,qui etfi adyitimam lUamp.r-
feClionemnon pertingant, adeam tamen flrenue contendunt ^ enituntur ,yt f
cumPaulo ipfo comparentur ,impares ejfcdicas,magts quamdifitmiies. Tu ciim
nuUameiufmodi fimtlttudinem pr£. teferAs,mirum eft,fV£ iUiid,impendere tihi
nonfentis : quod a fe non audcbat fan3us Dei .Apofioius deprecart ,fparttbus
fuis defuijfet.Iamyerb(qualis efipr^fens Eccitpx tu£ flatui,aut 1/erins ruina)
nif plufquamftxeui ejfes , eorum quoquefortuna commoueri te oportehat , quos
in fidem tutel&mque tuam Dominus contuiit . Quihus enim ocuiis otiofus^ofci-
tahundus tantam eorum ciadem a^icis,quorum tihifaiutem adebfoUicite Domi-
nw commendauit? Vnus fideftdia tua perierit,f.tngutnem e manu tuafe repofcitu
rum Domintu edicit . Recognofce paulifper meatm^quot iam paucis his menft-
h(ts,quibus Epifcopi iocum occupafti,anim£ tua cuipa perierint,quot etiam quo-
y^ I O. C A L V IN I
tidie bc-nctnf.fi tamcn.potci .Na»i fil/erum <;{i qmd perVYOphttxm fuum conque
Jei4-f. yitttr D^minm : InfernHmpropterea in immcnfnm o$ fuum aferttiffe , ^ mi~
TiJam fvAm ddAtaffe, prfterea captiuum effe ditclumpopulum, quia non habue-
ritfcicntiam-.quts tnferni j^urges addcglutiend.tm miferam hanc^tuapcrfdia
pcrdit.tm blebecuLtm ,fujficiet?qu£ non-vul^ari infcitta ohuoluta tenetur,fedal~
tifitmis tcnebrii immerfa,oculos -vix iam attoUere potcJl.lUnm lud^orum io-no-
rantiam , qunfi^ deploratProphetay cumfeculi huiu^scxcitate conferas:i[los fane
pr£ tuis eximtefrpuiffc diccs ..Adto nihtl ifttsfupeYeJl humani fcnfin , quominu6
flane ohJiUpucnnt ,nif quodnthtl aliud,quam perire cdoc\i,mira percundi cupi-
ditate infanittnt .Ei ciim ita omncs ad ynunn agminatim attoniti , ^yelut exi-
tiofuo deuoti fcfe in-voraginem ■vltrhdeuoluant , injiant tamenfcmper atero-o
furiA, qu£noupffulv'nde aculeis injltgent ,^ pr£.ci pitantes impellant . Denique
non alia ejl- facies,quam f ciuii as aliqua ^ graui peji^ilentia corrcpta,^hoJ}i-
liter expugnata, duplici pariter internecione concideret , (^t- fno ftmul inccndio
'vniuerfa conflagraret.^d buccinam excubitor,ad arma pajlor. Quid C(Jfis?quid
torpcs? qttid dormts? Dum animum externis ^ nihil adrem pertinenttbus curis
abreptum ,hucnonaduc)tvf,omniajlragerefertafunt . Totmortes Domino
dehes ,infeltx ,totics homicda es,totieS reus fanguints , cuiuiguttJ^omnes e manu
tuaDominui reqttiret.EtfuJlines adhuc taiumjuhne intrepidm? Non exhorrcsi
nom turbarii? non animo ^ corpore totm concidn ? O te nimium prxfracla con-
tumaciqueceruice homtnem,fi ad tantum Domini tudiciumnon conjlemans, cu-
itis profecio p-rauitatem coelum (^terra,^ ipfa muta elementa nonfujlinerent.
Sed parum adhuc dico,(itm te homicidam appello, ^ ttiorum. proditorcm . Hoc
enim maim omni prohro fagitium cft, quod Chriilum ipfum, quantum in te ejh,
rurftimyendu; ,rurfum crucif^i. Quideft enim aliiid,Ecclcfi.xm{quamfuofan-
'y-ume Chriftm azquifitiiijmodh improbam lucri cupiditattmexplexs, dtjiipadam
prosliiuere , quam ipfum Chrijli fanguinem , quo xjlimata ejl pretio, addiceref
Quidcjt autcm Chriftum crurijig-re^nifi hoc eii?fanguini tim contempttmiUu-
4ere,ac tantiim nonipfum ludibrio haherc? Et h.xnc fcdicet tam inpgnem contu-
meliam ftmp"y feret illc, quem Patergloria <^ honore coronautt ? Tu ycro, ft
Gpies, n::ac facrofan^lum Chrisli fingutncm, qtiancimeretur, potitts tcstimabu:
qtiam expeciahis ,di'.m Cupplicij atrocttate difcas^qu.tnti a Domino ipfofat.
P roindei>idfn dum nunc tibiquoque eJl-,quo iure adte rtdeatprouentm ille ftmpliftmiis,c,utmEpifcopidum effe iaCixs ,tuum facis . Eqtiidem^ideo fic effe a Domino con{litutum,l>[ qui Euang-elitim .tdmmiflrant ^ijsliicijiim, qutrquidcft ctdyfu6yit£ ntccJfariHm,ad)niniJtretur,Ntc iliip!acere,yt os obligeturhoui tri- turanti. Scdquis tthi concedat,ytfru&um,qHO Euangd^ miniflerium Dominu4 muneratur,ipfe, nihilmintis, quam Euangclij minisler,legas ; ^ qu£ houitritu- ranti adiudicat a[imenta,otiofiisyorei?P reshyteros ,qui bencpr^funt, nohis cotn- mendat .y^piftolius ,yt ditplici in honore haheantur: pr^ftrtim quitnytrbo laho- nnt. Ei'm ergo, quifihi honorempofcit Epifcopi, htne regcndo-pYtm ejficere £- qiium cfl,yt honore dignus iurc cenfe.itur . "Quodfi etiam ita tegeras,yt ado- ptimi Pailoris fdem,ftud!um ,diligentiam,integri,tatem nihil defydei-ari poj^it: quarfum t.tmen immodica Hla,nuU'ifque fntlHS terminata opulentia? Vit£nepa- iiorisfufiinendx^cuiustpfatnnioderationneffe^ynltDominuSilimitata^acnonty
ran-
I P I S T O L A 1 1 : 75
rannk£ potm luxuri^p^r ejl? Sed eam nondum reprehcndo,qu£ fuo poilea loco perflri^etur.Hancin prxjentia duntaxac iinprohitatem accufo:quod "vheriimos inde frttch'^ rejeriii,fementem-vhi penims n.uU.tm feceris .Hsc yinquam, impuden- tiRtma eft rapacitas:^^ ,quod andirt ordinis tui homines minime fufiinent,fur- tutn his manifeftum : Eum qui manum operi nunqu:;m ndmoi-.erit, oper£ tatnen tnercedem imperiofe flagiurc.S i fuftuario dignns efl-.quiDictni paritnttmperfo diffefit dtprehenJm,quo in eim arcam inuolarev.flavitiofum hoc tuum latrocini- um,qu£fiirc£fatK prodignitatemulHahmtlqui htnc,quod offku lahorihnsde- beturflipendtum,fujftiraris?inde omniumdomvs rapactfiime dtpmdaris? Sicqui- dem longa annorum pr^fcriptione ohtinuit tUaftiradi li: tntia^t honeitis etiam titulis ornettir . Verhm ytcunque inter homines xftimeturjno eoruerroretame» refctn detur,qui&femel aduerfus cam pronutia ta^jtfl- aD cmin o Jcn Tetia:Vxpafl:ori hmyinqtat,qm paf(.unt fcmctipfos.Nonnegreges apafloriha^pafci morts efitVos If^e.34. autemlac comcdiflii:quod pingue erat occidiiits:lanti fuiftvi operti ,gregem ati- tem mcumnon patttftts:quodinflrmum fuii,nonflahiltfii6:£grotiimnonf.xnafits, confra^um non aUigaslis:ahicilum non reduxtftu: quod per:er.tt, non qudefiftii: fedcum attfteritate inperafttsgre^^i,& potentia: ^ dtfpcrfs furtt oues meiii,eo quhdnon effetP aftor:^ faa^funt in deuorationem,nec erat qui requireret.no» xrat inqu.tm^qui requirerct.Propterea,Paftores,audtte yerhttm Domini : Vtuo €?o ,dicit D ominti^s:quia faCt£ fimt oues medt, invapinam ac demrationem heftijs (igrcflihi4jeo quodpaftor£carerent:necenim eas requirehatif,ftd tantitm pafce hatnyofmetipfos . ideo ecce egogregem meum recuiram dc manuyeflra:^ ccf~ fare "Vosfaciam , ne idtragrcgtm meum pafcatii^lihcrahoquc iifum cx ore "Vf- jhro,nefitpoft hac -vohii tn efcim. Tujcilicet ant hu dtftgnari tcneg.ih'u:qu£ non tam-vitx. tuAfaciem adTiut.mdtpingunt,quam te tihitottim Teltit infj>ecu- lo repr£fentant?.yitur iudicium Domini inane terriiuiamentum efft dicts,quod minusferiat^quam minatur? Qu^amohremnon efrcur iftti cpihia iam te heatttm . futes ,qHarum ^ te furtm iffc i'Ocifer.ttur Domintu,^ repetundarum pofitdat. fttrti ergo facrilegiique ignominiam ntclfnus e cornuto illo greo^e , infictaripo- ^ ■^^c tu tefiis.Verum,qttoniar/i nonnuUos inferiorti cl.rfiis Paflorcs iiitc clfcaudio(ex eo- rum fcilicet ordtne,quos ^pArixcos,^;^ atrtones yul^o appeUant)qut altqua ojfi (ijfiti particula y tcunqite defung.mtur, hdcque pr^textiiflfe tncri plane concn- tur,quodpauio quam alijyerectmdtus delinq:,unt,illt miht funt pauttjjer hoc loco appeUaftdi . Quo autem inteUigant,quam nnn Jim mahgmis ^flimator qualifcun- que ifliiK,quafn pafcendu Ecclcfis impendunt ,fcdu£ttatis ,plus aliquidyltrh illis dabo,quam poftulare aufint .T.-mctjlcAs yt pluyinmm Ec^ lcfias, quthus pricfc^li funt ,nonincolunt:adfttnt tanitn adjjicnncs multos dies:yerha paucapro concio ne faciunv.populo femina qudidampietati; afpergunt, ac guttas yeluti quafdam inftiU.tnt pttrioris doiirin£,nequc iUxudati difcedunt to itnjlac plchis fnjfr-tgijs . ^tquiji h£c ojficiola ipforum,.id Citm, qutm ex Det yerho defcripjtmus,regu- lam,txigarur jimmj.ne quarttum al/cris etia/iinum Paftorih.ii aberunt :qtticum tota iUafua fedulit.ttenihil altttd,qu.im infldtltter fcfe m operc Dominil/erfa- riprodunt.Hocenimyt dijiimulemj^nunertfuo mintme ipfos reJpondere,ntfi tem pediue fimtd ^ intepefliue inf}ado,arguedOjincrepaido txhortado,cum omni le ^•'^*"-'*- nitate ^ doQYinaiquorti omnium lUti nihii cune efl:)quid t.tm? operam fuam ma,
H 4
go I O. C A L V I N 1
moyeditent yCuiui ne quodomntnofretiumextet,ipftdili^enterpyouident? In
reperificuA longiori argumentatione opttsnon ejl. Miferam plehecuUm, cuiw
eruditorcslfideriyolmtjcum tantcc tgnoranti£ caligine exc£catam,rot errorum
pr£fli^ijs delufm,tot mendaciorumfafcinis tncantatam ^ conjbpitam fatis no-
rint ((juodnemini quideef in cognitum') fentirel/tnihtl c^ueat ,ntfi quodmanthtpi
pedihufque palpet atque attreCiet-.quia tamen ingenue yeruni dicerepericulojufn
ejtjnecfuamyocationem tati £fitmant,i>t laudifthi effe-velint^in ea doceda,oh-
fcuritatemdata opera ^yafrtciem adhihent ,qual>el acutij^tmum quenquefalle-
re conatur.lfiudne,qu£fo,docereefi,cum apudrufticanos homunciones'' ^natura,
non lialde arvutos,praua etiam infiitutione hehetatos ,hahenda efi oratio,fenten
tiasperfe hominum ingenio difftciies,ficperplexis Anigmatthus tmpltcare , quo
in tUis inteUigendis OEdipus quoque ipfe lahoret? Namftquid dicere eiufmodi
infiituunt^ynde fihi aliquidnegotij moleCiii&ve fore fufi^icentur , illudyelut con
cepttsl/erhis ohfcurifiimeeffantur-.ytft difcrimem tmmtneat ,tergiuerftttone
femper elahipofiint.^tque tdpotifitmu ijs in rehHiyfuyenit,quas expltcattfitme
^ tradi ,^ enarrari Chriflianx Eccleft£ referehat : quandoquidem ytquidque
adfiahiliendum Chrifti regnummaxime conducif,ttaSathan£efiodioftfitmum
eiufquefurore impetitur acerrime .Itaquefic defde conctonantur,yt plehis diffi
dentiamnihilo emendentma^ts,qukmfitaceret.Sic diriftum mediatoremoften
dunt,yt infanCiiffemper h^reatur.Sic Dei gratiam prxdicant ,yt eadem merito-
rum proprt£que iutiti£ hallucinatio femper maneat .S icyerhi Dei authoritatem
ccmedant,yt plurts Jiantfahulofa hominum commenta.S icDeum ynum colendum
docent,yt eandemfemper tdololatriam relinquant . Stc de~)iera reltgione dtffe-
runt,yte tot impijs fuperftttionthmnullam conuellant. Denique ftcyeritatem
proponunt^tfietmendaciumfemperincolume..y4pagcftsterviuerfatoriamifta,m
calliditatem , ^ perplexitatem ajfe^atam,aheo, qut docendi munui proftetur:
cuius prima efiy irttis ,auditorum captuifefe attemperare.^ Chriftiano yero do-
{lore quam longifiime arceatuy,a quonthil ntft fyncerijiimwn ,^ fi)Hplictfiimurn
audiridehet . Namfi docendtiS efi populus , quorfum tfi£ £nigmata, qu£nihilo
doiliorem dimittant auditorem ^quatnyenerat^. N em'^e hoc ynum fatUclarum in
dicium efi,qualtsftt eorum operatquado hoc quod agunt,agendo,nihil prorftu a-
vmt.Sediftudad refutandam eorumyanitatem,mutto certim efi argumentum: ~
quodpalam efi,eosne fiuderequidem ,"Vf quicquam projicianf.quinpotius data
opera cauere,nequid frofciant.Porrh quo dtluctdtw adhuc per^iciant, ineptijs
iUiifuii omnihtis fenequaquam ajfequi,yt neperfdi m.igtiproditores, quam pro-
biPafiores cenfeantur.paucvsyero dcmonflremm, idquod Paflortbw Dominus
mandauit,quam iUt hona fde exequantur.Hac entm comparattone obtineri faci-
le poffe puto,ne nugaci nefcio quo ,nthil'iiue pr£textufreti, altorum numero pofl
hacje eximant . Quoniam autem qu£ ftt Eptfcopu tenendadocedtratio ,fumm.i-
timdeclarauit .Apoftoltii ,dumfirenuos ejje tpfos iujitt,^ ad exhortandum tndo
Clrina ftna,!^ ad eos qui contradtcant,reuincendos,adeam regulam,moremdo-
cendt tftorum metiemur, Qualem ergofegertt eorum pr&ftanttfiimpts^ Cum Sa-
thanam Eccleft^fihi commtjfe domtnari,affltcl£ (^pprejfeque Deiyeritati tnful
tare,laceras ^ mutilas Chrtfti oues inpr^dam abigere,planc-que ceu Chrtfiofuh-
iugato,triumphareyideat:^auckanni dtehmin concionem ,defungendi tantum
cau-
E P I S T O L A 1 1 : 8,1
caufi frodit,noniliter qukm fi tranfull.t omm^tjdtqtte oprinis (otnbofitttfortnt. Rurftm,qu.i rahie,Chrisli c.dnerfirtj ,apud-vosjad encnendum eins rcmttm,fe- runtur,ctim non Liher.tm modo c^ c6nftar,tcm,fcd p^ittlo fyncertorcmlierhi brxdi- cationem ctimyit£ ftttedifcnmine conitm^amfciat: tpfc atittm ycl mtnimisyn- guicttU iaCitiram,Chri{li caufafacere reformidet,conciones.ipfii ttamodcratiir, yt fe extra periculi alcdm contineat . H^cpnclara fmt coriim iiratao-ema- ta,quorum merito prx, alijs eximij hahcri l/olunf.in quthtts fi ncutrum adhuc eorimfieclare '■<:n,qii£ Epifcopis in illaPauli re^ul.i pr^fcnhuntur, tairt inani fduciaftperhireillts non concedam. Qmrfumenim Chri{lian£Ecclc(i£con- ciones ,nifiquihpisfanadoclrina inftituaturf Qu£ aitttm fnna inftitutiotradi aTyeopotef!:,qiiinihil,nificumSathanxpacsexperttHrlldfi alioqm ditbtiieffct, tpftfuo dccHn;entofaciunt certifimtim. Quicqutddeyera oraidi rationcpi£civi- ant, non aliumtamcn orandi inpopulofttoyfum ejfeyidcnt,quhn pcftma,n tl- lam orationvipeflcm,inanem hattologiam,qua eadein fuhinde yerha finementc, (ine corde ,fine inteUcCiu,magico more demurmurant:yt tUtsnonaliudJitorare, ^uamroftrif circult.m euoluere..y4tqtii,hocmahim quia nif p-riculcfe attino-e- , renon licet,fecure dtfimulant. Vtcunquc deyero DeicHltudiJferant: quiyt tnte- riore cordis ftduci a,feria inuocacione,la!tdi^confefionecQnflar,tta totus (hirirtta- Jisejfe dchct:popttlum tamen quia inde aueliicitra grauemSathana offenfionem neqmat ,in flolidts ac his carnatihftsceremonijs toto peCorc jlupere.Ttnttnt. Vt- tunque ad Dei adorationemyocent,idolis tamen h^rere cum omnes cern.tnt,ne~ rninem autem reprthend.mt,fua illa dijiimulatione , qu& nutusinjlar, ^ tacit£ tuiufdatn approhationis accipiturfortiii^sajftngunt. Quicquidde iufiitia,fanCt- ficatione fiilute a Chriflopetenda halhutiantifujque deque tamen hahent,quod fopuh{^,r>miffo Chrifto ^ea omnia qt'.£rit,li hi mintmereperirt pcffunt. O pr£clar.ts infana do6lrin.i exhortationes,qti£ dum inftnicnti populo pl.t. tde hitndtunttir, ac tantum no applaudunt,fimtd etia ejficiunt,yt ohfitnatius furere pero-itt! Ouis enimdifplicere illis putct.qudi intcrconciones ipfas eorumocults ajiidt.e ino-trun-- tur.eimgeneris pr<xfcrtim ,qu£ f m.ilaforent^yel tantiUum toler.tre nefasftterii